İslam'da Bilimin Yükselişi ve Çöküşü - Cengiz Özakıncı

Karakteristik bir tutucuyu, geleneksel, kuralcı, zevke karşı, o-toriter, cezalandırıcı, etnik özellikleri abartan, militarist, dogmatik, batıl inançlı ve bilimsel gelişmelere kapalı olarak tanımlayabiliriz. (...) Tutuculuk; tam emin olamama ve şüpheciliğe karşı geliştirilmiş psikolojik bir savunma'dır. Bu kişiler, belirsiz (kesin olmayan, karmaşık, değişken, yeni, sapkın, bireysel ve adsız) durumlarla karşılaştıklarında psikolojik olarak içsel bir tehdit ve bunaltı hissederler. O nedenle yabancı, yeni ve farklı olan her şeye karşı tahammülsüzlük otomatik bir korunma davranışı halinde beliriverir. Korunmanın, bilinmedik, yeni ve farklı o-lana karşı yapılması ilginç, fakat anlaşılabilirdir.(...) Aşın tutuculuk, ayrı düşmek, toplum dışı kalma korkularına karşı da bir tepkidir. Kişi böyle bir korkuya karşı, sıradan basit, fakat güvenli olmayı seçer. (...) Kendi doğruları dışındaki herkese karşı bir uzaklık ve zorunlu beraberlik durumunda da, olanlara karşı dışlayıcı bir tutum ve inat bir tartışma şekli geliştirir. (...) Belirsizliğe tahammülsüzlük, ahlaki değerlerin yıkılmasıyla savunmasız kalma korkulan, bu psikolojik zeminin temel taşlarıdır. O nedenle tutucu birisi için kurallara ve dogmalara düşkünlük hayati önemdedir.(...) Gerçek, değiştirici ve o nedenle de zorlayıcıdır. İç dinamikleri böyle bir zorlamaya dayanamayacak kişilerin, değişime direnmeleri anlaşılabilirdir. Her kişinin bir iç dengesi vardır. Bu dengeyi sarsacak her türlü öğreti, davranış, tutku, tehlikeli olarak algılanır ve ona karşı direnilir. (...) Tutuculuk, gerçekte bir ideoloji ya da gelenek değil; öyle görünmekle beraber, çoğu kez insanın kendi iç dengelerini tutturmak için yola koyulduğu insani bir savunmadır. Bu savunma bir noktaya kadar olursa hoştur daz çizgiyi aşmaya başlayıp, kişinin kendisini, a-ilesini ve çevresini bloke etmeye yüz tuttuğu zaman, işte o zaman kişinin iç dengelerinde önemli sarsılmalar başlamıştır ve patalojik bir sınıra dayanmıştır.15 Her yeniliğin başlangıçta direnişle karşılanması yalnızca bilisiz kimselerin bilisizliklerinden kaynaklanan bir davranış olmayıp, doğrudan doğruya bilginler arasında da sıkça görülen bir davranış biçimidir.