Hayatın değeri uzun yaşamak değil etik ve iyi yaşamaktır Michel de Montaigne

“Kendini tanı” der Montaigne. Sokrates’in sık sık kullandığı bu sözü tüm yazı hayatının merkezi haline getirir. Yazdığı her şeyde kendinden yola çıkar ve haya­tını deştikçe tanımaya başlar kendini. Bir insanda tüm insanlığın halleri olduğuna inanır ve kendi benliği üze­rinden tüm insanlığın benliğine inmeye çalışır. Çünkü toplum, her insanın köküdür Montaigne için. İnsanlar da bu kök üzerinde büyüyen ağacın dalları, yaprakları ve meyvesidir. “Herkes kendisi için bir derstir; Pliniusa göre. Ve bu ders, insanın kendini yakından görmeyi bilmesiyle il­gilidir. Benim yaptığım, bildiklerimi söylemekten çok kendimi öğrenmekle ilgilidir. Dersim başkalarına değil, kendime. Ve bunları başkasına anlatmakla da kötü bir iş yaptığımı düşünmüyorum. Belki de bana yararlı olan bu iş, başkasına da yararlı olabilir. Sadece kendimle uğraşı­yorum. Bu bir delilik de olabilir, ama farklı bir delilik; be­nimle başlayıp benimle bitiyor, kimseye bir kötülüğü yok.” Montaigne Hayalın Değeri Uzan Yaşanmasında Değil İyi Yaşanmasındadır Montaigne düşüncesinde esas olan şey, insanın ken­dini anlatmasıdır. Bugün en fazla karşı çıkılan şeyler­den biri olabilir bu ama Montaignee göre bu kesinlikle bencilce bir tavır değildir. İnsanın kendini anlatması kendini tanımasıyla ilgilidir ve kendini tanımayan bi­rinden kendisini anlatması beklenemez. Zaten en bü­ yük sorunun da bu olduğunu düşünür; kendini tanıma­ yan insanların yaşadığı bir dünya... Kendini tanımayan bir insanın başkaları hakkında- ki fikirlerinin de bir hükmü yoktur. Zira insan kendin­ den yola çıkar bir başkasına varmak için. Eğer insanları tanımak adına bir yol inşa etmemişse biri, insanlara nasıl ulaşabilir? Kendine ulaşamayan biri, başkalarına nasıl ulaşabilir? Önce kendini çözmeli insan; derinlerine inip kim ol­duğunu bulmalıdır, kim olduğunu öğrendikçe kim olma­dığını da öğrenecektir. Ve bir insanın kendisi adına atacağı ilk önemli adım da kim olmadığını öğrenmektir. Dü­şündüğün kişi değilsen, kendini tanımamışsın demektir. Burada Montaigne yasaları devreye giriyor: Önce kendini tanı, diğerlerine zamanla sıra gelir. “İnsana düşen en önemli şeylerden biri, ne olduğunu bilmekte dikkatli davranmasıdır. İyi ya da kötü, her iki ya­nını da aynı hassasiyetle bulup ortaya çıkarmalıdır. Eğer kendimi iyi ve akıllı biri olarak görüyorsam, bunu çekin­meden söylemeliyim. Kendini olduğundan az göstermek tevazu falan değil, tamamen budalalıktır. Aynı şekilde Montaigne Hayatın Değeri Uzun Yaşanmasında Değil İyi yaşanmasındadır. Kendim değerinden az paha biçmek de bir tür korkaklıktır. Şöyle der Aristoteles: Hiçbir iyilik sahtelikle bir arada git­mez, doğru hiçbir zaman yanlışa yer vermez”