GELENEKSEL İSLAM'IN KRİTİĞİ Mustafa Öztürk

Akıl sağlığını dumura uğratarak din adı altında insanları hurafeye bağımlı kılmanın en etkili formüllerinden biri olduğu hususunda Spinoza'nın Teolojik-Politik İnceleme adlı eserinin gi­riş kısmındaki tespitlerden kısa bir fragman aktarmakta fayda vardır. "Kalabalığı yönetmek için hurafeden daha etkili bir şey yoktur" diyen Spinoza, din maskesi altında krallarına/hükümdarlarına tanrı gibi tapınmayı mümkün kılmak için dinin akıl, fikir ve eleştirel düşünceden büsbütün azade kılınmış şekilde salt ibadetler ve ritüellerle donatıldığından söz eder ve bu ko­nuda Türklerin (Not: Spinoza'nın "Türkler" kelimesine yükledi­ği anlam, "Kaim Türk" İsmet Özel'in "Türk demek Müslüman demektir" şeklindeki teziyle örtüşür mahiyettedir) çok başarılı bir performans sergilediklerine dikkat çektikten sonra şöyle de­vam eder: "Türkler tartışmayı bile küfür sayar ve her insanın kişisel yargısını öylesine çok önyargının boyunduruğu altına alırlar ki bir kuşkuyu dile getirmek için bile olsa, sağlıklı akla zihinde hiçbir yer bırakmazlar... Monarşik yönetimin en büyük sırrı ve tüm çıkarı, insanları aldatmakta ve onları dizginlemesi gereken korkuya din maskesi takmakta yatar. İnsanlar böylece sanki kur­tuluşları için savaşıyormuşçasına, köleleşmek için savaşırlar. Tek bir adam kibirlenebilsin diye kanlarını ve canlarını vermeyi bir utanç değil de en büyük onur sayarlar. Ama tersine, özgür bir devlette bundan daha uğursuz bir şey ne hayal edilebilir ve ne de deney imlenebilir." Toplumsal hayat sahnemizde olup bitenlere baktığımızda, Spinoza'nın yaklaşık 400 yıl önce tarihe not düştüğü bu çarpıcı tespitlerin sanki bugünkü ahvalimizin teopolitik tomografisi gibi olduğunu hissetmek, çok acı vericidir. Başka bir deyişle, 400 yıl­dan beri Şark(h) dünyamızda hemen hiçbir şeyin değişmediğini idrak etmek, "uğunmak" denen duygunun ta kendisidir. Fakat gelin görün ki hayat devam etmekte, insan onuruna yaraşır bir yaşam için direnmek, enseyi karartmamak gerekmektedir. Vakti zamanında Kul Hüseyin demişti ki, "Buna dünya derler hepsi geçer; hangi günü gördün akşam olmamış..."