ኮንፊሺየስ

መግቢያ፡ የ2500 ዓመታት የጥበብ ቅርስከክርስቶስ ልደት በፊት 552 ዓመት በቻይና ሉ ግዛት የተወለደው ኮንፊሺየስ (孔子)፣ ከሶክራጥስና ከኢየሱስ ጎን ተሰልፎ በዓለም ታሪክ ውስጥ ከታዩ ሦስት ታላላቅ መምህራን አንዱ ሆኖ ይቆጠራል። ለሁለት ሺሕ አምስት መቶ ዓመታት ያህል የምሥራቅ ሥልጣኔን የመራ፣ የቻይናን የትምህርት ሥርዓት፣ የመንግሥት አስተዳደርና የማኅበረሰብ እሴቶችን የቀረጸ ሰው ነበር። አናሌክትስ (論語) የሚባለው የኮንፊሺየስ አስተምህሮዎች ስብስብ፣ ዛሬም ድረስ ለሚሊዮኖች የሕይወት መመሪያ ነው።ኮንፊሺየስ ልክ እንደ ሶክራጥስና ኢየሱስ፣ አንድም መጽሐፍ አልጻፈም። ደቀ መዛሙርቱ የሰበሰቧቸው አስተምህሮዎቹ ግን የቻይናንና በአጠቃላይ የምሥራቅ እስያን ሥልጣኔ መሠረት ሆነዋል። በአንድ ወቅት እስከ ሦስት ሺሕ የሚደርሱ ተማሪዎች ነበሩት። ከእነዚህ መካከል የቅርብ ደቀ መዛሙርቱ የነበሩት ናቸው አስተምህሮቶቹን ለትውልድ ያስተላለፉት።የቻይና ባህላዊ አውድየኮንፊሺየስ ዘመን ቻይና በፖለቲካዊ ቀውስ ውስጥ የነበረች ነበር። ንጉሠ ነገሥቱ በስም ብቻ ሲሆን፣ እውነተኛው ሥልጣን በየግዛቶቹ መሳፍንት እጅ ነበር። ይህ የፖለቲካ መበታተን፣ የሥነ-ምግባር ውድቀትንና የማኅበረሰብ እሴቶች መናጋትን አስከትሎ ነበር። ኮንፊሺየስ በዚህ ቀውስ ጊዜ የሚፈለገው አዲስ ሥርዓት መፍጠር ሳይሆን፣ ወደ ጥንታዊ እሴቶችና ወጎች መመለስ እንደሆነ አምኖ ነበር።በጥንታዊው የቻይና ታሪክ ውስጥ የኮንፊሺየስ ሥፍራ ልዩ ነው። እርሱ የቻይናን ጥንታዊ ግጥሞች በመለየት 300 ምርጥ ዜማዎችን መርጧል። እነዚህ ዜማዎች ለቻይና ባህል መሠረት ሆነዋል። “ዜማዎችን ሳያውቅ ሰው መናገር አይችልም” ያለው ኮንፊሺየስ፣ ሙዚቃና ግጥም የነፍስ ስምምነትን (harmony) ለመፍጠር እንደሚረዱ ያምን ነበር።የሕይወት ደረጃዎችኮንፊሺየስ ሕይወቱን በደረጃዎች ከፍሎ ይገልጻል፦* በ15 ዓመቱ - ትምህርት ጀመረ* በ30 ዓመቱ - አቋሙን አስቀመጠ (ለእውነት ፍለጋ ሕይወቱን ለማዋል ወሰነ)* በ40 ዓመቱ - ጥርጣሬዎቹ ተወገዱ (ዳኦን/መንገዱን መረዳት ጀመረ)* በ50 ዓመቱ - ሰማይ የወሰነለትን ተረዳ (ዕጣ ፈንታው ማስተማር እንደሆነ ገባው)* በ60 ዓመቱ - ጆሮው በትክክል ተስተካክሎ ነበር* በ70 ዓመቱ - የእውነት መንገድ እንደሚከተል አወቀይህ የሕይወት ደረጃዎች ምደባ የሚያሳየው የሰው ልጅ ቀጣይነት ያለው ዕድገት መኖሩንና ወደ ጥበብ የሚያደርገው ጉዞ እስከ መጨረሻው እንደሚቀጥል ነው።ዋና አስተምህሮዎች1. ሬን (仁) - ቸርነት/ሰብዓዊነትየኮንፊሺየስ ማዕከላዊ አስተምህሮ “ለራስህ የማትወደውን ለሌላ አታድርግ” የሚለው ወርቃማ ሕግ ነው። ይህ በኢትዮጵያ “የማታ ቢራ ለራስህ፣ የጧቱ ለሌላ” በሚለው ምሳሌ የሚገለጸው እሴት ጋር ይመሳሰላል። ቸርነት ወይም ሬን የሚባለው፣ የሰው ልጅ መሠረታዊ ጥሩነትንና ሌሎችን የማክበር ባህርይን ያመለክታል።2. ሊ (禮) - ሥርዓትና ወግኮንፊሺየስ ሥርዓቶችንና ወጎችን ከፍተኛ ቦታ ይሰጣቸው ነበር። ይህ ባዶ ሥነ-ሥርዓት ሳይሆን፣ በማኅበረሰብ ውስጥ ስምምነትን ለመፍጠር የሚረዱ መንገዶች ናቸው። እያንዳንዱ ሰው ቦታውንና ኃላፊነቱን ሲያውቅ፣ ማኅበረሰቡ በሥርዓት ይኖራል።3. ዢ (智) - ጥበብጥበብ ማለት ምን መደረግ እንዳለበት ማወቅ ነው። ኮንፊሺየስ ጥበብ የሚገኘው በቀጣይነት በሚደረግ ትምህርት፣ በራስ ምልከታና በታሪክ ጥናት እንደሆነ ያስተምራል።4. ዮንግ (勇) - ድፍረትድፍረት ማለት በእውነት መጽናትና ውጤቱን ሳንፈራ ትክክለኛውን ማድረግ ነው። ኮንፊሺየስ አንድ ሰው ሊገድለው ሲያስፈራራው “ሰውነቴን መግደል ትችላለህ፤ ነገር ግን በውስጤ ያለውን እውነት ማጥፋት አትችልም” ብሏል።5. ዤንግ ሚንግ (正名) - ስሞችን ማስተካከልኮንፊሺየስ እያንዳንዱ ነገር በትክክለኛው ስሙ መጠራት እንዳለበት ያስተምራል። አባት አባት፣ ልጅ ልጅ፣ ንጉሥ ንጉሥ መሆን አለበት። ይህ ማለት እያንዳንዱ ሚናውንና ኃላፊነቱን መወጣት አለበት ማለት ነው።በመንግሥት አስተዳደር ላይ ያለው ተጽዕኖኮንፊሺየስ የመንግሥት ዋና ዓላማ የሕዝቡን ደህንነት ማረጋገጥ እንደሆነ ያስተምራል። ገዥዎች የተማሩና በሥነ-ምግባር የበለጹ መሆን አለባቸው። “ገዥ በምግባር ቢመራ፣ እንደ ሰሜን ኮከብ በቦታው ቆሞ፣ ሌሎች ኮከቦች በዙሪያው እንደሚዞሩ፣ ሕዝቡም ይከተለዋል” ይላል።ለሁለት ሺሕ ዓመታት ያህል የቻይና የመንግሥት ሥርዓት በኮንፊሺየስ አስተምህሮ ላይ ተመሥርቶ ነበር። የመንግሥት ሠራተኞች ሁሉ የኮንፊሺየስን ሥራዎች ማጥናትና በእነሱ ላይ የተመሠረተ ፈተና ማለፍ ነበረባቸው። ይህ የፈተና ሥርዓት ዘመናዊው የሲቪል ሰርቪስ መሠረት ነው።ከሶክራጥስና ኢየሱስ ጋር ንጽጽርኮንፊሺየስ፣ ሶክራጥስና ኢየሱስ በብዙ መንገድ ይመሳሰላሉ፦* ሦስቱም መጻሕፍት አልጻፉም* ሦስቱም መምህራን ነበሩ* ሦስቱም ትምህርት ማለት ውስጣዊ እውነትን ማውጣት እንደሆነ ያምኑ ነበር* ሦስቱም የግል ሥነ-ምግባርና የዜግነት ግዴታ እንደማይነጣጠሉ ያስተምሩ ነበር* ሦስቱም ለእውነት ሲሉ ሕይወታቸውን ለመሰዋት ዝግጁ ነበሩልዩነታቸው፣ ኮንፊሺየስ ስለ መለኮት እምብዛም አይናገርም። ትኩረቱ በሰዎች መካከል ባለው ግንኙነትና በዚህ ዓለም ላይ እንዴት በሥርዓት መኖር እንደሚቻል ላይ ነው።ለአፍሪካና ለኢትዮጵያ አውድ ያለው ጠቀሜታየኮንፊሺየስ አስተምህሮዎች ለአፍሪካውያን፣ በተለይ ለኢትዮጵያውያን፣ በርካታ ጠቃሚ ትምህርቶች አሏቸው፦1. የባህል ጥበቃኮንፊሺየስ ከታሪክና ከባህል መገለል እንደ ሥር የሌለው ዛፍ መሆን እንደሆነ ያስተምራል። ይህ በዘመናዊነት ስም ባህላቸውን ለሚጥሉ አፍሪካውያን ትልቅ መልእክት ነው። የኢትዮጵያ “የአባቶች ልምድ አይተውም” አባባል ከኮንፊሺየስ አስተምህሮ ጋር ይጣጣማል።2. የቤተሰብ እሴቶችበኢትዮጵያ ባህል ያለው የቤተሰብ አክብሮትና የወላጆች ክብር፣ ከኮንፊሺየስ “ሺያኦ” (孝 - filial piety) አስተምህሮ ጋር በቀጥታ ይገናኛል። “የወላጆችን ምክር የሰማ አይጣል” የሚለው የኢትዮጵያ ምሳሌ፣ ኮንፊሺየስ ለወላጆች አክብሮት ከሚሰጠው ትልቅ ቦታ ጋር ይስማማል።3. የትምህርት ዋጋኮንፊሺየስ “ማሰብ ያለ ማጥናት ከንቱ ነው፤ ማጥናት ያለ ማሰብ አደገኛ ነው” ይላል። ይህ ለአፍሪካ የትምህርት ሥርዓት መሻሻል ጠቃሚ አቅጣጫ ነው። ትምህርት ዕውቀትን ማከማቸት ብቻ ሳይሆን፣ ሥነ-ምግባርንና ጥበብን ማዳበር መሆን አለበት።4. መልካም አስተዳደርየኮንፊሺየስ የመልካም አስተዳደር መርሆዎች - ገዥዎች ለሕዝብ እንጂ ለራሳቸው መስራት አለባቸው፣ በምግባር መምራት አለባቸው - ለአፍሪካ መሪዎች አስፈላጊ ትምህርት ነው። “ንጉሥ ሲሸሽ ዝናብ አይለቅም” የሚለው የኢትዮጵያ አባባል፣ መሪዎች በምግባር መምራት እንዳለባቸው ከሚያሳየው የኮንፊሺየስ አስተምህሮ ጋር ይዛመዳል።መደምደሚያኮንፊሺየስ ከሁለት ሺሕ አምስት መቶ ዓመታት በፊት ያስተማራቸው እሴቶች ዛሬም ጠቃሚነታቸው አልቀረም። በግሎባላይዜሽን ዘመን፣ የሰው ልጅ መሠረታዊ እሴቶች እየተሸረሸሩ ባሉበት ወቅት፣ የኮንፊሺየስ አስተምህሮዎች - ቸርነት፣ ሥርዓት፣ ጥበብ፣ ድፍረት - አዲስ ጠቀሜታ አግኝተዋል።“የራስን ሕሊና መከተል ከሁሉ የላቀ ጥሪ ነው” የሚለው የኮንፊሺየስ መልእክት፣ ለዘመናችን ሰው መመሪያ ነው። በቴክኖሎጂ እድገትና በማኅበራዊ ለውጥ ግራ በሚጋባበት ወቅት፣ ኮንፊሺየስ የሚያስተምረን ወደ መሠረታዊ የሰው ልጅ እሴቶች - ፍቅር፣ እውነት፣ ፍትሕ - መመለስ ነው።የአናሌክትስ ዘላለማዊ ጥበብ በዚህ አንድ አባባል ይጠቃለላል፡ “በቀጣይነት የሚማረው ደስ አይለውምን? ከሩቅ ጓደኞች ሲመጡ፣ ይህ ደግሞ ምን ያህል የሚያስደስት ነው!” ትምህርትና ጓደኝነት - እነዚህ ሁለት የሰው ልጅ መሠረታዊ ፍላጎቶች ናቸው፣ እናም ኮንፊሺየስ እነዚህን በማዕከል በማድረግ፣ የሰው ልጅን ልብ ነክቷል። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com