3. หลักสมถวิปัสสนากรรมฐาน การดำเนินจิตตามทางเดิน 18 กาย และหัวใจพระศาสนาคือคำว่าหยุด

ผู้สอน: พระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร)เหตุผลประกอบการตั้งชื่อตอนเนื้อหาในไฟล์นี้เป็นการแสดงพระธรรมเทศนาของหลวงปู่วัดปากน้ำที่อธิบายถึงโครงสร้างของภูมิสมถะและวิปัสสนา ลำดับการเข้าถึงกายทั้ง 18 สรุปหัวข้อทั้งหมดในไฟล์หลักคำสอนพื้นฐานและวิชชาในพระพุทธศาสนา: การละชั่ว ทำดี ทำใจให้ผ่องใส และการศึกษา "สมถะ" (ความสงบระงับ) ควบคู่กับ "วิปัสสนา" (ความเห็นแจ้ง)ภูมิของสมถะและวิปัสสนา: ภูมิสมถะ 40 ประการ (เช่น กสิณ อสุภะ อนุสติ) และภูมิวิปัสสนา 6 ประการ (เช่น ขันธ์ 5 อายตนะ 15 ธาตุ 18)โครงสร้างของ "ใจ" (เห็น จำ คิด รู้): ธรรมชาติของใจที่ประกอบด้วย เห็น จำ คิด รู้ ซึ่งตั้งอยู่ตามฐานต่างๆ ของร่างกาย และต้องนำมารวมกันเป็นจุดเดียว ณ ศูนย์กลางกายความสำคัญของการ "หยุด": การทำใจให้หยุดนิ่งคือความสำเร็จทั้งทางโลกและทางธรรม ตามหลัก "นัตถิ สันติปรัง สุขัง"การตกศูนย์และการเข้าถึง "ปฐมมรรค": การดำเนินจิตตามหลัก "เข้าสิบ เข้าศูนย์" เพื่อให้เห็น "ดวงธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน" หรือ "เอกายนมรรค"การดำเนินจิตตามหลักดับหยาบไปหาละเอียดผ่าน 18 กาย: การหยุดในหยุดผ่านดวงเครื่องกลั่นกรอง (ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนะ) เพื่อก้าวจากกายมนุษย์จนถึง "ธรรมกายพระอรหัต"สรุปเนื้อความย่อของไฟล์พระธรรมเทศนาเริ่มต้นด้วยการเน้นย้ำถึงหลักสำคัญในพระพุทธศาสนาที่สอนให้สัตว์โลก "ละชั่วด้วยกาย วาจา ใจ ทำความดีด้วยกาย วาจา ใจ ทำใจให้ใส" การจะทำใจให้ใสได้นั้น ต้องอาศัยการศึกษา "วิชชา 2 อย่าง" ตามพุทธดำรัสคือ "สมโถ จะ" สมถะ ความสงบระงับอย่างหนึ่ง "วิปัสสนา จะ" วิปัสสนา ความเห็นแจ้งอย่างหนึ่ง จุดมุ่งหมายของสมถะคือทำจิตให้เกิดขึ้น เพื่อละ "ความกำหนัดยินดี" (ราโค) ส่วนจุดมุ่งหมายของวิปัสสนาคือทำปัญญาให้เกิดขึ้น เพื่อละ "ความไม่รู้จริง" (อวิชชา) โดย "ภูมิสมถะ" มี 40 ประการ (เช่น กสิณ 10, อนุสติ 10) และ "ภูมิวิปัสสนา" มี 6 ประการ (เช่น ขันธ์ 5, อายตนะ 12, อริยสัจ 4)เพื่อให้เข้าถึงภูมิสมถะ ผู้ปฏิบัติจะต้องทำ "ใจให้หยุด" หลวงปู่ได้ขยายความลักษณะของใจว่า ประกอบด้วยธรรมชาติ 4 อย่าง คือ "เห็น จำ คิด รู้" ธาตุเห็นตั้งอยู่ตรงกลางกาย, ธาตุจำตั้งอยู่กลางเนื้อหัวใจ, ธาตุคิดตั้งอยู่กลางดวงจิต และธาตุรู้ตั้งอยู่กลางดวงวิญญาณ ผู้ปฏิบัติจะต้องนำสภาวะ "เห็น จำ คิด รู้ 4 อย่างนี้แหละ เอาเข้ามารวมจุดเดียวกัน เรียกว่าใจ" และบังคับให้ไปหยุดนิ่งตรง "ศูนย์กลางดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์... กลางกั๊กนั่นแหละ"ความสำเร็จทั้งทางโลกและทางธรรมล้วนเกิดจากการหยุดใจ ดังพุทธพจน์ที่ว่า "นัตถิ สันติปรัง สุขัง สุขอื่นนอกจากหยุดจากนิ่งไม่มี" หลักการสำคัญคือต้องบังคับใจให้ "หยุดเข้าสิบ เข้าศูนย์ เข้าส่วน" เมื่อใจเข้าสิบ จะตกลงสู่ศูนย์ ("เห็นสิบ แล้วเห็นศูนย์ เป็นเค้ามูลสืบกันมา") พอตกศูนย์จะปรากฏ "ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ผุดขึ้นที่ใจหยุด" ดวงสว่างนี้เรียกว่า "ดวงธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน" หรือ "ปฐมมรรค" (หนทางเบื้องต้น) ซึ่งเป็น "เอกายนมรรค" หรือหนทางเอกสายเดียวที่พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ทุกพระองค์ต้องดำเนินผ่านเมื่อใจหยุดศูนย์กลางดวงปฐมมรรคได้แล้ว ให้ดำเนินจิตตามหลัก "หยุดในหยุด กลางของหยุด" ผ่านดวงเครื่องกลั่นกรองตามลำดับคือ "ดวงศีล... ดวงสมาธิ... ดวงปัญญา... ดวงวิมุตติ... ดวงวิมุตติญาณทัสสนะ" เมื่อทะลุดวงวิมุตติญาณทัสสนะ จะปรากฏ "กายมนุษย์ละเอียด" ซึ่งใช้ทำหน้าที่เวลาฝัน จากนั้นให้ซ้อนความรู้สึกเข้าไปเป็นกายมนุษย์ละเอียด และหยุดใจเข้ากลางดวงทั้ง 6 ทะลุเข้าไปตามลำดับผ่าน "กายทิพย์... กายทิพย์ละเอียด... กายรูปพรหม... กายรูปพรหมละเอียด... กายอรูปพรหม... กายอรูปพรหมละเอียด" ซึ่งการดำเนินจิตตั้งแต่กายมนุษย์จนถึงกายอรูปพรหมละเอียด จัดเป็นขั้น "สมถะ"เมื่อดำเนินจิตผ่านกายอรูปพรหมละเอียด จะก้าวล่วงเข้าสู่ภูมิ "วิปัสสนา" โดยจะปรากฏ "กายธรรม รูปเหมือนพระปฏิมากร เกตุดอกบัวตูม ใสเป็นกระจกส่องเงา" ภายในกายธรรมนี้ ดวงธรรมที่ทำให้เป็นธรรมกายคือ "ธรรมรัตนะ" ส่วนตัวกายคือ "พุทธรัตนะ" จากนั้นให้ดำเนินจิตแบบเดียวกัน ซ้อนเข้าสู่ "กายธรรมละเอียด" (โตกว่า 5 เท่า), "กายธรรมพระโสดาบัน" (หน้าตัก 5 วา), "กายธรรมพระสกทาคามี" (หน้าตัก 10 วา), "กายธรรมพระอนาคามี" (หน้าตัก 15 วา) และ "กายธรรมพระอรหัต" (หน้าตัก 20 วา) ตลอดจนกายละเอียดของแต่ละขั้น รวมทั้งหมดเป็น 18 กาย ซึ่งเมื่อถึงธรรมกายพระอรหัตแล้ว "หลุดกิเลสหมด ไม่มีกิเลสเลย เสร็จกิจในพุทธศาสนา" หลวงปู่ย้ำว่าหลัก 18 กายนี้เป็นแบบแผนที่ "ต้องแน่นอน จับตัววางตายอย่างนี้ ไม่เลอะเลือนเหลวไหล" และต้องอาศัยการ "หยุด" จึงจะไปถึงได้สามารถศึกษาคู่มือการปฏิบัติธรรมเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์หลัก: Luangpusodh.com