İçdünyamıza Bakış. Vamık Volkan.

Etnik, ulusal, dini ve ideolojik farklılıklara rağmen tüm insanların içdünyaları benzer şekillerde gelişir. Fakat genetik ve fizyolojik faktörlerin dışında çocukken nasıl yetiştirildiğimiz, ne tür bilinçdışı fanteziler geliştirdiğimiz, ne tür travmalar yaşadığımız ve önemli kişilerle nasıl iletişim kurduğumuz gibi öznel yaşantılarımız, içdünyalarımızda farklılıklar yaratır . Kişinin içdünyası en iyi şekilde psikanalitik süreçte gözlemlenir. Bu kitapta beş kişinin psikanaliz süreçlerini olabildiğince ayrıntılı bir şekilde anlatarak okuyucuya insanın içdünyası hakkında bilgi vermeyi amaçlıyorum. Bu beş kişi yaşadıkları psikolojik problemler nedeniyle psikanalize başvurdular. Fakat onların hikâyeleri tüm insanların yaşadığı zihinsel gelişim ve hayata uyum süreçlerini anlatıyor. Her ne kadar klasik psikanalitik görüşe göre sadece yüksek düzey kişilik örgütlenmesine sahip ve gerçeklik değerlendirmesi yerinde olan, yani neyin gerçek olup neyin olmadığını ayırt edebilen nevrotik kişiler analiz edilebilirse de bugün Sigmund Freud’un hastalarından bazılarının sıradan nevrotik bireylerin sahip olduklarından daha ağır sorunlar yaşadığını biliyoruz. Psikanalizin bir meslek olarak ortaya çıkmasından itibaren pek çok farklı psikopatoloji ve kişilik örgütlenmesine sahip kişiler psikanalistlere başvurmuştur. Aralarında Anna Freud’un da bulunduğu bazı tanınmış psikanalistler 1953 senesinde “psikanalizin kapsamının genişletilmesini” tartıştılar (Freud, A., 1954; Jacobson, 1954; Stone, 1954; Weigert, 1954). Bu tartışma sırasında Anna Freud şöyle bir soru sordu: “Analistler hayata dair güzel beklentileri olan ama görece ılımlı nevrozlar yüzünden hayattan aldıkları keyif ve verimlilikleri kesintiye uğrayan yarım düzine genç insanı sağlığına kavuşturmak ya da aynı zaman, emek ve çabayı hayatının geri kalanında akıl hastanesinden kurtarılıp kurtarılamayacağı belli olmayan tek bir sınırda kişilik bozukluğu vakasına vakfetmek arasında seçim yapma şansına sahip olsa nasıl bir karar verir?” (Freud, A., 1954, s. 610-611). Anna Freud’un eğilimi, yeni teknik sorunlarla uğraşmak yerine sadece nevrotik hastaları tedavi etmek yönündeydi. Günümüzde narsistik ve sınırda kişilik örgütlenmesi olan hastalar psikanalistlerin ve psikanalitik terapistlerin ofislerini dolduruyor. 1980’lerin ortalarında psikanaliz Leo Rangell’in (2002) “çoğulculuk patlaması” olarak adlandırdığı tabloyla karşı karşıya kalmıştır (s. 1118). Farklı psikanalitik ekoller her zaman -Sigmund Freud’un zamanında bile- var olmuştur; fakat artık belki de sayıca çok fazladır ve aralarındaki rekabet psikanaliz topluluklarında bir mücadele olarak hissedilmektedir. Arnold Cooper (2006) önde gelen psikanalistlerin yeni “okullar” ve eğilimleri temsil eden görüşlerinin yanı sıra onları eleştirenlerin ifade ettikleri izlenimleri derlemek ve yayımlamak için önemli bir çaba sarf etmiştir. Psikanalizin temel kavramlarının bile nasıl sorgulanıp savunulduğuna dair bir örnek vermek gerekirse, Peter Fonagy (1999) Sigmund Freud’un (1914) bastırma kuramının (zihnimizin kabul etmek istemediği şeyleri bastırıp bilinçdışına itme eylemi) psikanalizin tüm yapısının dayandığı köşe taşı olduğu görüşüne meydan okumuştur. Fonagy’ye göre psikanalistler gömülü geçmişi kazımaktan ve gün ışığına çıkarmaktan kaçınmalıdır. “Arkeolojik metafor” psikanalitik tekniğin odağı olmamalıdır, onun yerine psikanalistlerin mevcut aktarıma güvenmeleri gerekir (s. 220). Peki “aktarım” ne demektir? Kısaca, hastanın psikanalistini hayatındaki önemli kişilerin -örneğin ebeveynlerinin- imajları gibi deneyimlemesi anlamına gelir. Aktarımın gelişmesiyle analiz edilen kişi çocukluğunda yaşadıklarını analistin odasına taşımaya başlar ve nasıl yetiştiğini, ne gibi sorunları olduğunu ve bunları yaşamı boyunca nasıl tekrarladığını öğrenip hayatını sürdürmenin daha iyi ve sağlıklı yollarını bulur.