جدایی‌ دین از دولت، آزادی مذهبی‌ و پلورالیسم، جلسه پنجم، مدرس: محمدرضا نیکفر، فروردین۹۲، کیفیت بالا

موضوع جلسه: جدایی دین و دولت – چند تجربه‌ تاریخی ایالات متحده آمریکا، فرانسه، ترکیه، هند می‌گویند که اصطلاح «جدایی دین و دولت» به صورت «جدایی کلیسا و دولت» را نخستین بار راجر ویلیامز، کشیش پروتستان در قرن هفدهم، که کلنی را در خلیج ماساچوست بنیان گذاشت، به کار برده است. نگاهی به تاریخ ایالات متحده آمریکا از زاویه بحث دین و دولت را با توصیف موازینی که راجر ویلیامز در کلنی خود برقرار کرد آغاز می‌کنیم. سپس به بنیان‌گذاری ایالات متحده می‌پردازیم و طرح مختصری از تاریخ رابطه دین و دولت در آن کشور به دست می‌دهیم. در ادامه از آمریکا به فرانسه می‌رویم. نخست بررسی می‌کنیم که «رژیم کهنه» یعنی رژیم پیش از انقلاب چه رابطه‌ای با کلیسا داشته است. سپس به انقلاب کبیر فرانسه می‌پردازیم و نگرشی را که با این انقلاب در فرانسه نسبت به قدرت کلیسا پرجلوه شد. در ادامه خود را به سال ۱۹۰۵ می‌رسانیم، سالی که در آن قانون لائیسیته به تصویب مجمع ملی فرانسه رسید. به این قانون و الگویی که برای جدایی قطعی میان دین و دولت عرضه کرده است، توجه می‌کنیم و سپس اشاراتی می‌کنیم، به بحث‌هایی که در سال‌های اخیر درباره لائیسیته در فرانسه درگرفته است. "لائیکلیک" ترکی‌شده لائیسیته است. شکل «جدایی» دین و دولت و قواعد ارتباط میان این دو نهاد را در کشور ترکیه «لائیکلیک» می‌گویند. آشنایی با نظامی که ترک‌ها برقرار کرده‌اند، برای ما ایرانیان بسیار مهم است، به این جهت که ترکیه کشوری است که دین اکثریت در آن اسلام است. هر بحثی درباره دین و دولت در ایران ممکن است به اشاره‌ای به لائیسیته به سبک ترک‌ها یا قضاوتی درباره آن کشیده شود. ما پس از بررسی نظام ترکیه به نظام دیگری می‌پردازیم که به آن در بحث‌های جاری کم‌توجهی می‌شود: نحوه جدایی دین و دولت در هندوستان، کشوری که در آن سکولاریسم با پلورالیسم توضیح داده می‌شود و از این نظر شباهت‌هایی با ایالات متحده آمریکا دارد. کانال تلگرام کلاس و کتاب توانا: t.me/Tavaana