ZereSew ዘረ-ሰው Podcast

ትምህርት 15 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ፦ ሳባ | ውይይት፦ ዳዊትና ትግሥትበ1865 ሙኒክ ውስጥ የሪቻርድ ቫግነር ኦፔራ ለመጀመሪያ ጊዜ መድረክ ላይ ወጣ። በመጀመሪያዎቹ ሰከንዶች አንድ ድምፅ ይሰማል — መፍትሔ የሚጠብቅ ግን የማያገኝ ኮርድ። “የትሪስታን ኮርድ” ይባላል፤ ብዙ የሙዚቃ ምሁራን “ዘመናዊ ሙዚቃ የተወለደው እዚህ ጋር ነው” ይላሉ። ያ ያልተፈታ ድምፅ ከስድስት መቶ ዓመት በላይ ቀደም ብሎ በራይን ወንዝ ዳር አንድ ገጣሚ ካልጨረሰው ግጥም የመጣ ናፍቆት ነው። ጎትፍሪድ ፎን ስትራስበርግ ግጥሙን ሳይዘጋው ሞተ — ልክ እንደ ፍቅሩ፣ ሳይጠናቀቅ። ለስምንት መቶ ዓመት ይህ ያላለቀ ግጥም አልሞተም። ለምን?ይህ የመካከለኛው ዘመን ታሪክ አንድ ጥያቄ ይዞ ይመጣል፦ ፍቅር ከክብርና ከታማኝነት ሕግ ጋር ሲጋጭ ማን ያሸንፋል? ጎትፍሪድ መልስ አይሰጥም፤ ይልቁንም ሁለቱን ኃይሎች እያታገለ ፍርዱን ለእኛ ይተወዋል። በአራት ክፍሎች ገጣሚውን፣ የወለደውን ዓለም፣ ታሪኩንና ስምንት መቶ ዓመት የዘለቀውን ትሩፋቱን እንቃኛለን።ክፍል 1 — ጥላ ውስጥ ያለ ገጣሚ (ሳባ)ስለ ጎትፍሪድ ፎን ስትራስበርግ የሚገርመው ነገር ስለ ሕይወቱ ምንም አለማወቃችን ነው። በመካከለኛው ዘመን ገጣሚዎች ከሥራቸው ጀርባ ይሰወሩ ነበር፤ ሥራው ራሱ ስለ እነርሱ ይናገራል ብለው ያምኑ ነበር። ጎትፍሪድ ግጥሙን የጻፈው በሚድል ሃይ ጀርመን ቋንቋ ነው፤ “ማይስተር” ተብሎ ስለተጠራና በግጥሙ ሃይማኖታዊ ዘይቤዎችን በጥልቅ ስለሚጠቀም፣ ከፍተኛ ትምህርት ያለውና ምናልባትም ከቤተ ክርስቲያን ጋር ግንኙነት የነበረው ሰው ይመስላል።ጎትፍሪድ የኖረበት የፊውዳል ዓለም በ”ክብር” ላይ ይቆም ነበር። ክብር ትርጉም እንዲኖረው “ዱዌል” የተባለውን የነጠላ ፍልሚያ የሚቀበል ማኅበረሰብ ያስፈልጋል፤ ክብር በቃላት ሳይሆን በሰይፍ ይረጋገጥ ነበር። ከዚህ ዓለም ውስጥ ግን ያልተጠበቀ ነገር ወጣ — “ኮርትሊ ላቭ” የተሰኘው የቤተ መንግሥት ፍቅር። በዚያ ዘመን ሴቶች ባሎቻቸውን አይመርጡም ነበር፤ ስለዚህ አንዲት ባለትዳር ሴት ከሌላ ባላባት ጋር የጀመረችው ፍቅር እንደ ክብር እንጂ እንደ ክህደት አይታይም ነበር። ምክንያቱም “ፍቅር ከእግዚአብሔር ጋር የሚያገናኝ ብልጭታ ነው” ተብሎ ይታመን ነበር። ትሪስታን ለንጉሥ ማርክ ታማኝነት ቃል ገብቶ ሳለ ፍቅር ያንን ቃል ይሰብረዋል — ጎትፍሪድ ይህን ድርጊት ያወግዛል ወይስ ያደንቃል? ሁለቱንም ያደርጋል፤ ግጥሙን ጥልቅ የሚያደርገውም ይኸው ግጭት ነው።ክፍል 2 — ግጥሙን የወለደው ዓለም (ሳባ)ጎትፍሪድ የጻፈው በሰላም ዘመን አልነበረም። ኃያሉ ንጉሥ ፍሬደሪክ ባርባሮሳ ወደ ቅድስት ምድር ሲዘምት በወንዝ ሰጠመ፤ ከዚያ በኋላ የቅዱስ ሮም ግዛት በተቀናቃኝ ነገሥታት መካከል ተከፍሎ ይታመስ ነበር። ስትራስበርግ ራሷ በራይን ወንዝ ዳር የምትገኝ፣ በጳጳስ የምትመራ የንግድ፣ የሃይማኖትና የትምህርት ማዕከል ነበረች። ቤተ ክርስቲያንና ሥልጣነ መንግሥት ይፎካከሩ ነበር፤ ቤተ ክርስቲያን ከጋብቻ ውጪ ያለን ፍቅር ኃጢአት ስትል፣ ኮርትሊ ላቭ ግን ያንኑ ክብር ብሎ ይሰይመው ነበር።የክሩሴድስ ዘመንም ነበር። ባላባቶች ወደ ምሥራቅ ሄደው ሲመለሱ ከአረቡ ዓለም ሥነ ጽሑፍና ሙዚቃ ጋር ተገናኙ፤ ብዙ ምሁራን ኮርትሊ ላቭ ራሱ ከአል-አንዳሉስ (ሙስሊም ስፔን) የፍቅር ግጥም ተጽዕኖ ተቀብሎ ወደ ፈረንሳይ ትሩባዱሮች እንደተሻገረ ይናገራሉ። የትሪስታን ታሪክም መነሻው ሴልቲክ ነው — ትሪስታን ቀድሞ “ድሪስታን” ይባል ነበር። ከሴልቲክ አፈ ታሪክ ወደ ፈረንሳይኛ (ቤሩልና ቶማስ ኦፍ ብሪተን)፣ ከዚያም ወደ ጀርመንኛ (አይልሃርት ፎን ኦበርገና ጎትፍሪድ) ተጓዘ። በዚያ ዘመን ጋብቻ ፖለቲካ ነበር እንጂ ፍቅር አልነበረም፤ ለዚህም ነው ኢሶልዴ የስምምነት ማህተም የሆነችው። ጋብቻ ፍቅር ከሌለው፣ ፍቅር ከጋብቻ ውጪ ይፈለጋል — ትሪስታን እና ኢሶልዴን የወለደው ይህ ቅጽበት ነው።ክፍል 3 — ታሪኩ ራሱ (ሳባ)ትሪስታን ስሙ “ሐዘን” ማለት ነው፤ እናቱ ብላንችፍለር ስትወልደው ከሐዘን ሞተች። ያደገው የአባቱ ታማኝ መጋቢ ሩዋል በምሥጢር ሲሆን፣ ቋንቋዎችንና የባላባትነት ክህሎቶችን ተማረ። የመጀመሪያ ጀብዱው ኮርንዎል ለአየርላንድ ትከፍለው የነበረውን ከባድ ግብር ማስቀረት ነበር፤ ኃያሉን ሞሮልትን በፍልሚያ ገደለ፣ ግን በመርዝ ሰይፍ ቆሰለ። ማንነቱን ሸሽጎ፣ ስሙን “ታንትሪስ” ብሎ ቀይሮ ወደ አየርላንድ ሄዶ ከገዳዩ እህትና ልጅ እጅ ተፈወሰ። በሁለተኛ ጉዞው ዘንዶ ገድሎ ኢሶልዴን ለአጎቱ ለንጉሥ ማርክ ሙሽራ አድርጎ አሸነፈ — ኢሶልዴ ግን ከሰይፉ የጎደለ ስብርባሪ ስታይ የአጎቷ ገዳይ መሆኑን ተረዳች።ሁሉን የለወጠው የፍቅር መድኃኒቱ ነው። ኢሶልዴ ለማርክ እንድትዋደድ የእናቷ ንግሥት ያዘጋጀችውን መጠጥ፣ በመርከቡ ላይ ትሪስታንና ኢሶልዴ ሳያውቁ ጠጡት፤ ከዚያች ቅጽበት ጀምሮ በማይጠፋ ፍቅር ተቃጠሉ። ፍቅራቸውን ለመደበቅ ማታለልን እንደ መሣሪያ ተጠቀሙ — ብራንጌን በሠርጉ ሌሊት ተተካች፤ ኢሶልዴ በ”ቀይ ጋለ ብረት ፈተና” የተምታታ መሐላ ምላ አለፈች፤ በወይራ ዛፍ ስር ንጉሡን አታለሉ። በመጨረሻ ግን ወሬው በዝቶ ወደ “የፍቅር ዋሻ” ተሰደዱ፤ ንጉሥ ማርክ በመካከላቸው የተመዘዘ ሰይፍ አይቶ ምሕረት አደረገ። ትሪስታን በብሪትኒ ሁለተኛዋን ኢሶልዴ (ኢሶልዴ ኦፍ ዘ ኋይት ሃንድስ) አገባ፤ ግን ልቡ ከመጀመሪያዋ ጋር ነበር። በመርዝ ሲቆስል እውነተኛዋ ኢሶልዴ እንድታድነው ላከ፤ ቀናተኛዋ ሚስቱ ግን “አልመጣችም” ብላ ዋሸችው — ትሪስታን ሞተ፣ ኢሶልዴም ደርሳ ከፍቅር የተነሳ ሞተች። ንጉሥ ማርክ እውነቱን ሲሰማ “ከመጀመሪያው እውነቱን ብትነግሩኝ ኖሮ ፍቅራቸውን እፈቅድ ነበር” አለ፤ ጎን ለጎን አሳርፏቸው፣ በመቃብራቸው ላይ ጽጌረዳና ወይን ተጠላልፈው አደጉ። ዋናው ጥያቄ ይኸው ነው — መድኃኒቱ የፍቅር ምልክት ነው ወይስ ጥፋትን የሚያቃልል ሰበብ?ክፍል 4 — ስምንት መቶ ዓመት የዘለቀ ናፍቆት (ዳዊትና ትግሥት)ይህን ጥንታዊ ግጥም ወደ ዘመናዊው ዓለም ያመጣው ከሁሉ በላይ ሪቻርድ ቫግነር ነው። ኦፔራውን ከ1857 እስከ 1859 አቀናብሮ በ1865 መድረክ ላይ አወጣው፤ መሠረቱም የጎትፍሪድ ትርጉም ነበር። ኦፔራው የሚከፈትበት ያልተፈታ “የትሪስታን ኮርድ” የፍቅረኞቹን ያልተፈታ ናፍቆት ይወክላል፤ መጨረሻው “ሊበስቶድ” (የፍቅር ሞት) ደግሞ ሞትን እንደ ሽንፈት ሳይሆን እንደ ላቀ ውህደት ይሥላል። ከጀርባው የአርተር ሾፐንሀወር ፍልስፍና አለ — ዓለምን የሚመራ ዕውር “ፈቃድ”፣ ከማለቂያ የሌለው ፍላጎት ማምለጫው ራስን መካድና ወደ ምሽቱ ዓለም መግባት ነው።ፍሬድሪክ ኒቼ ኦፔራውን የ”ዲዮኒሲያን” ጥበብ ቁንጮ አድርጎ አደነቀው፤ ቆይቶ ግን ቫግነርን ተወውና ተቃወመው — ሙዚቃው ሰውን ወደ ሞትና ራስ መካድ ይስባል ብሎ። የስዊዘርላንዱ ዴኒስ ዴ ሩጅሞንት በ1939 “ላቭ ኢን ዘ ዌስተርን ዎርልድ” ላይ የሚያስደነግጥ ሐሳብ አቀረበ፦ ጥልቅ ስሜት መሰናክል ይፈልጋል፤ ትሪስታንና ኢሶልዴ በእውነት የሚወዱት እርስ በርሳቸውን ሳይሆን ፍቅርን ራሱን፣ በመጨረሻም ሞትን ነው። ይህም ከሲግመንድ ፍሮይድ “ኤሮስ” (ሕይወት) እና “ታናቶስ” (ሞት) ጋር ይገናኛል። ለኢትዮጵያ አድማጭ ታሪኩ ስለ ምርጫ የሌለው ጋብቻ፣ ስለ ድምፅ ስለሌላት ሴት፣ እንዲሁም ልብ የሚፈልገውና ግዴታ የሚጠይቀው ሲጋጩ ስለሚፈጠረው ሕይወት ይናገራል። የመጨረሻው ትምህርት የንጉሥ ማርክ ቃል ነው — ያልተነገረ እውነት ከተነገረ እውነት ይከብዳል፤ ዝምታው ራሱ ነው ጥፋት የሚወልደው።ቁልፍ ጥቅሶች“በምድር ላይ ፍጹማን ባንሆንም፣ በውስጣችን ከእግዚአብሔር ጋር የሚያገናኘን የፍቅር ብልጭታ አለች።” — ስለ ኮርትሊ ላቭ“ከባለቤቴ ከንጉሡና አሁን ካቀፈኝ ከዚህ ምስኪን ተሳላሚ በቀር ማንም ሰው ሰውነቴን አልነካም።” — ኢሶልዴ (የተምታታ መሐላ)“በደለኞች ቢሆኑ ኖሮ፣ ይህ ሰይፍ በመካከላቸው ለምን ይቀመጣል?” — ንጉሥ ማርክ በፍቅር ዋሻ“ከመጀመሪያው እውነቱን ብትነግሩኝ ኖሮ፣ ኢሶልዴን ሚስት አድርጌ ለትሪስታን በሰጠሁት ነበር።” — ንጉሥ ማርክ“የሚወዱት እርስ በርሳቸውን አይደለም፤ የሚወዱት ፍቅርን ራሱን ነው፤ በመጨረሻም ሞትን።” — ዴኒስ ዴ ሩጅሞንት“ዘመናዊ ሙዚቃ የተወለደው እዚህ ጋር ነው።” — ስለ ትሪስታን ኮርድ“ያላለቀው ግጥም ራሱ የዚያ ፍቅር እውነተኛ ምስል ሆነ፤ መቼም የማይዘጋ ፍቅር።” — ትግሥትስሞችና ቃላትሰዎች — ጎትፍሪድ ፎን ስትራስበርግ (ገጣሚ፣ ~1210 ሞተ)፣ ትሪስታን፣ ኢሶልዴ፣ ንጉሥ ማርክ (ኮርንዎል)፣ ሪቫሊን (የትሪስታን አባት)፣ ብላንችፍለር (የትሪስታን እናት፣ የማርክ እህት)፣ ሩዋል (ታማኝ መጋቢ)፣ ኩርቬናል (አስተማሪ)፣ ሞሮልት (የአየርላንድ ተዋጊ)፣ ንጉሥ ጉርሙንድ (አየርላንድ)፣ የአየርላንድ ንግሥት (የመድኃኒቱ አዋቂ)፣ ብራንጌን (ታማኝ አገልጋይ)፣ ማርዮዶ፣ ሜሎት (ድንክ)፣ ኢሶልዴ ኦፍ ዘ ኋይት ሃንድስ (ብሪትኒ)፣ ቤሩል፣ ቶማስ ኦፍ ብሪተን፣ አይልሃርት ፎን ኦበርገ፣ ኡልሪክ ፎን ቱርሃይም፣ ሃይንሪች ፎን ፍራይበርግ፣ ፍሬደሪክ ባርባሮሳ፣ ሪቻርድ ቫግነር፣ አርተር ሾፐንሀወር፣ ፍሬድሪክ ኒቼ፣ ሲግመንድ ፍሮይድ፣ ዴኒስ ዴ ሩጅሞንትቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — ኮርትሊ ላቭ (የቤተ መንግሥት ፍቅር)፣ ቺቫልሪ (ባላባትነት)፣ ክብር (ኦነር) እና ዱዌል (ነጠላ ፍልሚያ)፣ የፊውዳል ሥርዓት፣ የፍቅር መድኃኒት (”ምልክት ወይስ ሰበብ”)፣ የቀይ ጋለ ብረት ፈተና / የተምታታ መሐላ፣ የፍቅር ዋሻ፣ ትሪስታን ኮርድ፣ ሊበስቶድ (የፍቅር ሞት)፣ “ዊል” (ፈቃድ)፣ አፖሎኒያን እና ዲዮኒሲያን፣ ኤሮስ እና ታናቶስቦታዎች — ስትራስበርግ (ራይን ወንዝ)፣ ኮርንዎል፣ አየርላንድ፣ ብሪትኒ / አሩንደል፣ የቅዱስ ሮም ግዛትታሪካዊ ክስተቶች — የፍሬደሪክ ባርባሮሳ ሞት (1190)፣ ሦስተኛውና አራተኛው ክሩሴድ (1190፣ 1204)፣ ጎትፍሪድ ግጥሙን ጻፈ (~1210)፣ የቫግነር “ትሪስታን ኡንድ ኢሶልዴ” ተቀናበረ (1857–59) ቀረበ (1865)፣ ዴ ሩጅሞንት “ላቭ ኢን ዘ ዌስተርን ዎርልድ” ታተመ (1939) This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ትምህርት 14 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥትበ1856 በ Ohio ድንበር ላይ Margaret Garner የተባለች ከባርነት ያመለጠች ሴት ስታስከትሏት ልጇን ራሷ ገደለች — ወደ ባርነት እንዳትመለስ። ከመቶ ሠላሳ ዓመት በኋላ Toni Morrison ይህን ታሪክ ወደ “Beloved” ቀየረችው — ለኖቤል ሽልማት የተወደደ መጽሐፍ። ምሁራን Morrison ን ለ Medea አያይዘዋል፤ የጥንታዊቷ ግሪክ ጥያቄ የጥቁር አሜሪካ ጥያቄ ሆነ። ለሁለት ሺ አራት መቶ ዓመት ይህ ድራማ አልሞተም። ለምን?ባለፈው ሳምንት Euripides ለባልዋ የሞተች ሴት አሳየን። ዛሬ ያው ጸሐፊ ተቃራኒውን ያሳየናል — በባልዋ ስለተከዳች ሁሉን የምታጠፋ ሴት። ሁለቱ አንድ ላይ ሙሉ ስዕል ይሰጡናል፤ ፍቅር ኃይል ነው — ሕይወት ሊሰጥ ይችላል ሊያጠፋም ይችላል — ልዩነቱ ፍቅሩ ሳይሆን እንዴት እንደተያዘ ነው።ክፍል 1 — ከበሩ ጀርባ ጩኸት (ሳባ)ድራማው ሲጀመር Medea ቤት ውስጥ ስትጮኽ ሰዎች ከውጪ ይሰማሉ — ድምፅ ብቻ። የ Medea ነርስ ለታዳሚው ትናገራለች — “ይህች ሴት ብትወጣ ምን ታደርግ ይሆን?” ብላ ትፈራለች።ሳባ የ Medea ጀርባ ታደርጋለች። ከ Colchis የመጣች ሴት ናት — ጥንቆላና ዕውቀት ያላት። Jason ከ Argonauts ጋር ወርቃማውን ፀጉር (Golden Fleece) ሊያመጣ ሲመጣ Medea ስታየው ፍቅር ያዛት። ለ Jason ብላ አባቷን ከዳች፣ ወንድሟን ገደለች፣ አገሯን ለቃ ሄደች። Corinth ውስጥ ሰፈሩ፣ ልጆች ወለዱ። አሁን Jason ሁሉን ረስቶ የንጉሥ Creon ልጅ ሊያገባ ይፈልጋል — ለሥልጣን ብቻ።ይህ ድራማ የተወለደበት ዓለም — ያ ዘመን Athens የ Sophists ዘመን ነበር። የመጀመሪያዎቹ ሙያዊ መምህራን “ክፈሉን አስተምራችኋለሁ” አሉ። ምን አስተማሩ? ንግግር። “ታዳሚውን ለማሳመን ሐሰትን ልክ እንደ ዕውነት ማቅረብ መቻል አለብህ።” ይህ ቋንቋ “Medea” ውስጥ Jason ይናገራል።ሴቶች በ Athens ዜጋ አልነበሩም — ድምፅ የላቸውም፣ ትራጀዲ ማየት አይፈቀድላቸውም፣ ንብረት በራሳቸው ስም ማፍራት አይችሉም። Athens ራሷ በሴት አምላክ ስም ተሰይማለች — Athena — ግን ሴቶቿን ዝም አስብላለች። ይህ ተቃርኖ ውስጥ ነው Medea የተወለደው።ክፍል 2 — ረጋ ያለ ቁጣ (ሳባ)ሰዎች ጩኸት ይጠብቃሉ። ግን Medea ስትወጣ ጸጥ ብላ ታስባለች — ረጋ ብላ ትናገራለች። ለ Corinth ሴቶች የሚታወቅ ንግግር ታደርጋለች — “ከሁሉም ፍጡር ውስጥ ነፍስ ያለውና የሚያስብ — እኛ ሴቶች ከሁሉ በላይ እንሰቃያለን።” በገንዘባችን ባል እንገዛለን፣ ጥሩ ወይስ ክፉ ዕጣ ነው፣ ወንዶች ይዝናናሉ እኛ ቤት ተቆልፈናል። “ከጋሻ ጀርባ ሦስት ጊዜ መቆም እመርጣለሁ — አንድ ጊዜ ከመውለድ።” ይህ ለሙሉ ወንድ ታዳሚ የቀረበ ፖለቲካዊ ቃል ነው።Jason ይመጣል — ቆም ብሎ ስለ ሚስቱ ስለ ልጆቹ ስለ መሥዋዕታቸው አያስብም። Medea ጋር ሲነጋገር Sophist ቋንቋ ቀጥታ ይታይበታል — “ያደረግሁት ለሁላችንም ጥቅም ነው — አንቺ ስሜትሽን ብቻ ታያለሽ።” ከዚያ የከፋ ነገር ይላል — “ለመጀመሪያ ያዳንኩሽ እኔ ነኝ — ከአረመኔ ምድር ወደ ግሪክ አምጥቼሻለሁ።” Medea ሰይፍ የሚመስል መልስ ትሰጠዋለች — “ያዳንኩህ እኔ ነኝ — ዘንዶውን አስተኛሁልህ — የ Pelias ሞት እኔ አመጣሁ — አባቴን ከዳሁ — ቃል ኪዳኑ የት ሄደ?” Jason ምላሽ የለውም — ከምክንያት ሳይሆን ከ ፍላጎት ነው የተናገረው።ይህ ድራማ የተጻፈው 431 ቅድመ ልደት ላይ ነው — የ Peloponnesian ጦርነት የተጀመረበት ዓመት። ጦርነት ዕሴቶችን ያናውጣል — “በሰላም ጊዜ ትክክል ነው” የሚባለው ሁሉ ይለወጣል። ክህደት ስልት ይሆናል። Jason ያ ዘመን ምርት ነው።ንጉሥ Creon ይመጣል — “ከመንግሥቴ ውጪ” ይላታል — ምክንያቱም ይፈራታል። ግን Medea ትለምነዋለች — “አንድ ቀን ብቻ ስጠኝ።” Creon “ይህ ስህተት ነው አውቃለሁ — ግን ይሁን” ይላል። ያ አንድ ቀን ገዳይ ስህተት ይሆናል። ፍርሃትን ማዳመጥ ጥበብ ሊሆን ይችላል — Creon ልቡን ሰማ አእምሮውን ዝም አሰኘ።ክፍል 3 — ውድመቱ ይጀምራል (ሳባ)የ Athens ንጉሥ Aegeus — ያለ ልጅ ያለ ንጉሥ — Corinth ውስጥ ሲያልፍ Medea ን ያገኛታል። “መካንነትህን እፈውሳለሁ” ትለዋለች፣ ምትኩ “በ Athens ጥበቃ ስጠኝ” — በመሐላ። Aegeus ይምላል። ዕቅዷ ተሟላ — የሸሸችበት ቦታ አለ።ዕቅዷ ሦስት ደረጃ ነው — ንጉሡንና ሙሽራዋን ታጠፋለች፣ ልጆቿን ራሷ ትገድላለች፣ ወደ Athens ትሸሻለች።ለ Jason ፊቷን ትቀይራለች — “ይቅርታ — ስሜታዊ ነበርኩ — ለአዲሷ ሙሽራ ስጦታ ልላክ።” ዘውድና ውብ የወርቅ ቀሚስ ትልካለች — በመርዝ ተለውሷል። መልእክተኛ ይመጣል፣ በግሪክ ድራማ ደም መድረክ ላይ ስለማይታይ ሁሉንም ይተርካል። ልዕልቷ ዘውዱን ደፍታ ቀሚሱን ስትለብስ ሰውነቷ በነበልባል ተያያዘ — ብትሮጥ ብትጮኽ አይቆምም። አባቷ Creon ሬሳዋን ሊያቅፍ ሲሮጥ ቆዳው ከእሷ ጋር ተጣበቀ — እርሱም ተቃጠለ።ግን ሁሉ ይከበዳል Medea ወደ ልጆቿ ስትዞር። እዚህ ላይ Euripides ድራማውን ያቆመዋል — Medea ከራሷ ጋር ትዋጋለች። “ውዶቼ — ለምን በዚህ ዓይን ታዩኛላችሁ?” አልችልም ትላለች። ከዚያ ቁጣዋ ይመለሳል — “ጠላቶቼ ሳይቀጡ እንዴት እተወዋለሁ?” ራሷን ታናግራለች — “ልቤ ሆይ ይህን አታድርጊ።” ግን ቁጣዋ ያሸንፋል — “ለሰው ልጅ ከሁሉ የከፋ ጥፋት የሚያመጣው ቁጣ ነው።” የራሷን ልብ እያደማች የ Jason ን ቀደደች።Jason ሲመጣ ዘግይቷል። Medea ከጣሪያ ላይ ትታያለች — በ Helios (ፀሐይ አያቷ) ሠረገላ ላይ — ሙት ልጆቿ ከጎኗ። ለ Jason ትሰድበዋለች — “ያደረግኸው ይህ ነው — አንተ ነህ ምክንያቱ።” ሬሳዎቹን ለመቅበር አትፈቅድለትም። ወደ Athens ትሸሻለች።Jason ምን ቀረው? ስም ብቻ — ባዶ ስም። ብርቱ ሰው ይቀጣል፣ ተንኮለኛዋ ሴት ታመልጣለች። ይህ ፍትሕ ነው ወይስ ፍትሕ አልባ? Euripides መልስ አይሰጥም።ክፍል 4 — ሁለቱ ሳምንታት ሲጠቃለሉ (ዳዊትና ትግሥት)Medea ጭራቅ ናት እንዴ? Euripides ጭራቅ አላደረጋትም — የተሰበረች ሴት አደረጋት — ያ የበለጠ ያስፈራል። ቁጣዋ ከፍቅር መጥቷል — የጠላችው Jason ን አይደለም፣ የወደደችውን Jason ን ነው። ግን መረዳትና ማጽደቅ አንድ አይደሉም — Euripides ይገልጻል እንጂ አያጸድቅም።Medea ሁለት ጊዜ ተገፍታለች — አንዴ ሴት ስለሆነች፣ ሁለቴ ባዕድ (ከ Colchis) ስለሆነች። ለ Jason ብላ አገሯን ለቃ መጣች። አሁን ሲከዳት መመለሻ የለም። ይህ ቀጥታ ወደ ዘመናዊ ስደተኛ ታሪክ ይመጣል — ሁሉን ትታ ለአዲስ ሕይወት የመጣች ሴት፣ ከዚያ የተከዳች።ለኢትዮጵያ አድማጭ — በባሕላችን ሴት ስታገባ ቤተሰቧን ትታ ወደ ባል ወገን ትሄዳለች። ያ ሽግግር ምን ያህል ከባድ እንደሆነ Medea ያሳያል። እና ስለ ድምፅ — ስንት ጊዜ እናቶቻችን፣ እህቶቻችን ጥበብ ይዘዋል ግን አልተሰሙም? Medea ስትናገር ቃላቷ ውስጥ ምክንያት ነበር — ሰዎች ግን “ዕብድ” ለማለት ቀለላቸው።ዘመናዊ ቅርጾች — Luigi Cherubini “Médée” በ1797 ኦፔራ ጻፈ (Maria Callas ታዋቂ አደረገች)፤ Pier Paolo Pasolini ፊልሙን በ1969 ሠራ (ያው Callas በዋና ሚና)፤ Lars von Trier “Medea” በ1988 ለቴሌቪዥን አወጣ፤ Robinson Jeffers “Medea” በ1946 ለ Broadway አዘጋጀ (Judith Anderson ለታሪክ ከቆዩ የሴት ሚናዎች አንዱን ተጫወተች)፤ Toni Morrison “Beloved” በ1987 ጻፈች — Margaret Garner ስለተባለች የባርያ ሴት — የ Medea ሎጂክ ቀጥታ ይዟል፤ Christa Wolf በ1996 “Medea” ጻፈች — ግን ታሪኩን ገለበጠችው (Medea ንፁህ ናት፣ ወንዶቹ ጭራቅ አደረጓት)፤ የ Susan Smith ጉዳይ (1994) “ዘመናዊ Medea” ተብሏል።ስነ ልቦና — “Medea Complex” በ1948 Edward Stern ሰየመው (የተከዳች እናት ቁጣ የልጆችን ላይ ስለሚወድቅ)። “Extended suicide” / filicide-suicide በስነ ልቦና ምርምር ቁልፍ ምሳሌ — ራስን በሌላ ላይ ማጥፋት። Jason ላይ ያለው Sophist ቋንቋ ዛሬ “coercive control” ይባላል — በ2007 Evan Stark ያስፋፋው — በቃላት፣ በማታለል ሰው መቆጣጠር። Carl Jung “Terrible Mother” — የምታጠፋ እናት — አርኬታይፕ ጻፈ። ግን ጥንቃቄ — “Medea ቅርጽ” ለማንኛውም ቅርጽ ሊውል አይችልም፤ ሴት የተበደለች ሁሉ Medea አይደለችም።ያልተነገሩ ነገሮች — “Medea” በ431 ቅ.ል. ሲቀርብ በውድድሩ ሦስተኛ ደረጃ ወጣ (የመጨረሻ — ሕዝቡ አልወደደውም — አስደነገጣቸው እንጂ)፤ የመጨረሻው ሠረገላ Helios (ፀሐይ አያቷ) ሠረገላ ነው — Medea ራሷ “deus ex machina” መሰል አምላክ ቦታ ላይ ናት፤ ብዙ ምሁራን Euripides ራሱ ልጆቿን የመግደል ቅርጽ ፈጠረው ይላሉ — ቀደምት ትረካዎች ላይ ልጆቹ የሚሞቱት በ Corinth ሰዎች ወይም በስህተት ነበር።Euripides አንድ ጥያቄ ከሁለት ጎን ጠየቀ — “ፍቅር ምን ዋጋ ያስከፍላል?” (Alcestis) እና “ያ ፍቅር ሲከዳ ምን ይሆናል?” (Medea)። ጥያቄ ጠያቂ ጸሐፊ ነበር — ለዚህ ነው በዘመኑ ሦስተኛ ደረጃ የወጣው ግን ለሁለት ሺ አራት መቶ ዓመት የኖረው። መልስ ይረሳል — ጥያቄ ይቀራል።ቁልፍ ጥቅሶች“ከሁሉም ፍጡር ውስጥ ነፍስ ያለውና የሚያስብ — እኛ ሴቶች ከሁሉ በላይ እንሰቃያለን።” — Medea“ከጋሻ ጀርባ ሦስት ጊዜ መቆም እመርጣለሁ — አንድ ጊዜ ከመውለድ።” — Medea“ያደረግሁት ለሁላችንም ጥቅም ነው — አንቺ ስሜትሽን ብቻ ታያለሽ።” — Jason (Sophist ቋንቋ)“ቃል ኪዳኑ የት ሄደ? በቀኝ እጅህ ምለህልኝ ነበር — ያ መሐላ ምን ሆነ?” — Medea ለ Jason“ልቤ ‘አትግደይ’ ይለኛል — ግን ቁጣዬ ያሸንፈዋል — ለሰው ልጅ ከሁሉ የከፋ ጥፋት የሚያመጣው ቁጣ ነው።” — Medea ከራሷ ጋር ስትዋጋ“ገደልኳቸው — አንተን ለመጉዳት። አንተ ነህ ምክንያቱ።” — Medea ለ Jason“Medea ‘ከቦታዋ ወጣች’ ይባላል — ግን ‘ቦታዋን’ ማን አስቀመጣት?” — ሳባ ስለ ድራማው ጥያቄስሞችና ቃላትሰዎች — Euripides (484–406 ቅ.ል.)፣ Medea (የ Colchis ልዕልት)፣ Jason (የ Argonauts መሪ)፣ Creon (የ Corinth ንጉሥ)፣ Aegeus (የ Athens ንጉሥ)፣ Helios (ፀሐይ፣ Medea አያት)፣ Aphrodite፣ Pelias፣ Protagoras (Sophist)፣ Luigi Cherubini (”Médée” 1797)፣ Maria Callas፣ Pier Paolo Pasolini (”Medea” 1969)፣ Lars von Trier (”Medea” 1988)፣ Robinson Jeffers (”Medea” 1946)፣ Judith Anderson፣ Toni Morrison (”Beloved” 1987)፣ Margaret Garner (1856)፣ Christa Wolf (”Medea” 1996)፣ Susan Smith (1994)፣ Edward Stern (1948፣ “Medea Complex”)፣ Evan Stark (2007፣ “coercive control”)፣ Carl Jung (Terrible Mother)ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — Sophists፣ rhetoric፣ Golden Fleece (ወርቃማ ፀጉር)፣ Argonauts፣ deus ex machina፣ Athenian democracy፣ የሴቶች ሕጋዊ ሁኔታ፣ የስደተኛ ጥያቄ፣ Medea Complex፣ extended suicide / filicide-suicide፣ coercive control፣ Terrible Mother፣ “reasoned rage” እንደ “ዕብደት” መታፈንቦታዎች — Corinth፣ Athens፣ Colchis (የ Medea መነሻ)፣ Theater of Dionysusታሪካዊ ክስተቶች — የ Medea ድራማ ቀረበ (431 ቅ.ል.፣ ሦስተኛ ደረጃ ወጣ)፣ የ Peloponnesian ጦርነት መግቢያ (431 ቅ.ል.)፣ የ Margaret Garner ጉዳይ (1856)፣ Beloved ታተመ (1987)፣ የ Susan Smith ጉዳይ (1994) This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ትምህርት 13 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥትአራት መቶ ሠላሳ ስምንት ቅድመ ልደት፣ Athens። የ Dionysus ቲያትር። አሥራ አምስት ሺ ሰዎች ተሰብስበው ሳቅ ይጠብቃሉ — ይህ ተራ ለ satyr play ነው፣ የመጨረሻው የቀልድ ቦታ። ግን መድረኩ ላይ የወጣው ጥቁር ልብስ የለበሰ ሞት ነው። ከ Apollo ጋር በቤተ መንግሥቱ በር ላይ ይከራከራል። ሕዝቡ ዝም ብሏል። ይህን ድራማ የጻፈው Euripides ይባላል — ብቸኛ ጸሐፊ ከ Salamis ዋሻ ውስጥ ሕዝቡ ማየት ያልፈለገውን ያሳያቸው ነው።ክፍል 1 — በቤተ መንግሥቱ በር ላይ (ሳባ)ድራማው የሚጀመረው Pherae ቤተ መንግሥት ደጃፍ ላይ ነው። Apollo እና Thanatos — ሞት ራሱ — ስለ አንዲት ሴት ሕይወት ይከራከራሉ። ዛሬ ልትሞት ነው። Apollo ይለምናል፣ Thanatos ይቃወማል፣ Apollo “አንድ ብርቱ ሰው ያሸንፍሃል” ብሎ ያስፈራራዋል፣ Thanatos ይስቃል። ይህ ድንቅ የመክፈቻ ትዕይንት ቀጣዩን ሁሉ ያቀብላል።ሳባ ስለ Euripides አጭር መግቢያ ታደርጋለች። ከ Sophocles እና Aeschylus የሚለየው ምንድነው? ሰዎችን እንደሚሰቃዩ ያሳያል፣ ሴቶችን እንደሚያስቡና እንደሚሰማቸው ያሳያል፣ ጀግኖችን እንደሚፈሩ ያሳያል። Aristotle “ገጸ ባሕርያቱ ለጀግናነት የሚገባውን ክብር አያሟሉም” ብሎ ቅሬታ ቢገልጽም፣ ከእርሱ በኋላ የመጡ ትውልዶች እጅግ አደነቁት።ትራጀዲ ለ Athens ሕዝብ ቀላል መዝናኛ ሳይሆን ሃይማኖታዊ ተግባር ነበር — ድራማው ለ Dionysus ይሰጣል፣ catharsis ተመልካቹን ያጸዳዋል። Alcestis የቀረበው ለ satyr play ቦታ ላይ ነው — Euripides ግን ቀልድ ፈንታ ስለ ሞት አወራ።ማን ነው Admetus? Apollo ቀጥቶት ለአንድ ዓመት ባሪያ ሆኖ ሲመጣ በክብር ያስተናገደው ንጉሥ። ስጦታው “ሌላ ሰው ፈቅዶ ለአንተ ከሞተ አንተ አትሞትም” የሚል ነበር — የተሰወረ ሥቃይ የያዘ ስጦታ። ሞት መጣ፤ ሁሉም እምቢ አሉ፤ ወላጆቹ እንኳ “ገና ሕይወት ይቀረናል” አሉ። አንድ ሰው ብቻ ተነሣች — ሚስቱ Alcestis — “እኔ እሞትልሃለሁ” አለች።ክፍል 2 — ወደ ታሪኩ ልብ (ሳባ)Alcestis ስትሰናበት ቤቷ ምን ያህል ጸጥ እንደነበር አንዲት አገልጋይ ለሽማግሌዎቹ ትተርካለች። ንግሥቲቱ በንፁህ ውሃ ታጠበች፣ የክብር ልብሷን ለበሰች፣ ለሞት እንደ ሙሽራ ተዘጋጀች። እያንዳንዱን መሠዊያ ነካች፣ ጸለየች — ያለ እንባ፣ ያለ ጩኸት። ግን አልጋዋን ስትነካ እንባ ፈሰሰ — “አልጋ ሆይ — እዚህ ላይ ነው ድንግልናዬን ለዚህ ሰው የሰጠሁት — አሁን ግን ለእሱ ስል ሕይወቴን ላጣ ነው።”ለ Admetus አንድ ቃል ብቻ ጠየቀችው — “ልጆቼን ተንከባከብ — ሌላ ሴት እንደ እናት አታምጣባቸው።” Admetus ቃል ገባ። ይህ ቃል ኪዳን ድራማው ወደ ፊት የሚፈትነው ይሆናል። ከዚያ በእጁ ላይ ሞተች።Admetus ግን ቀላል ሰው አይደለም። የአባቱ Pheres ለቀብር ሲመጣ Admetus በቁጣ ይሰድበዋል — “አንተ ለእኔ ለመሞት እምቢ አልክ።” Pheres ግን አያደግድግም — “ሕይወት አጭር ናት ግን ጣፋጭ — እኔን ግን ነፍሰ ገዳይ አትበለኝ — Alcestis ን የገደልካት አንተ ራስህ ነህ።” ሁለቱም ትክክልና ስህተት ናቸው። Admetus ብቻውን ሲቀር እውነቱ ይደርስበታል — “ስም አተረፍኩ ሕይወትም አተረፍኩ — ግን የሞትኩ እኔ ነኝ።” ጸጸቱ ዘግይቷል፤ ማዘንን ተማረ ግን መከላከልን ተሳነው።ክፍል 3 — ያልጠበቅነው ለውጥ (ሳባ)ሬሳዋ ገና ሳይቀበር Hercules ይመጣል — ረጅም ጉዞ ላይ ለማረፍ ብቻ ጎራ ያለ መንገደኛ። Admetus ሐዘኑን ይደብቅበታል — xenia (እንግዳ ተቀባይነት) ቅዱስ ግዴታ ስለሆነ። Hercules ይበላል፣ ይጠጣል፣ የአበባ አክሊል ይደፋል፣ ይዘፍናል። አንድ አገልጋይ መታገስ አቅቶት እውነቱን ይነግረዋል። Hercules ሲሰማ ጽዋው ከእጁ ወደቀ።ያ ውርደት ወዲያው ወደ ድርጊት ይቀየራል። Hercules ወደ Alcestis መቃብር ይሄዳል፣ Thanatos ደም ሊጠጣ ሲመጣ ይደፍቀዋል — ይታገለዋል — ያሸንፈዋል። Apollo በር ላይ “አንድ ብርቱ ሰው ያሸንፍሃል” ብሎ ነበር። ያ ቅጽበት መጣ።ድራማው ለ Dionysus ይሰጣል ምክንያቱ ግልጽ ይሆናል። Dionysus ራሱ ከሞት የተነሣ አምላክ ነው — በ Hera ተገድሎ በ Zeus የተነሣ። ወይኑ ይህንን ያሳያል — በክረምት ይሞታል፣ በጸደይ ይነሣል። Alcestis ይህን ምስጢር መድረክ ላይ ይሠራዋል።Hercules ፊቷ የተሸፈነ ሴት ይዞ ይመጣል። Admetus ለመንካት ይፈራል — ለ Alcestis ቃል ገብቷል። Hercules ሽፋኑን ሲያነሳ — Alcestis ናት! ግን አትናገርም። ለሦስት ቀናት ዝም ትላለች። ይህ ዝርዝር ትንሽ ቢመስልም ልብ ነው — ሞትን ያየች ሰው ቋንቋ ታጣለች። ከሞት ተመልሰሽ ጠባሳ ይዘሽ ትኖሪያለሽ።የ Pherae ሽማግሌዎች ድራማውን ይዘጋሉ — “የአማልክቱ መንገድ ለእኛ ሊገባን አይችልም — ያላሰብነውን ይልኩልናል።”ክፍል 4 — ዛሬ ለእኛ (ዳዊትና ትግሥት)ዳዊትና ትግሥት ከሁሉ የነካቸውን ይከፍታሉ — Alcestis ለሦስት ቀን ዝምታ። ሞትን ያየች ሰው ቃላት ያሳጣታል። ይህ ለዘመናዊ የ trauma ስነ ልቦና ቀጥታ ይናገራል — ጦርነት ካለፉ ወታደሮች፣ ጥቃት የደረሰባቸው ሰዎች፣ ቀብር የተሸከሙ ሰዎች ብዙ ጊዜ መናገር ይከብዳቸዋል። Euripides ይህን ሁለት ሺ አራት መቶ ዓመት በፊት አይቶታል።ፍቅር በመሥዋዕት ይለካል ወይ? Admetus ጭራቅ ሳይሆን ተራ ሰው ነው — ሁላችንም ሞትን እንፈራለን። ድራማው ስለ Admetus ሳይሆን ስለ ተመልካቹ ነው — “እኔ ብሆን ለሌላ እሞት ነበር ወይ?” ከባሕል ባሕል ሲሻገር Orpheus ና Eurydice ይነጻጸራሉ — Alcestis ውስጥ ትንሣኤ ተሳካ፣ Orpheus ውስጥ ከሸፈ።ለኢትዮጵያ አድማጭ የትንሣኤ ጭብጥ የእምነት ማዕከል ነው። Euripides ራሱ የ qǝne (ሰም እና ወርቅ) ጸሐፊ ነው — ሁለት ትርጉም በላይ ለላይ ያስቀምጥና “አንተ ቆፍረህ አውጣ” ይላል። የመሥዋዕት ጥያቄ ቤታችን ውስጥ ይኖራል — ለምን ሁልጊዜ ሴትዮዋ ትሰዋለች? Euripides Admetus ን እንድንጠይቅ ይተወናል — “አንተስ ምን ሰዋህ?”ዘመናዊ ቅርጾች — Christoph Willibald Gluck “Alceste” ኦፔራ በ1767 ጻፈ፤ T.S. Eliot “The Cocktail Party” በ1949 ጻፈ (Sir Henry Harcourt-Reilly ልክ እንደ Hercules)፤ Thornton Wilder “The Alcestiad” በ1955፤ Ted Hughes የመጨረሻ ሥራው ሞቱ ሲቃረብ Alcestis ን ተተርጉሞ ነበር — ሞትን የጻፈ ሰው ራሱ ሊሞት ሲቃረብ ይህ ድራማ ቀርቦታል።ስነ ልቦና — survivor’s guilt (Admetus ይይዘዋል — ጦርነት ካለፉ ሰዎች ላይ የተለመደ)፤ trauma-as-language-loss (ሦስት ቀን ዝምታ)፤ “የተመለሰችው ሰው ያው ሰው ናት ወይ?” ለ Alzheimer/ስትሮክ/ሕመም ቤተሰብ ቅርብ። ለ2026 ዓለም — በቤት ውስጥ ሥራዋን፣ ሕልሟን፣ ጊዜዋን የምትሰዋ ሴት ዘመናዊ Alcestis ናት፤ በሕይወት ዕውር የምትሞት Alcestis ብዙ ጊዜ አትታይም።ያልተነገሩ ነገሮች — Alcestis ለ satyr play (ቀልድ) ቦታ ቀረበ፤ ይህ የ Euripides ጥንታዊ የተረፈ ሥራ ነው (438 ቅ.ል.)፤ የ Alcestis ዝምታ ሁለት ሺ ዓመት አዘጋጆችን ያከራክራል።በሚቀጥለው ሳምንት ከ Euripides ጋር እንቆያለን — ግን ፍጹም ወደ ተቃራኒው ጎን። ዛሬ ለባልዋ የሞተች ሚስት አየን፤ በሚቀጥለው ሳምንት ግን በባልዋ የተከዳች ሴትን እናያለን — ስሟ Medea ነው።ቁልፍ ጥቅሶች“ተዋት — ሌላ ጊዜ ትመጣለህ — ስታረጅ ውሰዳት።” — Apollo ለ Thanatos“ማንም ሞትን አያሸንፍም።” — Thanatos፣ ድራማው ሲጀመር“አልጋ ሆይ — እዚህ ላይ ነው ድንግልናዬን ለዚህ ሰው የሰጠሁት።” — Alcestis ስትሰናበት“ሕይወት አጭር ናት ግን ጣፋጭ — እኔን ግን ነፍሰ ገዳይ አትበለኝ — Alcestis ን የገደልካት አንተ ራስህ ነህ።” — Pheres ለ Admetus“ስም አተረፍኩ — ሕይወትም አተረፍኩ — ግን የሞትኩ እኔ ነኝ።” — Admetus“ከሞት ተመልሰሽ ጠባሳ ይዘሽ ትኖሪያለሽ — ያ ጠባሳ ራሱ ሕይወት ነው።” — ሳባ ስለ ትንሣኤው“የአማልክቱ መንገድ ለእኛ ሊገባን አይችልም — ያላሰብነውን ይልኩልናል።” — የ Pherae ሽማግሌዎችስሞችና ቃላትሰዎች — Euripides (484–406 ቅ.ል.)፣ Admetus (የ Pherae ንጉሥ)፣ Alcestis (ሚስቱ፣ ንግሥት)፣ Pheres (Admetus አባት)፣ Apollo፣ Thanatos (ሞት)፣ Hercules፣ Zeus፣ Hera፣ Cyclopes፣ Dionysus፣ Sophocles፣ Aeschylus፣ Aristotle፣ Orpheus & Eurydice፣ Christoph Willibald Gluck (አቀናባሪ፣ “Alceste” 1767)፣ T.S. Eliot (”The Cocktail Party” 1949)፣ Thornton Wilder (”The Alcestiad” 1955)፣ Ted Hughes (የመጨረሻ ተርጓሚ)ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — ትራጀዲ፣ catharsis (ካታርሲስ፣ ማጽዳት)፣ xenia (እንግዳ ተቀባይነት)፣ satyr play (የመጨረሻው የቀልድ ቦታ)፣ survivor’s guilt፣ trauma-as-language-loss፣ የቤት ውስጥ የተሰወረ መሥዋዕት፣ qǝne (ሰም እና ወርቅ)ቦታዎች — Pherae (Thessaly)፣ Athens፣ Salamis፣ Theater of Dionysus፣ Acropolisታሪካዊ ክስተቶች — የ Alcestis ድራማ ቀረበ (438 ቅ.ል.)፣ ከ Peloponnesian ጦርነት ሰባት ዓመት በፊት፣ የ Dionysus ቲያትር ፌስቲቫል This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ጸሐፊው ራሱ ያልሄደበትን መንገድ በብዕሩ አስኬደትምህርት 12 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥትሺ ዘጠኝ መቶ ስድሳ ዘጠኝ፣ Jerusalem። የ Mea Shearim ጠባብ ጎዳናዎች ጥላ ውስጥ ገብተዋል። ጥቁር ካፖርት የለበሱ ሰዎች ወደ ምኵራብ ይቸኩላሉ። አንድ ባዕድ ጸሐፊ ብቻውን ተቀምጧል — Isaac Bashevis Singer። አንድ ሰው ይቀርበዋል — "ታሪኬን ልንገርህ — ምናልባት አንድ ነገር ትማራለህ — ወይም ምንም አትማርም — ግን ልንገርህ ግድ ይለኛል።" ሰውዬው Joseph Shapiro ይባላል — "ንስሐኛው"። Singer ዝም ብሎ ያዳምጣል።ክፍል 1 — የረቢ ልጅ (ሳባ)Isaac Bashevis Singer በሺ ዘጠኝ መቶ ሁለት Poland ውስጥ ተወለደ — የረቢ ልጅ። አባቱ Pinchas Menachem Singer ሁሉን በእምነት ያያል — "እግዚአብሔር ፈቃድ" ይላል። እናቱ Bathsheba ግን ጥያቄ ትጠይቃለች — "ለምን?" "እንዴት?" ይህ ተቃርኖ — የአባቱ እምነትና የእናቱ ጥርጣሬ — Singer ሕይወቱን ሙሉ ተሸከመው። በቤታቸው ውስጥ Beit Din — ሃይማኖታዊ ፍርድ ቤት — ነበር፤ ትንሹ Isaac ሰዎች ሲማጸኑ፣ ሲከራከሩ፣ ሲያለቅሱ ያያል። ያ ፍርድ ቤት ጸሐፊውን ሠራው።ታላቅ ወንድሙ Israel Joshua Singer ቀድሞ ጸሐፊ ሆኖ ነበር — Isaacን ከ Hasidic ምኵራብ ወደ ዘመናዊ ሥነ ጽሑፍ ያስተዋወቀው እርሱ ነው። ሺ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ አምስት Singer ወንድሙን ተከትሎ Polandን ለቅቆ ወደ United States ወጣ። ያ ውሳኔ ሕይወቱን ቃል በቃል አዳነ — ካልወጡት ቤተሰብ መካከል ሁሉም በ Holocaust ጠፉ። "ሕያው ስለሆንኩ ብቻ ሕያው ነኝ — ዕድል ብቻ ነው" የሚል ሸክም ሆኖ ቀረ።Singer ፈጽሞ ከ Yiddish አልወጣም። ቋንቋው እየሞተ ሳለ — አንባቢዎቹ ዓመት ዓመት እየቀነሱ ሳለ — በዚያ ቋንቋ ብቻ ጻፈ። በሺ ዘጠኝ መቶ ሰባ ስምንት የ Nobel Prize for Literature ተቀበለ — በ Yiddish ብቻ ለጻፈ ጸሐፊ ለመጀመሪያ ጊዜ። "The Penitent" የዚህ ሕይወት ፍሬ ነው፤ Singer ራሱ ያላደረገውን ምርጫ — ዓለምን ሙሉ ትቶ ወደ ጸሎት መግባት — ለገጸ ባሕሪው ሰጥቶ "ምን ይሆን ኖሮ?" ብሎ መረመረ።ክፍል 2 — የጠፋ ዓለም (ኢብሳ)Singer ያደገበት ዓለም "shtetl" ይባል ነበር — በ Poland፣ Lithuania፣ Ukraine ተበትነው የነበሩ ትናንሽ የአይሁድ ከተሞች። ጠዋት ምኵራብ፣ እኩለ ቀን ገበያ፣ ምሽት Talmud ጥናት — ሕይወትና እምነት ያልተለያዩበት ቦታ። ሳምንቱ ሁሉ ወደ አንድ ቀን ያመራ ነበር — Shabbat — የተቀደሰ ጊዜ። ይህ ዓለም ግን ሁልጊዜ በ pogrom — ፀረ ሴማዊ ጥቃት — ስጋት ውስጥ ነበር።ከአሥራ ስምንተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ Haskalah — የአይሁድ Enlightenment — ተነሣ፤ "ከ ghetto ግድግዳ ውጡ፣ ተዋሐዱ" አለ። ግን ውህደት ጥበቃ አላመጣም — ከሁሉ የበለጠ የተዋሐደችው Germany ከሁሉ የበለጠ ጭፍጨፋ አስተናገደች። ሺ ዘጠኝ መቶ ሠላሳ ዘጠኝ Hitler Polandን ወረረ፤ በስድስት ዓመት ውስጥ ሦስት ሚሊዮን የነበረው የ shtetl ዓለም ጠፋ።ተተኪ ተስፋዎች ሁሉ ከሰሉ። ኮሚኒዝም ብዙ ወጣቶችን ሳበ — ግን Stalin ራሱ የ Yiddish ጸሐፊዎችን ገደለ። America ብልጽግና ሰጠ — ግን ትርጉም አልሰጠም። ከ Six-Day War በኋላ ግን ጥቂት የ America ወጣት አይሁዶች ወደ ምኵራብ ተመለሱ — "baalei teshuvah" ተባሉ። ብዙዎቹ ራሳቸው ሃይማኖታዊ ሆነው አያውቁም — ስለዚህ "መመለስ" ሲሉ ወዳላዩት ቤት መመለስ ነበር። ይህ እንግዳ ዓይነት መመለስ የ "The Penitent" ልብ ነው። Singer መጽሐፉን ሺ ዘጠኝ መቶ ሰማንያ ሦስት — Reagan ዘመን፣ ብልጽግና የነገሠበት ዘመን — ላይ አወጣ፤ "ስኬት ብቻውን ነፍስን አያሟላም" የሚል ጥያቄ ይዞ።ክፍል 3 — መሰበር፣ ሽሽት፣ መመለስ (አበባ)"The Penitent" ተራ ልብ ወለድ አይደለም — monologue ነው። Joseph Shapiro ለ Singer ራሱ ሕይወቱን ይተርካል፤ ጸሐፊው የሚያዳምጥ ገጸ ባሕሪ ነው። ይህ የኑዛዜ ቅርጽ ጥንታዊ ነው — ከ Augustine "Confessions" የወረሰ።ታሪኩ በሦስት ምዕራፍ ይከፈላል። መሰበር — Shapiro New York ውስጥ ሀብታም ነው፤ ሕንፃዎች፣ ቤተሰብ፣ ምቾት። አንድ ምሽት ሚስቱ Celia ከጓደኛው Liebkind Bendel ጋር እንደከዳችው ይደርስበታል — እርሱ ራሱም ጥፋተኛ ነው። Manhattan ጎዳና ላይ ሌሊቱን ሙሉ ይዞራል — "ይህ ዓለም ምንድነው? ለምን ይኖራል?" ሽሽት — ጠዋት ላይ ድንገት ይወስናል፤ አንድ ሻንጣ ይዞ ወደ Israel ይበራል። Tel Aviv ግን ሌላ ምዕራባዊ ዓለም ሆነችበት። ታክሲ ይዞ ወደ Jerusalem ይወጣል። መመለስ — Mea Shearim ውስጥ የልጅነቱን ድምፅ ይሰማል፤ ካፖርት ለብሶ ምኵራብ ይገባል። Reb Lemmel "እዚህ ቦታ አለህ" ይለዋል — ለመጀመሪያ ጊዜ ቤት አገኘ። Sarahን ያገባል፤ ጸሎት፣ ጥናት፣ kosher — ለ Shapiro ይህ የተደጋጋሚ ቀን ሥርዓት "ሰላም" ነው።መጽሐፉ ሁለት ጥያቄ ያለ መልስ ይተዋል — የ Shapiro ምርጫ ነፃነት ነው ወይስ ሽሽት? Singer ራሱ ያጸድቀዋል ወይስ ይተቸዋል? Singer ግልጽ መልስ አይሰጥም። መጽሐፉ ሲወጣ orthodox ሰዎች "Singer አያውቀንም" አሉ፤ ዘመናዊ አይሁዶች ደግሞ "ጥንታዊ ወግን ያቆላምጣል" አሉ። ሁለቱም ወገን ቅሬታ ካስነሣ — ምናልባት ለእውነት ቀርቧል።ክፍል 4 — ዛሬ ለእኛ (ዳዊትና ትግሥት)teshuvah — "መመለስ" — ግን ወዴት? Shapiro የልጅነቱ ቦታ Warsaw ነው፤ Mea Shearim ለመጀመሪያ ጊዜ ነው የገባው። ስለዚህ መመለስ ቦታ መመለስ ሳይሆን ቅርጽ መምረጥ ሊሆን ይችላል። ዳዊትና ትግሥት ይህ ታሪክ Singer የጀመረው እንዳልሆነ ያስታውሳሉ — Leo Tolstoy "A Confession" ጽፎ ሀብቱን ሁሉ ጠይቆ ወደ ቀላል እምነት ዞረ፤ Augustine ከአሥራ ስድስት መቶ ዓመታት በፊት ያንኑ መንገድ ተራመደ። Shapiro እንግዳ ሰው አይደለም — የጥንት መንገድ ላይ ያለ ሰው ነው።Shapiro ስለ ዘመናዊ ዓለም ይቆጣል — ቴሌቪዥን፣ ሲኒማ፣ ጋዜጣ "መርዝ" ይላቸዋል። ቁጣው ሐቅ አለው ግን ሙሉ መልስ የለውም፤ ሁሉን ካስቀረን ጥሩውንም እናጣለን፣ ጥንታዊ ወግም ራሱ ጨካኝ ሊሆን ይችላል። Singer ራሱ ሁለት ድምፅ አለው — Shapiro እርግጠኝነቱን ይዞ፣ Singer ግን ጥርጣሬውን በዝምታ ይዞ። "Shapiro ድምፅ ነው፣ የእኔ ድምፅ ግን አይደለም" አለ።ዛሬ ምን ቀረ? የ baal teshuvah እንቅስቃሴ ሰፍቷል፤ በተቃራኒው ከ ultra-Orthodox ማኅበረሰብ የሚወጡ — "off the derech" — አሉ። ያው ጥያቄ — ነፃነት ነው ወይስ ሽሽት? — ዛሬም በሁለቱም አቅጣጫ ሕያው ነው። Singer "Yiddish ሞት አፋፍ ላይ ናት" ብሎ ነበር፤ ግን ዛሬ በ Hasidic ማኅበረሰቦች ውስጥ ልጆች በ Yiddish ያድጋሉ — ቋንቋው "ትንሣኤ ያምናል" ያለው ቃሉ ትክክል ሆነ። Singer ራሱ Mea Shearim አልገባም — ግን በሕይወቱ መጨረሻ vegetarian ሆነ ("ለዶሮዎቹ ጤንነት ነው" አለ) — ራሱ መርጦ የጠበቀው ቅዱስ ሕግ። መልእክቱ: teshuvah ሙሉ መግባት ብቻ አይደለም — "የኖርኩበት ሕይወት ሙሉ ነው ወይ?" ብሎ ጥያቄ መያዝ ራሱ የመመለስ ጅማሬ ሊሆን ይችላል።ቁልፍ ጥቅሶች"ታሪኬን ልንገርህ — ምናልባት አንድ ነገር ትማራለህ — ወይም ምንም አትማርም — ግን ስማኝ።" — Joseph Shapiro"ከሙታን ጎን ቆሜ ለሙታን ነው የምጽፈው።" — Singer ስለ Yiddish"Yiddish ሞት አፋፍ ላይ ያለ ቋንቋ ናት — ግን ትንሣኤ ያምናል።" — Singer፣ የ Nobel ንግግር"ራሳቸውን Israel ይላሉ — ግን የIsrael ሕዝብ አይደሉም።" — Shapiro ስለ ዘመናዊ Israel"ቴሌቪዥን፣ ሲኒማ፣ ጋዜጣ — ሁሉ መርዝ! ሥጋን ብቻ ነው የሚሸጡት!" — Shapiro ስለ ዘመናዊ ዓለም"Shapiro ድምፅ ነው፣ የእኔ ድምፅ ግን አይደለም።" — Singer ስለ መጽሐፉስሞችና ቃላትሰዎች — Isaac Bashevis Singer (1902–1991፣ ጸሐፊ)፣ Pinchas Menachem Singer (አባት፣ ረቢ)፣ Bathsheba (እናት)፣ Israel Joshua Singer (ታላቅ ወንድም፣ ጸሐፊ)፣ Esther Kreitman (እህት፣ ጸሐፊ)፣ Joseph Shapiro (ዋና ገጸ ባሕርይ)፣ Celia (የመጀመሪያ ሚስት)፣ Liebkind Bendel (ጓደኛ)፣ Priscilla፣ Sarah (ሁለተኛ ሚስት)፣ Reb Lemmel (የ Mea Shearim ረቢ)፣ Moses Mendelssohn (የ Haskalah አባት)፣ Leo Tolstoy ("A Confession")፣ Augustine ("Confessions")ቃላትና ጽንሰ ሐሳቦች — The Penitent / Der Bal-Tshuve (የ Yiddish ርዕስ)፣ teshuvah (ንስሐ፣ መመለስ)፣ baal teshuvah / baalei teshuvah (ወደ እምነት የተመለሱ)፣ shtetl (ትንሽ የአይሁድ ከተማ)፣ Yiddish (የእናት ቋንቋ)፣ Hebrew (የተቀደሰ ቋንቋ)፣ Talmud፣ Torah (ኦሪት)፣ Beit Din (ሃይማኖታዊ ፍርድ ቤት)፣ Hasidism፣ Haskalah (የአይሁድ Enlightenment)፣ ultra-Orthodox / Haredi፣ Shabbat (የተቀደሰ ዕለት)፣ pogrom (ፀረ ሴማዊ ጥቃት)፣ kosher፣ kippah፣ tefillin፣ "off the derech" (ከመንገዱ የወጡ)ቦታዎች — Leoncin & Warsaw (Poland)፣ New York / Lower East Side፣ Tel Aviv፣ Jerusalem / Mea Shearimታሪካዊ ክስተቶች — Holocaust፣ Six-Day War (1967)፣ Nobel Prize for Literature (1978) This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ታላላቅ መጻሕፍት — Cicero: On Old Ageሁሉን ያጣ ሰው ስለ እርጅና ደስታ ጻፈትምህርት 11 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥት43 ዓ.ዓ. — ወታደሮች ሲደርሱ Cicero መጽሐፍ እያነበበ ነበር። መጋረጃውን ከፍቶ አንገቱን ዘረጋ — "ሥሩ" አላቸው። ከዚያ ሞት ሁለት ዓመት ቀደም ብሎ ግን — ሴት ልጁ ስትሞት፣ ሚስቱን ሲፈታ፣ Republic ሲፈርስ — ስለ እርጅና ውበት ጻፈ።ክፍል 1 — የ Arpinum ልጅ (ሳባ)Cicero በ106 ዓ.ዓ. Arpinum በምትባል ትንሽ ከተማ ተወለደ — "novus homo" ነበር፣ ቅድመ አያቶቹ ሥልጣን ላይ አልነበሩም። ግድግዳ ላይ የቤተሰብ "imagines" የሰም ጭንብል አልነበረውም — ቃላት ብቻ ነበሩት። "Cicero" ራሱ "ሽምብራ" ማለት ነው — ወዳጆቹ ስሙን እንዲቀይር ሲማጸኑት "ይህን ስም ከ Scaurus እና ከ Catulus ስም ይበልጥ ዝነኛ አደርገዋለሁ" አለ።ግሪክ ሄዶ ከ Apollonius Molon ጋር ተማረ። Molon "ግሪክ ለቅርብ ዘመን የቀራት ብቸኛ ክብር ዛሬ ወደ Rome እያለፈ ነው" ብሎ አዘነ። ተመልሶ በ70 ዓ.ዓ. Gaius Verresን ከሰሰ — የ Rome ታላቁ ተናጋሪ Hortensiusን ድል አደረገ። Consul ሆነ፣ Catilineን አጋለጠ።Caesar "ከፍተኛ አማካሪዬ ሁን" አለው — Cicero እምቢ አለ። ጨቋኝን ማገልገል ለነፃነት የገባውን ቃል ኪዳን መካድ ነው ብሎ። ሴት ልጁ Tullia ሞተች — ለ Atticus "ከሕይወት ጋር የሚያቆራኘኝን ብቸኛ ነገር አጣሁ" ጻፈ። በሃያ ወር ውስጥ ሰባት ዋና ሥራዎችን አበረከተ — "በመጻፍ ሥቃዬን አቃልላለሁ" አለ።ክፍል 2 — የቃላት Republic ሲፈርስ (ኢብሳ)በ Rome Senate አዳራሽ ቃላት ይፋለሙ ነበር — ውሳኔ የሚወስነው ሰይፍ ሳይሆን ንግግር ነበር። ሦስት ነገሮች ግን Romeን ቀጠቀጧት — ጦር ሠራዊቱ ለጄኔራሎቹ ብቻ ታማኝ ሆነ፣ ሀብት ተበላሸ፣ ፖለቲከኞች ማስታረቅ ተሳናቸው። Marius፣ Sulla፣ Pompey፣ Caesar — እያንዳንዱ የራሱ ጦር ነበረው።Cicero የግሪክን ፍልስፍና ወደ Latin አሻገረ — "morals"፣ "quality"፣ "individual" የመሳሰሉ ቃላት ከእሱ ጀምረዋል። "የተፈጥሮ ሕግ ከማንኛውም የሰው ሕግ በላይ ነው" የሚለው ሐሳቡ ከሁለት ሺህ ዓመታት በኋላ ለአሜሪካ ሕገ መንግሥት መሠረት ሆነ። አራት ትምህርት ቤቶች ይፎካከሩ ነበር — Stoics፣ Epicureans፣ Academics፣ Peripatetics። Cicero ከ Academics ጋር ይቀራረብ ነበር፤ "On Old Age" ውስጥ ግን Stoic ጽናት ጎላ።Rome ሽማግሌዎችን ያከብር ነበር — "Senate" ራሱ ከ "senex" (ሽማግሌ) የመጣ ነው። ግን Rome ጦርነት የሚወድ ማኅበረሰብ ነው — ያረጀ ሰው ሜዳ ላይ አያገለግልም። Cicero ይህን ውጥረት ይፈታል — "ሰይፍ ያልጨበጠ እጅ ብዕርን ከታጠቀ ሌላ ዓይነት ጦርነት ይዋጋል።"ክፍል 3 — Cato ይከራከራል (አበባ)"On Old Age" በውይይት መልክ ተጽፏል። Cato — ሰማንያ አራት ዓመት የኖረ፣ ግትር፣ ቅን ሰው — የጽሑፉ አንደበት ነው። "እያንዳንዱ ዘመን የራሱ ፍሬ አለው" ይላል — የጽሑፉ ልብ ይህ ቃል ነው። Scipio እና Laelius ወጣት ናቸው — ጥያቄዎችን ያቀርባሉ።አራት ቅሬታዎች ቀርበው አራቱም ይስተባበላሉ። አንደኛ — "እርጅና ከሥራ ያርቀናል" — Cato "ሽማግሌ ምክር ይሰጣል፣ ሕግ ያረቅቃል፤ ጡንቻ ብታለማምደው ይጠነክራል" ይላል። ሁለተኛ — "ሰውነትን ያዳክማል" — "ወጣት ጉልበቱን ለስንፍና ያውላል፣ ሽማግሌ ለአስፈላጊ ብቻ ይጠቀማል።" ሦስተኛ — "ደስታን ይወስዳል" — "ደስታ ጌታ ነው፣ ባሪያ ያደርግሃል፤ እርጅና ከባርነት ያስለቅቅሃል።" አራተኛ — "ሞትን ታቀርባለች" — "ወጣትም ይሞታል። ነፍስ ዘላለማዊ ከሆነች ትርፍ ነው፤ ከጠፋች ኪሳራ የለም።""ፍሬ ሲበስል ራሱ ይወርዳል — በግድ ከተጎተተ ይሰበራል።" Cicero ስለ ሰላማዊ እርጅና ጻፈ — ከዚያ ግን ያንን ሰላማዊ እርጅና ትቶ ለ Rome ነፃነት ሞተ። ቃሉን በደሙ ፈረመ።ክፍል 4 — ዛሬ ለእኛ (ዳዊትና ትግሥት)Cicero ሊሸሽ ይችል ነበር — ቆመ ግን። የ Mark Antony ሰዎች እጆቹንና ራሱን ቆርጠው Rome ውስጥ Rostra ላይ ሰቀሉ — ንግግር ያደርግበት በነበረው ቦታ ላይ። ውጤቱ ግን ተቃራኒ ሆነ፤ ሮማውያን Antonyን ጠሉ።ምርምር Catoን ያረጋግጣል። Harvard Adult Development Study — የሕይወት ጥራትን የሚያጠነክረው ሀብት አይደለም፣ ቅርብ ግንኙነት ነው። Cicero ለ Atticus ለሠላሳ አምስት ዓመታት ጻፈ። Laura Carstensen "socioemotional selectivity" ትለዋለች — ጊዜ ሲያንስ የማይጠቅመውን መተው ይቀላል። Becca Levy — እርጅናን ቅጣት ብለን ካየነው ሰውነታችን ይጠባል፤ ፍሬ ብለን ካየነው በክብር እንይዘዋለን።Bronnie Ware የሞት አልጋ አምስት ጸጸቶችን አወጣች — ሦስቱ ስለ ግንኙነት እና ቅንነት ናቸው። Karl Pillemer ሺህ ሽማግሌዎችን ጠየቀ — "አትስጋ። ጊዜ ያንሳል — አዎ በልና ሂድ። ቅንነት ከትርኢት ይበልጣል።" ሦስት ቀላል ተግባራት — ለቆየ ወዳጅ ስልክ ደውሉ፤ ዛሬ ምን አጋጠመህ የሚል አንቀጽ ጻፉ፤ አንድ ተግባር ሆን ብላችሁ በዝግታ አከናውኑ።ቁልፍ ጥቅሶች"እያንዳንዱ ዘመን የራሱ ፍሬ አለው።" — Cato"ፍሬ ሲበስል ራሱ ይወርዳል — በግድ ከተጎተተ ይሰበራል።" — Cato ስለ ሞት"ዛፍ ትከል — ፍሬውን ማን ይበላዋል? የልጅ ልጅህ።" — Cato"በመጻፍ ሥቃዬን አቃልላለሁ።" — Cicero ለ Atticus"ይህን ስም ከ Scaurus እና ከ Catulus ስም ይበልጥ ዝነኛ አደርገዋለሁ።" — Cicero፣ ስሙን እንዲቀይር ሲጠየቅ"ሰይፍ ያልጨበጠ እጅ ብዕርን ከታጠቀ ሌላ ዓይነት ጦርነት ይዋጋል።"ስሞችና ቃላትሰዎች — Marcus Tullius Cicero (106–43 ዓ.ዓ.)፣ Marcus Porcius Cato (ዋና ገጸ ባሕርይ)፣ Publius Cornelius Scipio (ወጣት ጠያቂ)፣ Laelius "ጥበበኛው" (ሁለተኛ ጠያቂ)፣ Titus Pomponius Atticus (ወዳጅ፤ መጽሐፉ ለእሱ ተሰጠ)፣ Julius Caesar (ፈላጭ ቆራጭ)፣ Mark Antony (ገዳዩን የላከ)፣ Quintus Hortensius (የ Verres ጠበቃ)፣ Gaius Verres (የ Sicily ዘራፊ ገዢ)፣ Apollonius Molon (የ Rhodes መምህር)፣ Catiline (ሴረኛ መኳንንት)፣ Tullia (የ Cicero ሴት ልጅ)፣ Popillius (የገደለው መኮንን)፣ Petrarch (በ14ኛው ክፍለ ዘመን ደብዳቤዎቹን ያገኘ)፣ Plutarch (የሞቱን ታሪክ የጻፈ)ቃላት — De Senectute (On Old Age)፣ Republic (ሪፐብሊክ ሥርዓት)፣ Consul (ከፍተኛው የ Rome መሪ)፣ Senate (ምክር ቤት)፣ novus homo (አዲስ ሰው — ቤተሰብ ስም የሌለው)፣ imagines (የቅድመ አያቶች የሰም ጭንብል)፣ salutatio (ጎህ ላይ የደንበኞች ሰላምታ)፣ paterfamilias (የቤተሰብ ሽማግሌ አባት)፣ senex (ሽማግሌ — የ Senate ሥር)፣ Rostra (የንግግር መድረክ)፣ fanum (የመታሰቢያ ቤተ መቅደስ)ትምህርት ቤቶች — Stoics (ግዴታ፣ ተፈጥሮ)፣ Epicureans (ደስታ)፣ Academics (ጥርጣሬ — Cicero የቀረበው)፣ Peripatetics (Aristotle፣ ልክ)ዘመናዊ ምርምር — Harvard Adult Development Study (ቅርብ ግንኙነት)፣ Laura Carstensen (socioemotional selectivity)፣ Becca Levy (የእርጅና እይታ ኃይል)፣ Bronnie Ware (አምስት የሞት አልጋ ጸጸቶች)፣ Karl Pillemer (Legacy Project) This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ከወንበር ወርዶ ወደ ጫካ የሄደ ሰውAlbert Schweitzer (1875–1965) — ሁለት ዶክትሬት ያለው የነገረ መለኮት ምሁር፣ ፈላስፋ፣ ድንቅ ኦርጋን ተጫዋች — ሁሉንም ትቶ ሕክምና ተምሮ ወደ Gabon ጫካ ሄደ። ከጦርነትና ከምርኮ ውስጥ “ለሕይወት ክብር” (Ehrfurcht vor dem Leben) የሚለውን ፍልስፍና ወለደ። በ1952 የ Nobel የሰላም ሽልማት ተቀበለ።ክፍል 1 — Schweitzer ማን ነበር? (ሳባ)* የ Alsace ልጅ — በ1875 Kaysersberg ተወለደ። ድንበር በተሳለ ምድር ላይ ያደገ — ፈረንሳይኛም ጀርመንኛም የሚናገር ቤተሰብ።* የቄስ ቤት ልጅ — አባቱ ፓስተር፣ Gunsbach ውስጥ ያገለግል ነበር። ዘጠኝ ዓመቱ ሲሆን የአዋቂዎችን ምትክ ሆኖ ኦርጋን ተጫውቷል።* ሁለት ዶክትሬት — አንዱ ፍልስፍና፣ ሌላው ነገረ መለኮት። “The Quest of the Historical Jesus” የ New Testament ጥናትን ለውጠ — ኢየሱስ ሰው ነበር ብሎ ተከራከረ።* ስለ ጳውሎስ — ክርስትናን ያቀረጻት ኢየሱስ ሳይሆን ጳውሎስ ነው ብሎ ተከራከረ — ምሁራንን አስቸገረ ግን ብዙዎቹ ተከተሉ።* ሕይወቱን የቀየረው ውሳኔ — ሠላሳ ዓመት ሳይሞላው ሁሉንም ለቅቆ ሕክምና ለመማር ገባ — “ማወቅ ብቻ በቂ አይደለም፣ ማድረግ ያስፈልጋል።”* ወደ Gabon — በ1913 ከባለቤቱ Helene ጋር Lambaréné ደረሱ። ከምንም ሆስፒታል ገነባ። ከአራት ዓመት በኋላ ጦርነት ፈነዳ — ጀርመናዊ ስለሆነ ተያዘ።* Thomas Lambie — ከ Schweitzer ከስድስት ዓመታት ቀደም ብሎ ተመሳሳይ ምርጫ አደረገ — ሁሉን ትቶ ወደ ኢትዮጵያ ሄደ።ክፍል 2 — ያ ዘመን ምን ይመስል ነበር? (ኢብሳ)* Belle Époque — “ያማረ ዘመን” (1870–1914) — ቴክኖሎጂ ያድጋል፣ ሰዎች “ዕድገት ሊቆም አይችልም” ብለው ያምናሉ — ግን ውበቱ ስር ያለው ቁስል ቅኝ ግዛት ነው።* Berlin Conference (1884) — አሥራ ሦስት የአውሮፓ መንግሥታት አፍሪካን ተቀራመቱ — ማንም አፍሪካዊ አልተጋበዘም።* Nietzsche vs. Schweitzer — Nietzsche “ጠንካራው ይነሳ” አለ፣ Schweitzer “ጠንካራው ይውረድ” አለ። Nietzsche ኃይል፣ Schweitzer አገልግሎት።* ስለ Bach — ስምንት መቶ ገጽ መጽሐፍ ጻፈ። የኦርጋን ማሻሻያ እንቅስቃሴ መሪ ሆነ — ያረጁ ኦርጋኖችን ከማፍረስ ታደገ።* ሥልጣኔ ቀውስ — “ቴክኖሎጂ ያለ ሥነ ምግባር ሁሉንም ያጠፋል” ብሎ ያስጠንቅቅ ነበር — 1914 ጦርነት ፈነዳ፣ ቴክኖሎጂ የሞት መሣሪያ ሆነ።ክፍል 3 — ወደ መጽሐፉ ራሱ (አበባ)* ራስ ታሪክ — “Out of My Life and Thought” (ጀርመንኛ: “Aus meinem Leben und Denken”) — ስለ ራሱ ብቻ ሳይሆን ስለ ሐሳቡ ይናገራል። “Denken” ማለት ሕያው ማሰብ ነው።* “ለሕይወት ክብር” ይወለዳል — ወንዙ ላይ ጀልባ ሲጓዝ ጉማሬዎች ሲወጡ — “እኔ ለመኖር ፈቃድ ያለኝ ሕይወት ነኝ — ለመኖር ፈቃድ ባለው ሕይወት መካከል” ብሎ ፍልስፍናው ተወለደ።* Sylvia Pankhurst — ሥዕልን ትታ ለፖለቲካ ገባች፣ ለኢትዮጵያ ራሷን ሰጠች — ከ Schweitzer ጋር ተመሳሳይ ምርጫ።* Saint-Rémy-de-Provence — Schweitzer ታስሮ ያሰላሰለበት ቦታ Van Gogh “The Starry Night” ን የሳለበት ቦታ ነበር — ሁለቱም በታሰሩበት ቦታ ነፃነታቸውን አገኙ።* Einstein — Schweitzer ን ጠርቶ “ስለ አቶሚክ ቦምብ አደጋ ድምጽህን አሰማ” ብሎ ለመነው — FBI ና CIA ተከትለውታል ግን አልቆመም።ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)* ማወቅ ወይስ ማድረግ — ፀጋዬ ገብረ መድኅን “ቃል ተግባር ነው” ያሳየ — Schweitzer “ቃል ብቻ ተግባር አይደለም — መውጣት ያስፈልጋል” ያሳየ — ሁለቱም ልክ ናቸው፣ ሁኔታቸው የተለያየ ነው።* ቴክኖሎጂ — ጌታ ወይስ አገልጋይ? — ዛሬ AI ሲስፋፋ “ቴክኖሎጂ ያለ ሥነ ምግባር” ማስጠንቀቂያው ከመቼውም ይበልጥ ያስፈራል።* ዓለም ጥሩ ሰውን ለምን ይፈራል? — ጥሩ ሰው ሲታይ ያላደረጉትን ያሳያል — ሐፍረት ወደ ቁጣ ይቀየራል።* ሕሊናው አሸነፈ — ከፖለቲካ ራቅ ብሎ መቆየት ይፈልግ ነበር — ግን “ዝም ማለት ራሱ ክብርን መናድ ይሆናል” ብሎ ተናገረ።ያልተነገሩ ነገሮች* የ Nobel ገንዘቡን ለ Lambaréné leprosy ሕንፃ ሠራበት — ሽልመቱ ወደ ሥራ ተቀየረ* ኦርጋን ተጫዋች ብቻ ቢሆን ኖሮ ከ Bach ተጫዋቾች ሁሉ ቀዳሚ ይሆን ነበር ይባላል* ሆስፒታሉ ውስጥ ፔሊካኖች፣ ጦጣዎች፣ ዝንጀሮዎች ነፃ ይዞሩ ነበር — ፍልስፍናውን በተግባር ፈጸመ* “Thought” የሚለው ትርጉም ትክክል አይደለም ብለው ተርጓሚዎች ተከራክረዋል — “Denken” ማለት ሕያው ማሰብ ነው* Lambaréné ሆስፒታል ዛሬም ድረስ ይሠራል — ከመቶ ዓመት በላይ ሆኖታልቁልፍ ጥቅሶች“ማወቅ ብቻ በቂ አይደለም — ማድረግ ያስፈልጋል።” — Schweitzer“እኔ ለመኖር ፈቃድ ያለኝ ሕይወት ነኝ — ለመኖር ፈቃድ ባለው ሕይወት መካከል።” — Schweitzer“ቴክኖሎጂ ያለ ሥነ ምግባር ጌታችን ይሆናል።” — Schweitzer“ጠንካራው ይነሳ” — Nietzsche / “ጠንካራው ይውረድ” — Schweitzer“ቃል ተግባር ነው” — ፀጋዬ / “ቃል ብቻ ተግባር አይደለም” — Schweitzerስሞችና ቃላትሰዎች* Albert Schweitzer (1875–1965) — ነገረ መለኮት ምሁር፣ ፈላስፋ፣ ሙዚቀኛ፣ ሐኪም፣ የ Nobel ተሸላሚ* Helene Bresslau — የ Schweitzer ባለቤት፣ ነርስ ሆና አብራው ወደ Gabon ሄደች* Thomas Lambie — ከ Schweitzer ቀደም ብሎ ሁሉን ትቶ ወደ ኢትዮጵያ የሄደ አሜሪካዊ ሐኪም* Sylvia Pankhurst — ሥዕልን ትታ ለፖለቲካ ገብታ፣ ለኢትዮጵያ ራሷን ሰጠች* Friedrich Nietzsche — “Übermensch” ያቀረበ ፈላስፋ — Schweitzer ተቃራኒውን ያቀረበ* Albert Einstein — Schweitzer ን “ድምጽህን አሰማ” ብሎ ያለው ሳይንቲስት* Johann Sebastian Bach — Schweitzer ስምንት መቶ ገጽ ስለ እሱ ጻፈ* Vincent van Gogh — Schweitzer በታሰረበት ቦታ “The Starry Night” ን የሳለ ሠዓሊ* ፀጋዬ ገብረ መድኅን — “ቃል ተግባር ነው” ያሳየ ኢትዮጵያዊ ገጣሚቦታዎች* Alsace — ከፈረንሳይና ጀርመን መካከል ያለ ክልል — Schweitzer ያደገበት* Gunsbach — Schweitzer ያደገባት ትንሽ መንደር* Lambaréné — Gabon ውስጥ Schweitzer ሆስፒታል የገነባበት* Saint-Rémy-de-Provence — Schweitzer የታሰረበት ማጎሪያ ካምፕቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች* Ehrfurcht vor dem Leben — “ለሕይወት ክብር” — የ Schweitzer ፍልስፍና ዋና ሐሳብ* Belle Époque — “ያማረ ዘመን” (1870–1914)* Berlin Conference (1884) — አውሮፓ አፍሪካን የተቀራመተችበት ጉባኤ* Historical Criticism — መጽሐፍ ቅዱስን እንደ ታሪካዊ ሰነድ የማጥናት ዘዴ* Übermensch — “ከሰው በላይ ሰው” — የ Nietzsche ፅንሰ ሐሳብ* Sleeping sickness — በ tsetse fly የሚተላለፍ በሽታ — Schweitzer ለማከም የሄደ This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ሾተልው ወይስ ብዕሩትምህርት 07 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥትJohann Wolfgang von Goethe (1749–1832) — ገና 23 ዓመቱ ሳለ ሾተልውን ደረቱ ላይ አስጠጋ — ከሞት ይልቅ ፈጠራን መረጠ። በአራት ሳምንታት ውስጥ ብቻ “የወጣቱ Werther ሥቃይ” ጽፎ አውሮፓን አናወጠ — ራሱን ያዳነው ልብ ወለድ ለሌሎች ግን ሞት ወለደ።ክፍል 1 — Goethe ማን ነበር? (ሳባ)* የ Frankfurt ልጅ — በ1749 ተወለደ። አባቱ ጠበቃ እንዲሆን ፈለገ — ልጁ ግን በሁለት ሺ መጻሕፍት ቤተ መጻሕፍት ውስጥ ገብቶ ጠፋ።* Herder — Strasbourg ውስጥ ያገኘው ፈላስፋ — “ከልብህ ጻፍ” ብሎ አበረታታው፤ Shakespeare ን እንዲያነብ፣ የሕዝብ ግጥሞችን እንዲሰበስብ መከረው።* Wetzlar እና Charlotte Buff — ሕግ ለመለማመድ ሄዶ ፍቅር አገኘ። Lotte ዳቦ ቆርሳ ለታናናሾቿ ስታከፋፍል ለመጀመሪያ ጊዜ ተመለከታት — ፍቅር ከዓይኑ ወደ ልቡ ዘልቆ ገባ። እሷ ግን ከ Kestner ጋር ታጭታ ነበረች።* ሾተልው — ደጋግሞ ደረቱ ላይ ያስጠጋዋል — ድፍረት አጥቶ ወይ ሕይወት ስባው። Karl Wilhelm Jerusalem ራሱን ሲያጠፋ — Goethe ከሞት ይልቅ ፈጠራን መረጠ።* አራት ሳምንታት — በ1774 “የወጣቱ Werther ሥቃይ” በአራት ሳምንታት ተጽፎ ታተመ — “የ Werther ትኩሳት” ተነስቶ ወጣቶች ሰማያዊ ኮት ለበሱ — አንዳንዶችም ራሳቸውን አጠፉ።* ከ Werther ወደ Weimar — Duke Karl August ጠርቶ አማካሪ አደረገው — ቀሪ ሕይወቱን Faust ን ጨምሮ ታላላቅ ሥራዎችን ጻፈ።ክፍል 2 — ያ ዘመን ምን ይመስል ነበር? (ኢብሳ)* ሦስት መቶ መንግሥታት — ጀርመን አንድ ሀገር አልነበረችም — ከ300 በላይ ትናንሽ ግዛቶች — ነጋዴ ከ Frankfurt ወደ Hamburg ሲጓዝ ከአሥር ያላነሱ ድንበሮችን ያቋርጣል።* ማኅበራዊ ክፍፍል — ባላባት ካልሆንክ ድምፅህ ተሰሚነት የለውም — Werther ባላባት ባለመሆኑ Count C. ዘንድ ተሰድቦ ተባረረ — ከ Goethe ልምድ የተቀዳ።* Rousseau — “ሰው ነፃ ሆኖ ይወለዳል፤ ነገር ግን በሁሉም ቦታ በሰንሰለት ታስሯል” — Werther ተፈጥሮ ውስጥ ደስተኛ፣ ማኅበረሰብ ውስጥ ሲገባ ውርደት ያጋጥመዋል።* Sturm und Drang — “ማዕበልና ግፊት” — ስሜት ድክመት ሳይሆን ሰውን ሰው ያደርገዋል ብሎ የተነሳ ንቅናቄ — Goethe ዋና ድምፁ ነበር።* ደብዳቤ ብቻ — ልብ ወለዱ epistolary novel ነው — የ Werther ድምፅ ብቻ ይሰማል — ብቸኝነቱ ከቅርጹ ጋር ተዋሕዷል።* ለምን ያኔ? — ፈረንሳይ በአብዮት ስትተነፍስ ጀርመን 300 ቁራጭ ናት — አብዮት ማድረግ አይቻልም — ሕዝቡ በልብ ወለድ ውስጥ ተነፈሰ።ክፍል 3 — ወደ ልብ ወለዱ ራሱ (አበባ)ገጸ ባሕሪያት* Werther — ያልተገራ ስሜት ያለው ወጣት — ሁሉም ነገር ወይ ሙሉ ነው ወይ ባዶ* Charlotte (Lotte) — ደግ፣ ኃላፊነት ያላት — ስሜቷን ተሸክማ የቀጠለች* Albert — ታታሪ፣ ታማኝ — ምክንያታዊ ፍቅር ያለው* Wilhelm — ሩቅ ያለው ጓደኛ — ምላሹ ፈጽሞ አይሰማምታሪኩ — ሦስት ምዕራፎችጸደይ — Werther Wahlheim ደርሶ ተፈጥሮ ውስጥ ይደሰታል — Charlotte ን ያገኛል — ዳቦ ስትቆርስ — “Klopstock!” ብላ ስትናገር ነፍሱን ያነበበች መሰለው — ግን Charlotte የታጨች ናት።ማምለጫ — Wahlheim ለቅቆ ሄደ — Count C. ዘንድ ባላባት ባለመሆኑ ተባረረ — ያቺ ሴት “ከአንተ ጋር መታየት ውርደት ነው” አለችው — Charlotte ተጋባች — ሦስቱ ውድቀቶች ተደራረቡ።ክረምት — ወደ Wahlheim ተመለሰ — ዛፎች ቅጠላቸውን አረግፈዋል — Homer ትቶ Ossian አንሥቷል — ለ Charlotte Ossian ሲያነብላት ሳማት — “ለመጨረሻ ጊዜ!” ብላ ገፋችው — ሰማያዊ ኮትና ቢጫ ቦዲ ለብሶ Albert ሽጉጥ ተውሶ — ራሱን አጠፋ — ማንም ቄስ አልተከተለውም።ሦስቱ ዋና ጥያቄዎች* ስሜት ብቻ ሲመራ ምን ይከሰታል?* ማኅበረሰብ ሰውን ይገድላል ወይ?* ሥነ ጽሑፍ ሕይወትን ይለውጣል ወይስ ይገድላል?ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)* Charlotte ጠንካራ ናት — ስሜቷን ገድላ ሳይሆን ተሸክማ ቀጠለች — ስሜትና ኃላፊነት ሚዛን ላይ ቆመች።* የመስክ ሠራተኛው — ሁለቱንም ያቃጠላቸው ያልተመለሰ ፍቅር — ምሁሩ ራሱን ሲገድል ገበሬው ተቀናቃኙን ገደለ — ሥቃይ ብቻ ሳይሆን ሥቃይን ማውጫ መንገድም በደረጃ ይወሰናል።* ብቸኝነት — Werther ን ያደቀቀው ፍቅር ብቻ ሳይሆን ብቸኝነቱ — ሁሉም በር ተዘጋበት — ፍቅር፣ ሥራ፣ ማኅበረሰብ።* Faust — Werther ያላገኘው መልስ — Werther ፍቅርን ብቻ ብቸኛ ምሰሶ አቆመ — ሲሰበር ሁሉ ፈረሰ። Faust ብዙ ምሰሶዎች አሉት — በመጨረሻ መለኮታዊ ፍቅር ያድነዋል።* ክረምት ያልፋል — Goethe ሕይወቱን ያዳነው “ክረምት ያልፋል” ብሎ ማመኑ ነው — Werther ያንን ማመን አቃተው።ያልተነገሩ ነገሮች* Napoleon ይህን መጽሐፍ ሰባት ጊዜ አንብቧል — ከ Goethe ጋር ሲገናኝ ስለ Werther ብቻ ተወያየ* Mary Shelley “Frankenstein” ውስጥ — ፍጡሩ ከመጀመሪያ ካነበባቸው መጻሕፍት አንዱ Werther ነበር* መጽሐፉ በ Leipzig, ዴንማርክ, ጣሊያን ታግዷል — መታገዱ ይበልጥ እንዲነበብ አደረገው* “Eau de Werther” ሽቶ ተመርቶ ነበር — Werther ትልቅ ብራንድ ሆኖ ነበር* Goethe ራሱ በ1787 ሁለተኛ እትም አውጥቶ Charlotte ን ይበልጥ ጠንካራ አደረጋት* በቻይና ሲተረጎም ትኩረቱ በፍቅር ሳይሆን በማኅበራዊ ክፍፍሉ ላይ ነበር* “የ Werther ተጽዕኖ” (Werther Effect) ዛሬም እንደ ስነ ልቦናዊ ቃል ያገለግላልቁልፍ ጥቅሶች“ብቸኝነቴ ልቤን ይፈውሰዋል… ይህች ገነት የሆነች ቦታም ነፍሴን ትሞላታለች።” — Werther“Klopstock!” — Charlotte“To be, or not to be” — Hamlet / “ሾተል ወይስ ብዕር” — Goethe“ሰው ነፃ ሆኖ ይወለዳል፤ ነገር ግን በሁሉም ቦታ በሰንሰለት ታስሯል።” — Rousseau“ሕይወት እስካለ ድረስ ተስፋ አለ።” — Goethe“ማንም ቄስ አልተከተለውም።” — የልብ ወለዱ መጨረሻስሞችና ቃላትሰዎች* Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) — ጸሐፊ፣ ሳይንቲስት፣ ፈላስፋ* Charlotte Buff (Lotte) — Goethe ያፈቀራት ሴት — Werther ምሳሌ* Johann Christian Kestner — Charlotte ያጨችው ሰው — Albert ምሳሌ* Karl Wilhelm Jerusalem — ራሱን ያጠፋ ወጣት ምሁር — የ Werther ዕጣ ፈንታ ምሳሌ* Johann Gottfried Herder — “ከልብህ ጻፍ” ያለ ፈላስፋ* Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) — “ሰው ከተፈጥሮ ጋር ሲኖር ንጹሕ ነው” ያስተማረ* Friedrich Schiller — ከ Goethe ጋር Sturm und Drang ውስጥ የነበረ ጸሐፊ* Napoleon Bonaparte — Werther ን ሰባት ጊዜ አንብቧል ይባላልቦታዎች* Frankfurt am Main — Goethe የተወለደበት* Strasbourg — Herder ን ያገኘበት ዩኒቨርሲቲ ከተማ* Wetzlar — Charlotte ን ያገኘባት ከተማ — Wahlheim ምሳሌ* Weimar — Goethe ቀሪ ሕይወቱን ያሳለፈበትቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች* Sturm und Drang — “ማዕበልና ግፊት” — ስሜትን ያከበረ የ1770ዎቹ ሥነ ጽሑፍ ንቅናቄ* Epistolary novel — በደብዳቤ ቅርጽ የተጻፈ ልብ ወለድ* Werther Effect — ራስን ማጥፋት ሪፖርት ሲበዛ ሌሎች ተጋላጭ ሰዎች ተመሳሳይ ድርጊት ሊፈጽሙ ይችላሉ የሚለው ንድፈ ሐሳብ* Enlightenment — “አብርሆተ ዘመን” — ምክንያትንና ሥርዓትን ያከበረ ዘመን* Ossian — የሴልቲክ ግጥም — ስለ ሞትና ብቸኝነት — Werther ክረምት ላይ ያነበበው This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

“To be, or not to be — that is the question.”ትምህርት 08 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግስትWilliam Shakespeare (1564–1616) — ከ Stratford ትንሽ ከተማ የመጣ፣ ዩኒቨርሲቲ ያልገባ ግን ሰውን ከማንም በላይ ያየ ዓይን። ልጁ Hamnet ሞቶ ለአራት ዓመት ዝም ካለ በኋላ Hamlet ን ፈጠረ — አባቱን ያጣ ልዑል “መኖር ወይስ አለመኖር” ብሎ ጠየቀ። “ወደፊት ሂድ — በቀል ምንም አይቀይርም” — ያ ነው Hamlet ያስተማረው።ክፍል 1 — Shakespeare ማን ነበር? (ሳባ)* የ Stratford ልጅ — በ1564 ተወለደ። አባቱ ጓንት ሠሪ — ከክብር ወደ ውርደት ወደቀ — ልጁ ያንን ውድቀት ከቅርብ አየ፣ ኋላ ንጉሦች ሲወድቁ ጻፈ።* ዩኒቨርሲቲ አልገባም — Grammar School ብቻ — ጥበብ ከዲፕሎማ ሳይሆን ከመመልከት ይወለዳል።* Anne Hathaway — ገና 18 ዓመቱ ሳለ አገባ — ሦስት ልጆች ወለዱ — Susanna፣ መንትዮች Hamnet እና Judith።* “የጠፉ ዓመታት” — ከ1587 እስከ 1590 ምንም ሰነድ የለም — ከ Stratford ወጥቶ London ገብቶ ቲያትር ዓለም ውስጥ ታየ።* ከሞት ጋር መኖር — ቸነፈር London ያጭዳል — ቲያትር ቤቶች ይዘጋሉ — ሕይወትና ሞት ጎን ለጎን ነው።* Hamnet ሞተ — በ1596 ልጁ ሞተ — 11 ዓመት — ስለ ሐዘኑ አንድ ቃል አልጻፈም። ከአራት ዓመት በኋላ Hamlet ን ጻፈ — ያ ዝምታ Hamlet ሆኖ ወጣ።* ሰውን ያየበት ዓይን — ያለ ሃይማኖት ስብከት “ሰዎች ለምን ያሉትን ያደርጋሉ?” ብቻ ጠየቀ — ቅናት፣ በቀል፣ ፍቅር፣ ስልጣን — ሁሉንም በቃላት ገለጸ።ክፍል 2 — Elizabethan England (ኢብሳ)* ንግሥት Elizabeth — ልጅ ያልወለደች — “ወራሽ ማን ይሆናል?” ያስጨነቀ ጥያቄ — Hamlet ውስጥ ዙፋን ቅሚያ — ተመልካቾቹ ስለ England ያስቡ ነበር።* ካቶሊክ vs. ፕሮቴስታንት — ስለ ሥልጣን በግልጽ መናገር አይቻልም — ቲያትር ስለ ዴንማርክ ያወራል፣ ተመልካቾቹ ግን ስለ England ያዳምጣሉ — ቲያትር የፖለቲካ ድብቅ ቋንቋ ነው።* ቲያትር ለሁሉም — Globe Theatre ውስጥ ባላባቶች ከላይ፣ ተራ ሰዎች penny ከፍለው ቆመው — Shakespeare ሁለቱንም ማድረስ ነበረበት።* ቲያትር ከግንቡ ውጭ — Puritans “የዲያብሎስ ቤት” ይሉት ነበር — Globe Theatre 1613 ተቃጠለ።* Renaissance — ሰዎች ከመካከለኛው ዘመን ማዕቀፍ ውጭ ማሰብ ጀመሩ — Hamlet ዘመናዊ ሰው ነው፣ ጥያቄ ይጠይቃል ግን ማሰቡ ሲበዛ ድርጊቱ ይዘገያል።* ለምን ያ ዘመን? — Hamlet አሮጌና አዲስ ዓለም ሲጋጩ ብቻ ሊወለድ ይችላል — መካከለኛ ዘመን “ተበቀል” ይላል፣ Renaissance “ለምን?” ይጠይቃል — Hamlet ያ “ለምን?” ስለ ገባው ሊበቀል ያልቻለው።ክፍል 3 — ወደ ተውኔቱ (አበባ)ገጸ ባሕሪያት* ኀምሌት — የምድረ-ዴን ልዑል፣ አሳቢ፣ ፈላስፋ — ድርጊትን ወደ ኋላ የሚስብ* ገላውዴዎስ — ወንድሙን ገድሎ ዙፋን የያዘ — ገዳይ ግን ሕሊና ያለው* ገርትረድ — ኀምሌት እናት — ደካማ ወይ ክፉ? Shakespeare ክፍት ትቶታል* ወፌ-ይላ (Ophelia) — ኀምሌትን ትወዳለች — ፍቅሯ ዋጋ ያስከፍላታል — ቀልቧ ተሰልቦ ሞተች* ጶሎኔዎስ — አፈ-ንጉሥ — “ለራስህ ታማኝ ሁን” ያለ ግን ራሱ ሰላይ* ሆራትዮስ — ብቸኛ እውነተኛ ወዳጅ* ላርቆስ — ወፌ-ይላ ወንድም — ለበቀል ቸኩሎ Claudius ሰይፍ ሆነ* ፎርጠንብሮስ — የ Norway ልዑል — ድርጊት ያለው ሰው — ዙፋኑን አገኘታሪኩ — ገቢር በገቢርገቢር 1 — ጣዕረ መንፈስ ተናገረ — “ደሜን ተበቀላት — ገዳዩ ወንድሜ ገላውዴዎስ ነው” — ኀምሌት ዕብደት ሊስል ወሰነ።ገቢር 2 — ኀምሌት ዕብደት ሲያስመስል — ሮዘንቅሮስና ገድለ ስምዖን ሰላዮች ሆኑ — ተዘዋዋሪ ቲያትር ተዋናዮችን አገኝቶ ዕቅድ ዘረጋ — “The Mousetrap” ቲያትር አዘጋጅ።ገቢር 3 — “To be, or not to be” — ቲያትሩ ሲቀርብ ገላውዴዎስ በርግጎ ወጣ — ማስረጃው ጸደቀ — ግን ቤተ ጸሎት ውስጥ ሊገድለው ሲችል “ሲጸልይ ከገደልኩት ነፍሱ ትዳናለች” ብሎ ቆመ — ከዚያ መጋረጃ ጀርባ ጶሎኔዎስን ሳያውቅ ገደለ።ገቢር 4 — ኀምሌት ወደ እንግሊዝ ተሰደደ — ማዘዣውን ቀይሮ ሰላዮቹ ፈንታ እንዲገደሉ አደረገ — ተመልሶ ወደ ምድረ-ዴን ገባ — ወፌ-ይላ ቀልቧ ተሰልቦ ሞተች — ላርቆስ ለበቀል ተነሳ — ገላውዴዎስ ሰይፍ በመርዝ እንዲነከር አሳሳበ።ገቢር 5 — ራስ ቅል — “ዮሪቅ ነበር ይህ — ስልጣን፣ ሀብት፣ ዝና — ሁሉ ወደዚህ ይመጣ” — ፍልሚያ — ገርትረድ መርዝ ጠጥታ ሞተች — ላርቆስ ኀምሌትን በመርዝ ሰይፍ ወጋ — ሰይፍ ተቀያይረው ሁለቱም ተበከሉ — ላርቆስ ሚስጥሩን ተናዘዘ — ኀምሌት ገላውዴዎስን ገደለ — “ቀሪው ዝምታ ነው” — ፎርጠንብሮስ ባዶውን ዙፋን ተቀበለ።ዋናው ትምህርት“Move on. Vengeance will change nothing.” — ወደፊት ሂድ፣ በቀል ምንም አይቀይርም።ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)* ፍትሕ vs. በቀል — ፍትሕ ሥርዓት ይፈልጋል፣ በቀል ስሜት ብቻ ነው — Hamlet ማስረጃ ሰብስቦ ፖለቲካ ተጠቅሞ ማጋለጥ ይችል ነበር — ግን ግል በቀል መረጠ።* ሐዲስ ዓለማየሁ ግንኙነት — “ፍቅር እስከ መቃብር” ተመሳሳይ ጥያቄ — ግለሰብ ራሱ ዳኛ ሲሆን ውጤቱ ጥፋት ነው።* Gertrude — ክፉ ሳትሆን ደካማ — ልጇን ትወዳለች — መርዝ ያለውን ወይን ስትጠጣ ልጇ እንዳይጠጣ ራሷ ጠጣች ብለው የሚተረጉሙ ሊቃውንት አሉ።* ማመንታት — Hamlet ያስብ ይቆያል ግን አያደርግም — ጶሎኔዎስን ሲገድል ደግሞ ያለ ማሰብ ወጋ — ሁለቱም ጽንፎች ጥፋት ናቸው — ሚዛን ያስፈልጋል።* Fortinbras — Hamlet ሲያስብ Fortinbras ይሠራል — Hamlet ሲሞት ዙፋኑን ያገኛል — ያለ ሴራ፣ ያለ በቀል።* ሐዘንን ይዞ ወደ ፊት — ሐዘን ወደ ፊት ሲሄድ ጥንካሬ ነው፣ ወደ ኋላ ሲሄድ ጥፋት ነው — Hamlet ወደ ኋላ ሄደ።ያልተነገሩ ነገሮች* Shakespeare ለሚስቱ “ሁለተኛውን ምርጥ አልጋ” ብሎ ኑዛዜው ውስጥ ትቶላታል — ለምን ሁለተኛውን? ማንም አያውቅም* Hamlet ከዓለም ሥነ ጽሑፍ ረጅም ሚና ነው — 1,475 ገደማ ስንኞች — ከ4 ሰዓት በላይ መድረክ ላይ* Globe Theatre 1613 “Henry the Eighth” ሲቀርብ ተቃጠለ — ሦስት ሺ ሰዎች ነበሩ — አንድ ሰው ብቻ ተጎዳ — ሱሪው ላይ እሳት ቢራ አጠፉት* ጀርመንኛ ትርጉሙ (August Wilhelm Schlegel) ከ Shakespeare ጋር ተወዳዳሪ ነው ይባላል — ጀርመኖች “የእኛ Shakespeare” ይሉታል* Kronborg Castle (Elsinore) ዛሬም አለ — በየዓመቱ Hamlet ይቀርብበታል — Shakespeare ራሱ ዴንማርክ ሄዶ አያውቅምቁልፍ ጥቅሶች“To be, or not to be — that is the question.” — ኀምሌት“The rest is silence.” — “ቀሪው ዝምታ ነው።” — ኀምሌት“To thine own self be true.” — “ለራስህ ታማኝ ሁን።” — ጶሎኔዎስ“ዮሪቅ ነበር ይህ — ስልጣን፣ ሀብት፣ ዝና — ሁሉ ወደዚህ ይመጣ።” — ኀምሌት“Move on. Vengeance will change nothing.” — ፕሮፌሰሩ“Mediocre minds invariably hate genius.” — ፕሮፌሰሩስሞችና ቃላትሰዎች* William Shakespeare (1564–1616) — ጸሐፊ፣ ተዋናይ — “የ Stratford ሊቅ”* Anne Hathaway — የ Shakespeare ሚስት* Hamnet Shakespeare — የ Shakespeare ልጅ — በ11 ዓመቱ ሞተ* ኀምሌት (Hamlet) — የምድረ-ዴን ልዑል* ገላውዴዎስ (Claudius) — ወንድሙን ገድሎ ዙፋን የያዘ ንጉሥ* ገርትረድ (Gertrude) — ንግሥት — ኀምሌት እናት* ወፌ-ይላ (Ophelia) — ኀምሌት ያፈቀራት* ጶሎኔዎስ (Polonius) — አፈ-ንጉሥ* ሆራትዮስ (Horatio) — ኀምሌት ወዳጅ* ላርቆስ (Laertes) — ወፌ-ይላ ወንድም* ፎርጠንብሮስ (Fortinbras) — የ Norway ልዑል* Saxo Grammaticus — “Amleth” ታሪክን የጻፈ ዴንማርካዊ ታሪክ ጸሐፊቦታዎች* Stratford-upon-Avon — Shakespeare የተወለደበት* Globe Theatre — London — ከ Thames ወንዝ ዳር ያለ ክብ ቲያትር ቤት* Elsinore (Kronborg Castle) — ዴንማርክ — Hamlet ታሪኩ የሚካሄድበት ቤተ መንግሥት* Wittenberg — Hamlet ያጠናበት ዩኒቨርሲቲ — Martin Luther ም ያጠናበትቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች* Elizabethan England — ንግሥት Elizabeth the First ዘመን (1558–1603)* Renaissance — “ዳግም ልደት” — ከመካከለኛው ዘመን ማዕቀፍ ውጭ ማሰብ* The Mousetrap — ኀምሌት ያዘጋጀው ተውኔት ውስጥ ተውኔት* Revenge tragedy — የበቀል ተውኔት — በ Elizabethan ዘመን ታዋቂ ዘውግ* Soliloquy — ገጸ ባሕሪ ለብቻው የሚያወራበት — “To be, or not to be” ታዋቂው This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ታላላቅ መጻሕፍት — Lao Tzu: Tao Te Chingትምህርት 37 | 4 ክፍሎች | አቅራቢ: ሳባ & ኢብሳ & አበባ | ውይይት: ዳዊትና ትግሥትከክርስቶስ ልደት በፊት 6ኛው ምዕተ ዓመት — አዛውንት በውኃ ላም ላይ ተቀምጦ ቻይናን ለቅቆ ሲሄድ ጠባቂ "ጥበብህን ጻፍልን" አለው። 5,000 ፊደል ጽፎ ጠፋ — ያ Tao Te Ching ነው።ክፍል 1 — Lao Tzu ማን ነው? (ሳባ)"Lao Tzu" ማለት "አዛውንቱ መምህር" — ስም ሳይሆን ማዕረግ ሊሆን ይችላል። Sima Qian ሦስት ማንነቶች አቅርቦ "እርግጠኝነት የለም" ብሏል። ስለ ስም አልባነት የሚያስተምር ፍልስፍና ያስቀመጠው ሰው ራሱ ስም አልባ ነው።ያኔ ቻይና ተበታትና — የ Zhou ሥርወ መንግሥት ሲፈርስ "የተዋጊ መንግሥታት" ዘመን ተፈጠረ። ከዚያ ሁከት "የመቶ ትምህርት ቤቶች" ተወለዱ። Confucius ሥርዓት ሲጠይቅ Lao Tzu "ትዕቢትህን አስወግድ" አለው። Confucius ተመልሶ "ዘንዶ ነው" አለ። Zhuangzi ደግሞ ቢራቢሮ ሆኖ አልሞ "ሰው ነኝ ወይስ ቢራቢሮ?" ጠየቀ።ክፍል 2 — ጽሑፉ ምን ይላል? (ኢብሳ)81 ምዕራፎች፣ 5,000 ፊደሎች። Tao ማለት ከሁሉ ጀርባ ያለ ሥርዓት ነው — "ሊነገር የሚችል ዳዎ ዘላቂ ዳዎ አይደለም።" ባዶ ቦታ ነው ጠቃሚው — ጎማ፣ ሸክላ፣ ቤት ሁሉ ባዶ ቦታቸው ነው ጥቅም የሚሰጣቸው።Wu Wei ማለት ያለ ማስገደድ መሥራት ነው — ውኃ ድንጋይ ይሰነጥቃል። ምርጡ መሪ መኖሩ ብቻ ይታወቃል — "ሀገር ማስተዳደር ትንሽ ዓሣ እንደማብሰል ነው" ብዙ ብትገለባብጠው ይፈረካከሳል። "ጦር በሰፈረበት ቦታ አሜኬላ ይበቅላል።""ከፍተኛ በጎነት ያለው ስለ በጎነት አያውቅም — ስለዚህ በጎ ነው።" ዳዎ አንድን ይወልዳል — አንድ ሁለትን — ሶስት እልፍ አእላፍን። Yin-Yang ተቃራኒዎች ያለ እርስ በእርስ አይኖሩም። ጥንታዊ ቅጂዎች — Guodian ቀርከሃ (1993) እና Mawangdui ሐር (1973)።ክፍል 3 — ዘመናዊ ተጽዕኖ (አበባ)ቻይናውያን ሳያውቁት በ Taoism ይኖራሉ — "ከፍሰቱ ጋር ሂድ" በዕለት ቃላት Wu Wei ነው። ባህላዊ ሕክምና Yin-Yang ሚዛን ላይ ይመሰረታል። በሥዕል ባዶ ቦታ (留白) ራሱ ሥዕል ነው — Ma Yuan "ብቸኛ ዓሣ አጥማጅ" 90% ባዶ ነው። Feng Shui ቤትን ከተፈጥሮ ጋር ያስተካክላል።Qin ሥርወ መንግሥት ቁጥጥር ሞክሮ 15 ዓመት ፈረሰ — Han ታኦይስታዊ መንገድ መርጦ 400 ዓመት አበበ። ፍልስፍናው ቀስ በቀስ ወደ ሃይማኖት ተቀየረ — ቤተ መቅደስ፣ ካህናት፣ Alchemy ተጨመረ። ጃፓን ውስጥ Wabi-Sabi፣ ሻይ ሥነ ሥርዓት እና Haiku ሆነ። Bruce Lee "ውኃ ሁን ጓደኛዬ" አለ። Steve Jobs ባዶ ቦታ ውስጥ ውበት ፈጠረ።ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግሥት)Wu Wei ስንፍና አይደለም — ገበሬ ዘር ዘርቶ ይጠብቃል፣ ዘሩን ቢጎትት ይሞታል። ለጭቆና ሰበብ አይሆንም — Lao Tzu ገዥዎችን ነው የሚተች፣ ለጨቋኙ "ተው" ማለት ነው። "ሲሆን ይሆናል" ተስፋ ቆርጦ ከተቀመጠ ስንፍና ነው — እየሠራ ውጤቱን ለ Tao ከለቀቀ ጥበብ ነው።ቻይና ራሷ ፋብሪካ ጎን ቤተ መቅደስ — ያ ውጥረት ራሱ Yin-Yang ነው። ውስጣዊ ጥበብ ያለ ተቋም ይጠፋል — ተቋም ያለ ጥበብ ይደርቃል። በእንግሊዝኛ ብቻ ከ250+ ትርጉሞች አሉት። Leibniz Yin-Yang ተምሮ binary ሒሳብ ያዳበረው ይባላል (Yin=0 Yang=1)። Reagan በ1988 State of the Union ጠቀሰው።ቁልፍ ጥቅሶች"ሊነገር የሚችል ዳዎ ዘላቂ ዳዎ አይደለም።" — ምዕ. 1"ከፍተኛው የደግነት ደረጃ እንደ ውሀ ነው።" — ምዕ. 8"ዳዎ ምንም አያደርግም ነገር ግን ምንም ነገርን አይተውም።" — ምዕ. 37"ጦር በሰፈረበት ቦታ ሁሉ አሜኬላ እና እሾህ ይበቅላል።" — ምዕ. 30"ውኃ ሁን ጓደኛዬ።" — Bruce Leeስሞችና ቃላትሰዎች — Lao Tzu / 老子 (ደራሲ)፣ Confucius / 孔子 (551–479 ዓ.ዓ.)፣ Zhuangzi / 莊子 (369–286 ዓ.ዓ.)፣ Sima Qian / 司馬遷 (ታሪክ ጸሐፊ)፣ Wang Bi / 王弼 (በ23 ዓመቱ ትንታኔ ሰጠ፣ በ24 ሞተ)፣ Yin Xi (Hangu Pass ጠባቂ)ቃላት — Tao / 道 (መንገድ)፣ De / 德 (በጎ ኃይል)፣ Wu Wei / 無為 (ያለ ማስገደድ መሥራት)፣ Yin-Yang / 陰陽 (ተቃራኒዎች አንድነት)፣ Qi / 氣 (ሕያው ኃይል)፣ Feng Shui / 風水 (ከተፈጥሮ ጋር ማስተካከል)፣ Wabi-Sabi / 侘寂 (ባለመሟሟት ውስጥ ውበት)፣ Tai Chi / 太極拳 (ማሰላሰል ሲንቀሳቀስ) This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

Elie Wiesel (1928–2016) — በ Transylvania ትንሽ ከተማ Sighet ያደገ፣ ስለ እግዚአብሔር ለማወቅ የተጓጓ ልጅ — Holocaust ውስጥ ቤተሰቡን አጣ፣ ለአሥር ዓመት ዝም አለ፣ ከዚያ “Night” ጻፈ — ከ800 ገጽ Yiddish ወደ 100 ገጽ የታመቀ ቀጭን መጽሐፍ። “ሙታንን መርሳት ለሁለተኛ ጊዜ መግደል ነው” ብሎ አስተማረ። በ1986 የ Nobel የሰላም ሽልማት ተቀበለ።ክፍል 1 — Elie Wiesel ማን ነበር?* የ Sighet ልጅ — በ1928 ተወለደ። የ Yiddish ባህል ያበበባት ከተማ።* Moses — ያልተሰማ ነብይ — “ጥያቄዎች ከመልሶች ይበልጣሉ” ብሎ Kabbalah ያስተማረው። ስለ ጭፍጨፋ ሲያስጠነቅቅ ማንም አልሰማውም።* ዝምታው ይሰበራል — François Mauriac “ጻፍ” ሲለው 800 ገጽ Yiddish ጻፈ — ወደ 100 ገጽ ፈረንሳይኛ ታመቀ — “Night” ተወለደ።🇪🇹 ቤተ እስራኤል በግእዝ ልዩ ባህል አዳበሩ — ልክ የ Sighet አይሁዶች በ Yiddish እንዳደረጉት። የግእዝ ቅዱስ ቃል ማሻገር ልክ Wiesel 800 ገጽ ወደ 100 እንዳጠበ — ዘልዓለማዊ ትግል ነው።ክፍል 2 — ያ ዓለም ምን ነበረ?* ሺ ዓመት ባልተረጋጋ ምድር — ከ Spain ተባረሩ፣ Yiddish ባህል ገነቡ፣ pogrom ተደጋገመ።* Hungary — ሐሰተኛ ደህንነት — “እኛ ጋር አይደርስም” — ግን 1944 በሳምንታት ሁሉም ተቀየረ።* የጨለማው ስልት — Holocaust “industrial murder” ነው — Dr. Mengele በጣቱ ሕይወትና ሞት ይለያል።* ዓለም ዝም አለ — ያውቁ ነበር ግን ምላሽ አልመጣም።🇪🇹 የጎንደር ዘመን “አብሮ መኖር” ሰላም ዘልዓለማዊ አልነበረም። ሃዲስ ዓለማየሁ “ፍቅር እስከ መቃብር” ውስጥ ዝምታን ወንጀል አደረገ — ልክ Wiesel እንዳደረገው።ክፍል 3 — ወደ ልብ ወለዱ ራሱገፀ ባሕሪያት* Eliezer — ከጸሎት ልጅ ወደ ጥርጣሬ ጎልማሳ* Shlomo — ተከባሪ አባት ወደ ደካማ ሽማግሌ — “Eliezer... Eliezer...” የመጨረሻ ቃላቱ* Madame Schächter — “እሳት!” ብላ ዕብድ ተባለች — ነብይ ነበረች* Pipel — በገመድ ላይ የተሰቀለ ልጅ — “እግዚአብሔር የት ነው?”* Rabbi Eliahou — ልጁ ደካማ አባቱን ትቶ ሸሸዋና ትዕይንቶች* የመጀመሪያው ሌሊት — “ፈጽሞ አልረሳም ያንን ሌሊት... እምነቴን ለዘልዓለም ያቃጠለ ነበልባል”* Pipel — “እግዚአብሔር የት ነው?” — “በዚህ ገመድ ላይ ተሰቅሎ ነው”* Rosh Hashanah — ሺዎች ይጸልያሉ ግን Eliezer ማመስገን ይከለክለዋል* መስታወቱ — “ከመስታወቱ ጥልቀት ውስጥ ሬሳ ያስተዋለኝ”ሦስቱ ዋና ጥያቄዎች* እግዚአብሔር ፍጹም ክፋት ፊት ለፊት የት ነው?* ሰው ሰውነቱን ሲገፈፍ ምን ይቀራል?* ዝም ያለ ዓለም ጥፋተኛ ነው?🇪🇹 ሰምና ወርቅ — “ፈጽሞ አልረሳም” ሰሙ ማስታወስ ወርቁ ክስ ነው። ሲዳማ ሉዋ — ዝም ማለት ራሱ ግፍ ነው። ዘርአ ያዕቆብ “ሐተታ” ውስጥ ተመሳሳይ ጥያቄ ጠይቆ ወደ ምክንያት ሄደ — Eliezer ግን ወደ ዝምታ።ክፍል 4 — ውይይት (ዳዊትና ትግስት)* “ፈጽሞ አልረሳም” — ማስታወስ ሕይወት ማስጠበቅ ነው — መርሳት መግደል ነው።* “እግዚአብሔር የት ነው?” — ሦስት ትርጓሜ: (1) ሞቷል (2) ከእኛ ጋር ይሰቃያል (3) ጥያቄው ራሱ እምነት ነው* አባትና ልጅ — ሁሉም ሲጠፋ ያ ግንኙነት ቀረ — “ባይኖር ቀለል ይለኝ ነበር” ያ ጨለማ Night ታማኝነት ነው።* ለዛሬ — ዝም ማለት ተባባሪ ነው። Wiesel ሰላምን መረጠ — ማስታወስ ያለ በቀል።ያልተነገሩ ነገሮች* ከ20+ አሳታሚዎች ተነፈገ — 1,600 ቅጂ ታተመ — ዛሬ ሚሊዮኖች* በ1964 ወደ Sighet ተመልሷል — “ሬሳ ቤት ውስጥ የሚንቀሳቀስ ከተማ”* 800 ገጽ Yiddish ወደ 100 ገጽ ታመቀ — ቃላትን ቀንሶ ሀይል ጨመረ* Night ን ሲጽፍ ሀገር አልባ ነበር — በቃላት ቤቱን ያገኘ🇪🇹 አፋር Mada’a — ማስታወስና ይቅርታ አብረው ሲኖሩ ሰላም ይመጣል። የትግራይ ገዳማት — መነኮሳት ብራና ይዘው ይሸሻሉ — ቃሉ ከሰው ያልፋል — ልክ Wiesel Night ን እንዳስቀመጠ።ቁልፍ ጥቅሶች“ጥያቄዎች ከመልሶች ይበልጣሉ። ሰው ነፍሱን ከፍ የሚያደርገው በሚጠይቃቸው ጥያቄዎች ነው።” — Moses“ያንን ሌሊት ፈጽሞ አልረሳም... እምነቴን ለዘልዓለም ያቃጠለ ነበልባል።” — Eliezer“እግዚአብሔር አሁን የት ነው?” — “እዚህ ነው — በዚህ ገመድ ላይ ተሰቅሎ ነው።” — Eliezer“ከመስታወቱ ጥልቀት ውስጥ ሬሳ ያስተዋለኝ።” — Eliezer“ሙታንን መርሳት ለሁለተኛ ጊዜ መግደል ነው።” — Elie Wiesel“ምን ትመርጣለህ? ዝምታ ወይስ ድምፅ? በቀል ወይስ ሰላም? መርሳት ወይስ ማስታወስ?” — ትግስትስሞችና ቃላትሰዎች* Elie Wiesel (1928–2016) — ጸሐፊ፣ የ Nobel ተሸላሚ፣ የ Holocaust ምስክር* Moses — የምኵራቡ ጠባቂ፣ የ Wiesel መምህር* François Mauriac — Wiesel ን “ጻፍ” ያለው ጸሐፊ* Dr. Mengele — Auschwitz ውስጥ ምርጫ ያደረገው* Eliezer — የ Night ተራኪ* Shlomo — የ Eliezer አባት* Madame Schächter — በባቡር “እሳት!” ያለች — ነብይ* Pipel — በገመድ ላይ የተሰቀለ ልጅ* Rabbi Eliahou — ልጁ የተወው አባትቦታዎች* Sighet — በ Transylvania (ዛሬ Romania) — Wiesel ያደገባት ከተማ* Auschwitz-Birkenau — የጥፋት ካምፕ* Buchenwald — Shlomo የሞተባት ካምፕቃላትና ፅንሰ ሐሳቦች* Kabbalah — የአይሁድ ሚስጥራዊ ፍልስፍና* Rosh Hashanah — የአይሁድ አዲስ ዓመት* Holocaust — የተደራጀ ጭፍጨፋ (1941–1945)* Pogrom — ድንገተኛ ጥቃት በአይሁዶች ላይየኢትዮጵያ ማጣቀሻዎች* ቤተ እስራኤል — የኢትዮጵያ አይሁዶች* ሃዲስ ዓለማየሁ — “ፍቅር እስከ መቃብር” ጸሐፊ* ዘርአ ያዕቆብ (1599–1692) — ኢትዮጵያዊ ፈላስፋ — “ሐተታ”* ቅኔ / ሰምና ወርቅ — ውጫዊና ውስጣዊ ትርጉም ያለው የግጥም ወግ* ሲዳማ ሉዋ — የፍትሕ ምክር ቤት* አፋር Mada’a / Xeer — ባህላዊ ሕግ ሥርዓት This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

በዛሬው የ"ታላላቅ መጻሕፍት" ፖድካስት ዝግጅታችን፣ በዓለም ታሪክ ከታወቁትና በጨለማ እስር ቤት ውስጥ ከተጻፉት ድንቅ መጻሕፍት አንዱ የሆነውን የቦኤቲየስን "የፍልስፍና መጽናኛ" በጥልቀት እንመረምራለን።ክፍል 1 — ማንነቱ፣ ሕይወቱ እና አስገራሚ እውነታዎች፦ ቦኤቲየስ በ480 ዓ.ም. የተወለደ፣ "የመጨረሻው ሮማዊ" በመባል የሚታወቅ ታላቅ የሮማ ባላባት እና ሊቅ ነበር። የፕላቶንና የአርስቶትልን ሥራዎች ወደ ላቲን በመተርጎም እንዲሁም "ኳድሪቪየም" የተሰኘውን የትምህርት ሥርዓት በመቅረጽ የጥንቱን ዓለም ከመካከለኛው ዘመን ጋር ያገናኘ ድንቅ አእምሮ ባለቤት ነው።ክፍል 2 — ታሪካዊ ዳራ እና እስራት፦ ምዕራባዊቷ ሮም ወድቃ በኦስትሮጎጥ ንጉሥ ቴዎዶሪክ ሥር በነበረችበት የሽግግር ዘመን፣ ቦኤቲየስ ፍትሕን ለማስፈን ያደረገው ጥረት ከሙሰኞች ጋር አጋጨው። በዚህም ምክንያት መሠረተ ቢስ የክህደት እና የአስማት ክስ ተመሥርቶበት፣ ክብሩንና ንብረቱን ተነጥቆ ፓቪያ በሚገኝ አሰቃቂ እና ጨለማ እስር ቤት ውስጥ የሞት ፍርድ እንዲጠብቅ ተፈረደበት።ክፍል 3 — "የፍልስፍና መጽናኛ" ዳሰሳ፦ ቦኤቲየስ በእስር ቤት ሆኖ በጻፈው በዚህ መጽሐፍ፣ "ፍልስፍና" ከተባለች ምናባዊ ሴት ጋር ጥልቅ ውይይት ያደርጋል። መጽሐፉ የዕድል መንኮራኩር (Wheel of Fortune) ተለዋዋጭ መሆኗን በማስረዳት፣ እውነተኛ ደስታ በሀብትና ሥልጣን ሳይሆን በውስጣዊ ማንነት እንደሚገኝ ያስተምራል። በተጨማሪም፣ ክፉ ሰዎች በክፋታቸው ራሳቸውን እንደሚቀጡ እና እግዚአብሔር የወደፊቱን ማወቁ (ዘላለማዊነት) የሰውን ልጅ ነጻ ፈቃድ እንደማይጋፋ በጥልቀት ይመረምራል።ክፍል 4 — ውይይት እና የሕይወት ትምህርቶች፦ የቦኤቲየስ ፍልስፍና የዘመናትን ድንበር ተሻግሮ ከሌሎች ታላላቅ ታሪኮች ጋር ይገናኛል። ፍትሐዊ ያልሆነን ሕግ በመቃወም ከበርሚንግሃም እስር ቤት ደብዳቤ ከጻፈው ከማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር፣ ዋሻ ውስጥ ተደብቆ በምክንያት ይመራ ከነበረው ኢትዮጵያዊው ፈላስፋ ዘርዓ ያዕቆብ፣ እንዲሁም ከማንኛውም ፖለቲካዊ ኃይል በላይ የሆነ የሞራል ሕግን ("ሰፉ") ከሚያስቀድመው የኦሮሞ ገዳ ሥርዓት ጋር ያለውን አስገራሚ ትስስር አዘጋጆቹ ዳዊት እና ትግስት በውይይታቸው ያነሳሉ። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ዴሞክራሲን ያዳነው አንበሳ ወይስ የኢምፓየር ወንጀለኛ?ይህ ክፍል፣ ከጋንዲ ሰላማዊ ትግል በተቃራኒ፣ በሃይልና በቃላት ጦርነት ያመነውን ዊንስተን ቸርችልን (1874-1965) ይመረምራል። ቸርችል የ20ኛው ክፍለ ዘመን ታላቅ መሪ እንደሆነ ቢነገርለትም፣ በዘረኝነት፣ በኢምፔሪያሊዝም እና በጦርነት ወንጀሎች የሚወቀስ ውስብስብ ሰው ነበር።1. ቸርችል ከስልጣን በፊት (The Man Before the Power)ታሪካዊ ዳራ፡ የተወለደው "ፀሐይ የማትጠልቅበት" ተብሎ በሚታወቀው የብሪታንያ ኢምፓየር ዘመን ሲሆን፣ የአፍሪካ ክፍፍል (የበርሊን ጉባኤ) እና የአድዋ ድልን የመሰሉ ክስተቶች በወጣትነቱ ተፈጽመዋል።የመጀመሪያ ውድቀቶች፡ በትምህርት ደካማ ነበር (የላቲን ፈተናን ባዶ አስረክቧል)። በ1915 የጋሊፖሊ ጦርነትን መርቶ ከ500,000 በላይ ሰው እንዲያልቅ በማድረጉ ከስልጣን ተባሯል።የግል ህይወቱ፡ "ጥቁሩ ውሻ" (The Black Dog) ብሎ በጠራው ከባድ ድብርት (depression) ተጠቅቶ ነበር፤ እራሱን ያዳነውም በስዕል ስራ ነበር (ከ500 በላይ ስዕሎችን ስሏል)። በተጨማሪም፣ በቀን ዊስኪ፣ ሻምፓኝ እና ብራንዲ የሚጨምር አስደንጋጭ የአልኮል አጠቃቀም ነበረው።"የበረሃ ዓመታት" (1930s): አዶልፍ ሂትለር ለአለም ስጋት መሆኑን ደጋግሞ ያስጠነቀቀ ብቸኛ ድምፅ ነበር፤ በዚህም የተነሳ በራሱ ፓርቲ ተገልሎ ነበር።2. የጦርነቱ መሪ (The War Leader: 1940-1945)ግንቦት 10፣ 1940፡ የብሪታንያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ በተሾመበት በዚያው ቀን ሂትለር ፈረንሳይን ወረረ።የፈረንሳይ ውድቀትና ዳንከርክ፡ ፈረንሳይ ስትወድቅ 338,000 ወታደሮችን ከዳንከርክ የባህር ዳርቻ የማዳን "ተአምር" መርቷል።ሚስጥራዊው ክርክር (May 1940): ካቢኔው ከሂትለር ጋር ሰላም ለመደራደር ሲፈልግ፣ ቸርችል "በጭራሽ አንደራደርም!" (Never surrender!) በማለት ብሪታንያ ብቻዋን እንድትዋጋ ወሰነ።ንግግሮቹ፡ "ከደም፣ ከድካም፣ ከእንባና ከላብ በቀር የማቀርብላችሁ ነገር የለኝም" ("Blood, toil, tears, and sweat") የሚለውን ታሪካዊ ንግግር በማድረግ የህዝብን ሞራል ገነባ።የብሪታንያ ጦርነት (Battle of Britain): 'ራዳር' (Radar) የተባለውን አዲስ ቴክኖሎጂ በመጠቀም የጀርመንን የአየር ኃይል (Luftwaffe) ማሸነፍ ቻለ።የ1945 ምርጫ፡ ጦርነቱን እንዳሸነፈ ወዲያው በተካሄደ ምርጫ ተሸነፈ። "ህዝቡ የመምረጥ መብት አለው፤ የተዋጋነውም ለዚህ ነው" ብሎ ስልጣኑን አስረከበ።3. ውስብስቡ ቅርስ (The Complex Legacy)ዘረኝነትና ኢምፔሪያሊዝም፡ ቸርችል ለ"አንግሎ-ሳክሰን" (ነጭ) ዘር የበላይነት ጥልቅ እምነት የነበረውና ሌሎች ህዝቦችን (በተለይ ህንዳውያንን) በግልፅ የሚንቅ ነበር።የቤንጋል ረሃብ (1943): በህንድ ቤንጋል ግዛት የተከሰተውን ረሃብ ቸል በማለቱ ለ3-4 ሚሊዮን ሰዎች ሞት ምክንያት ነው ተብሎ ይወቀሳል።ኬንያ (1950s): የማው ማው አመፅን ለማፈን 1.5 ሚሊዮን ኪኩዩ ህዝብን በማጎሪያ ካምፖች እንዲታሰሩ አዟል፤ ይህም ለከፍተኛ ስቃይና ሞት ዳርጓል።የኖቤል ሽልማት (1953): የሚገርመው፣ ቸርችል የኖቤል ሽልማት ያገኘው ለሰላም ሳይሆን፣ በፃፋቸው የታሪክ መፅሃፍት (15 ሚሊዮን ቃላት) እና በስነ-ፅሁፍ ችሎታው ነው።መደምደሚያቸርችል ጀግናም፣ ወንጀለኛም፣ ሊቅም፣ ዘረኛም የነበረ፤ ፍፁም ያልሆነ ግን በታሪክ ወሳኝ ሰዓት ላይ ለዴሞክራሲ የቆመ ሰው ነበር። ትምህርቱ፡- በጨለማ ጊዜ ውስጥ የአንድ ሰው ቆራጥነት ምን ያህል ትልቅ ለውጥ እንደሚያመጣ ነው። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

በዚህ ሁሉን አቀፍ ዝግጅት፣ በዓለም ዘንድ ማሃትማ ጋንዲ በመባል የሚታወቀውን የሞሃንዳስ ካራምቻንድ ጋንዲን አስደናቂ ህይወትና ውርስ በጥልቀት እንመረምራለን። ከወጣት ጠበቃነት ወደ ዓለም አቀፍ የሰላምና የሰላማዊ ትግል ተምሳሌትነት ያደረገውን ለውጥ እንቃኛለን። ዝግጅቱ በደቡብ አፍሪካ ያሳለፋቸውን ወሳኝ ዓመታት、 የ"ሳትያግራሃ" ፍልስፍናውን አፈጣጠር、 የህንድን ነጻነት ለማግኘት የመራቸውን ታላላቅ ዘመቻዎች、 በህይወቱ ያጋጠሙትን ውዝግቦች、 እንዲሁም በአፍሪካና በአሜሪካን ጨምሮ በመላው ዓለም በመሪዎችና ንቅናቄዎች ላይ ያሳደረውን የማይፋቅ ተጽዕኖ ይሸፍናል።ቁልፍ ክፍሎች እና የተዳሰሱ ርዕሰ ጉዳዮች፡ክፍል 1: የማሃትማ አፈጣጠር (00:00 - 10:30)መግቢያ: ጋንዲ ማን ነበር? የእሱ ታሪክ በተለይ ለአፍሪካ ዛሬ ጠቃሚ የሆነው ለምንድን ነው?ታሪካዊ ዳራ: የብሪቲሽ ራጅን በህንድ መረዳት—400 ሚሊዮን ህዝብን በ30,000 ወታደሮች ብቻ የሚገዛ ስርዓት።የህይወት መጀመሪያ: የጋንዲ የልጅነት ጊዜ በጉጃራት፣ በ13 ዓመቱ ያደረገው ጋብቻ፣ እና የህግ ትምህርቱ በለንደን።በደቡብ አፍሪካ የህይወቱ መለወጥ: በፒተርማሪትዝበርግ የደረሰበት አዋራጅ የባቡር ክስተት የዘር ኢ-ፍትሃዊነትን ለመዋጋት እንዴት እንዳነሳሳው።የሳትያግራሃ መወለድ: "የእውነት ኃይል" ምንነት—አዲስ፣ ንቁ እና ኃያል የሰላማዊ ትግል ዘዴ።ክፍል 2: የጋንዲ መነሳትና ፍልስፍና (10:30 - 22:00)ከጠበቃነት ወደ ማሃትማ: "ታላቅ ነፍስ" የሚለውን ስያሜ እንዴት እንዳገኘና ለመቀበል ያሳየው ማመንታት።የመጀመሪያው የሳትያግራሃ ዘመቻ: በደቡብ አፍሪካ "የጥቁሮች ህግን" መዋጋትና ጄኔራል ስሙትስን ወደ ድርድር ማምጣት።የጋንዲ ልዩ ልማዶች:አመጋገብ: በህይወት ዘመኑ ስጋ አለመብላቱ፣ ለ21 ቀናት መጾሙ፣ እና ስለ ወተት የነበረው አመለካከት።እግር ጉዞ: በየቀኑ 18 ኪ.ሜ የመጓዝ ልምዱ።የጥጥ መፍተያ (ቻርካ): ለኢኮኖሚ ነጻነት፣ ለማሰላሰልና ከድሆች ጋር ለመተሳሰር የነበረው ተምሳሌትነት።ዋና ፍልስፍና:አሂምሳ (አለመጉዳት): በሀሳብ፣ በቃልም ሆነ በተግባር ጉዳት ካለማድረስ መርህ።"እውነት እግዚአብሔር ነው": እውነት የመጨረሻውና ዓለም አቀፋዊ መርህ ነው የሚለው ማዕከላዊ እምነቱ።ውዝግብ: በደቡብ አፍሪካ በነበረበት ወቅት በጥቁር አፍሪካውያን ላይ የነበረውን የቀድሞ የዘረኝነት አመለካከት መመርመር።ክፍል 3: ለነጻነት የተደረገው ታላቅ ትግል (22:00 - 35:00)ትብብር አለመስጠት ንቅናቄ (1920): የብሪታንያ እቃዎችን፣ ትምህርት ቤቶችንና ፍርድ ቤቶችን ያካተተ አገር አቀፍ ተቃውሞ።የጨው ሰልፍ (1930): የብሪታንያን የጨው ግብር በመቃወም ወደ ዳንዲ የተደረገው ታሪካዊ የ388 ኪ.ሜ የእግር ጉዞ፤ የዓለምን ትኩረት የሳበ ክስተት።"ህንድን ለቁ!" ንቅናቄ (1942): ጋንዲ ብሪታንያ ህንድን እንድትለቅ ያቀረበው የመጨረሻ ጥሪና ያስከተለው ህዝባዊ እስራት።ነጻነትና አሳዛኙ የክፍፍል ክስተት:ህንድ በሃይማኖት መስመር ወደ ህንድና ፓኪስታን መከፈሏ።ክፍፍሉን ተከትሎ ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሰዎችን የገደለና 15 ሚሊዮን ያፈናቀለ ግጭት።የጋንዲ ልብ የሚሰብር ምላሽ፡ በጾምና በእግር ጉዞ በሁከት በተመቱ መንደሮች ሰላምን መስበኩ።የጋንዲ ግድያ: የመጨረሻ ህይወቱና "ሄ ራም!" (ወይ አምላኬ!) የሚለው የመጨረሻ ቃሉ።ትችቶች: የጋንዲን የዘር ስርዓት (caste system) ለማስወገድ በቂ አልሰራም በማለት የተከራከሩት የዶ/ር አምበድካር ጠንካራ ተቃውሞ።ክፍል 4: የጋንዲ ውርስና የዛሬው ጠቀሜታ (35:00 - 48:00)ዓለም አቀፍ ተጽዕኖ:ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር: የጋንዲ ዘዴዎች ለአሜሪካ የዜጎች መብት ንቅናቄ መሰረት እንዴት እንደሆኑ።ኔልሰን ማንዴላ: ሰላማዊ ትግልን ከትጥቅ ትግል ጋር በማጣመር ለአፓርታይድ መውደቅ ያነሳሳው ኃይል።በፖላንድ፣ በፊሊፒንስና በቼኮዝሎቫኪያ የነበሩ ሌሎች ንቅናቄዎች።የጋንዲ ሀሳቦች በዘመናዊው ዓለም:ስለ ግሎባላይዜሽንና አካባቢ: የአገር ውስጥ ራስን መቻል ጥሪውና "ዓለም ለሁሉም ፍላጎት በቂ አላት፣ ለሁሉም ስግብግብነት ግን በቂ አይደለችም" የሚለው ማስጠንቀቂያው።ስለ አመራርና ሙስና: በቀላል ህይወትና በአርአያነት የመምራት ኃይል።ለኢትዮጵያና ለዓለም የመጨረሻ ትምህርቶች: በብዝሃነት ውስጥ ያለ የአንድነት ኃይል፣ የሞራል አብዮት አስፈላጊነትና ዘመን የማይሽረው የድርጊት ጥሪ።የተጠቀሱ ቁልፍ ሰዎች:ሞሃንዳስ "ማሃትማ" ጋንዲሲሴሮ: ከጋንዲ ጋር በእውነት ላይ በነበረው ጽናት የተነጻጸረ የሮማ ፈላስፋ።ዶ/ር ቢ.አር. አምበድካር: "የህንድ ህገ-መንግስት አባት" እና በዘር ስርዓት ጉዳይ ላይ የጋንዲ ዋነኛ ተቺ።ሙሐመድ አሊ ጂና: የፓኪስታን መስራች።ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር: የአሜሪካ የዜጎች መብት መሪ።ኔልሰን ማንዴላ: የጸረ-አፓርታይድ መሪና የቀድሞ የደቡብ አፍሪካ ፕሬዝዳንት።ክዋሜ ንክሩማህ፣ ጁሊየስ ኒየሬሬ፣ ኬኔት ካውንዳ: በጋንዲ ተጽዕኖ ስር የነበሩ የአፍሪካ የነጻነት መሪዎች።ቁልፍ ቃላት:ሳትያግራሃ: (ሳንስክሪት) "የእውነት ኃይል" ወይም "እውነትን አጥብቆ መያዝ"፤ የጋንዲ የሰላማዊ ትግል ፍልስፍና።አሂምሳ: (ሳንስክሪት) ያለመጉዳት ወይም የ اللاعنف መርህ።ብሪቲሽ ራጅ: በህንድ ክፍለ አህጉር ላይ የነበረው የብሪታንያ የቅኝ ግዛት ዘመን።ቻርካ: የህንድ ባህላዊ የጥጥ መፍተያ፤ የራስን መቻል ተምሳሌት።ዳሊት: ቀደም ሲል "የማይነኩ" በመባል የሚታወቁት፣ በሂንዱ የዘር ስርዓት ውስጥ ዝቅተኛው ማህበረሰብ። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ክፍል 1፡ የሲሴሮ መነሳት - "አዲሱ ሰው""ኖቩስ ሆሞ" (Novus Homo) ማለት ምን ማለት ነው?በሮም የመኳንንት ስርዓት ውስጥ ከየትም ሳይነሳ የሥልጣን ጫፍ ላይ መድረስ።የሲሴሮ የትምህርት ዘመን፦ትምህርትን እንደ ዋና መሣሪያ መጠቀም።ከታላላቅ መምህራን (ስካይቮላ፣ ፊሎ፣ አፖሎኒየስ ሞሎን) የወሰዳቸው ትምህርቶች።ንግግርን ለመለማመድ የተጠቀመባቸው ከባድ ዘዴዎች።ሁለት ታሪካዊ የፍርድ ቤት ጉዳዮች፦የሮስሺየስ መከላከያ (80 ከክ.ል.በ.): ከአምባገነኑ ሱላ ጋር በድፍረት የተጋፈጠበትና ዝናን ያተረፈበት ጉዳይ።የቬሬስ ፍርድ (70 ከክ.ል.በ.): በሙስና የተጨማለቀውን ገዥ ለፍርድ በማቅረብ የሮም ቁጥር አንድ ጠበቃ የሆነበት ክስተት።የቆንስልነት ዘመንና የካቲላይን ሴራ (63 ከክ.ል.በ.):በታዋቂው ንግግሩ "Quo usque tandem..." ሮምን ከጥፋት እንዴት እንዳዳነ።ክፍል 2፡ የሲሴሮ ፍልስፍና - "De Officiis" (ስለ ሞራል ግዴታዎች)አራቱ ዋና በጎነቶች (Cardinal Virtues)፦ጥበብ (Wisdom): እውነትን ማወቅና በተግባር መኖር።ፍትሕ (Justice): የበጎነቶች ሁሉ ንግሥት፤ ግፍ ሲፈጸም ዝም አለማለትን ይጨምራል።ድፍረት (Courage): ከፍትሕ ጋር የተቆራኘ፣ ለመርህ የመቆም ጀግንነት።ራስን መግዛት (Temperance): በሁሉም ነገር ልከኝነትና ሚዛናዊነት።በሞራልና በጥቅም መካከል ያለው ግንኙነት፦ሲሴሮ "በረጅም ጊዜ ሲታይ፣ ሞራላዊነት ሁልጊዜ ያሸንፋል" ብሎ ለምን ያምናል?ተግባራዊ ሞራል በየቀኑ ህይወት ውስጥ፦የቃል ኪዳን አስፈላጊነት (Fides)።ስለ ሙያ ምርጫና የህዝብ አገልግሎት የሰጠው ምክር።ስለ አመራር፦ጥሩ መሪ ከበቀል፣ ከራስ ጥቅም እና ከአድሎ የጸዳ መሆን እንዳለበት ያስተምራል።ክፍል 3፡ የሲሴሮ ውርስና ለዛሬ ያለው ትምህርትየሲሴሮ ተጽዕኖ በታሪክ ውስጥ፦ከቅዱስ አውግስጢኖስ እስከ አሜሪካ መስራቾችና ማርቲን ሉተር ኪንግ ድረስ።ለኢትዮጵያና ለአፍሪካ የሚሆኑ ትምህርቶች፦ሙስናን መዋጋት፦ ለውጥ ከግለሰብ እንደሚጀምር።ዴሞክራሲና ልማት፦ "ነጻነት ከዳቦ ይበልጣል" የሚለው ሀሳብ።የወጣቶችና የትምህርት ሚና፦ ሂሳዊ አስተሳሰብ ያለው ትውልድ መገንባት።ብሔርተኝነትና አንድነት፦ ከልዩነት በላይ የጋራ ዜግነትን ማስቀደም።የህግ የበላይነት አስፈላጊነት።የሲሴሮ የመጨረሻ ቃላትና ዘላለማዊነት፦ሞትን በክብር መቀበሉና "ሰውነቴ ቢሞትም፣ መርሆዎቼ አይሞቱም" የሚለው እምነቱ።ቁልፍ አባባሎች፦"ግፍ ሲፈጸም ዝም የሚል ሰው፣ ከበዳዩ እኩል ተጠያቂ ነው።" "ሥልጣን አገልግሎት እንጂ የግል ንብረት አይደለም።" "ነገሮች ከባድ ስለሆኑ አንደፍርም ማለት አይደለም፤ ስለማንደፍር ነው ከባድ የሚሆኑት።"ይህንን ፖድካስት በማዳመጥ ከታሪክ ትምህርት በመቅሰም ለዛሬው ችግሮቻችን መፍትሄ እንድናገኝና የተሻለ ማህበረሰብ ለመገንባት እንድንነሳሳ ጥሪ እናቀርባለን። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

“Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely.” “ኃይል ወደ ሙስና የማምራት ዝንባሌ አለው፤ ፍጹም ኃይል ደግሞ ፍጹም ወደሆነ ሙስና ያመራል።”ቁልፍ ነጥቦች እና ዋና ዋና ጭብጦች፦ያልተጻፈው ድንቅ መጽሐፍ፦ የሎርድ አክተን "የነጻነት ታሪክ"ን ለመጻፍ ያደረገው የ50 ዓመታት ጉዞ እና ለምን ሳይጠናቀቅ እንደቀረ የሚዳስስ ታሪክ።የዓለማችን ዝነኛው ጥቅስ፦ "ሥልጣን ያበላሻል" የሚለው አባባል የተገኘበት አውድ፤ ይህም የታሪክ መሪዎችን የሞራል ብቃት በሚመለከት በግል ደብዳቤ ላይ የተጻፈ ነበር።ሁለት ታላላቅ ብስጭቶች፦የቫቲካን አንደኛ ጉባኤ (1869-70)፦ አክተን "የጳጳሱ አለመሳሳት" አስተምህሮን እና በቤተክርስቲያን ውስጥ ሥልጣንን የማማከል ዝንባሌን በጽኑ የታገለበት ክስተት።የአሜሪካ የእርስ በርስ ጦርነት (1861-65)፦ አክተን ባርነትን ለመከላከል ሳይሆን፣ ሁሉን ቻይ የሆነውን ማዕከላዊ መንግሥት በመቃወም የፌዴራሊዝምን መርህ ለመጠበቅ ለደቡብ (ኮንፌዴሬቶች) የነበረው ያልተጠበቀ ድጋፍ።ትንቢታዊ ማስጠንቀቂያዎች፦ አክተን ብሔርተኝነት ወደ ዘር ግጭት እንደሚመራ እና ብሔርተኝነት ከሶሻሊዝም ጋር ሲዋሀድ በኋላ ላይ እንደ ናዚዝም የወጣ አደገኛ ርዕዮተ ዓለም እንደሚፈጥር አስቀድሞ የተነበየበት መንገድ።የዛሬው ዘመን ትምህርቶች፦ የአክተንን የፌዴራሊዝም፣ የተገደበ መንግሥት እና የህሊና አስፈላጊነት ሀሳቦች በኢትዮጵያ፣ በአፍሪካ እና በዓለማቀፍ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎች መነሳት ላይ ካሉ ወቅታዊ ጉዳዮች ጋር ማገናኘት።የክፍሉ ዝርዝር መዋቅርክፍል 1፦ ድንቅ መጽሐፉን ያልጻፈው ሰው)መግቢያ፦ ከሎርድ አክተን (1834-1902) ጋር መተዋወቅ እና በታሪካዊው አውድ ውስጥ ማስቀመጥ — የቪክቶሪያ ዘመን መጨረሻ፣ የዘመናዊ ሳይንስ መነሳት፣ የጀርመን እና የጣሊያን ውህደት።ታላቁ ፕሮጀክት፦ ከጥንታዊት ግሪክ እስከ ዘመናዊው ዓለም የነጻነትን እድገት ለመተረክ አክተን የነበረው ታላቅ ምኞት።ዝነኛው ጥቅስ፦ አክተን በ1887 ለጳጳስ ማንዴል ክሬይተን በጻፈው ደብዳቤ ላይ የታሪክ መሪዎችን በአንድ የሞራል ህግ መመዘን እንዳለብን የተከራከረበት ታሪክ። ይህም "ታላላቅ ሰዎች በአብዛኛው መጥፎ ሰዎች ናቸው" ወደሚለው ዝነኛ ድምዳሜው ይመራዋል።የአክተን ልዩ አስተዳደግ፦ በፕሮቴስታንት እንግሊዝ ውስጥ ካቶሊክ መኳንንት፣ የበርካታ ቋንቋዎች ተናጋሪ፣ እና "ታሪካዊ ዘዴ"ን በተማረበት ጀርመን ከታላቁ የታሪክ ምሁር ዮሃን ኢግናዝ ፎን ዶሊንገር እጅ መቀረጹ።ከኢትዮጵያ ጋር ያለው ግንኙነት፦ አክተን የአድዋን ጦርነት (1896) ለማየት በቅቷል፤ ይህም አንድ ህዝብ ነጻነቱን ከቅኝ ገዥ ኃይል በተሳካ ሁኔታ ሲከላከል የሚያሳይ ታላቅ የታሪክ ምሳሌ ነው።ክፍል 2፦ ሁለት ታላላቅ ብስጭቶችየቫቲካን አንደኛ ጉባኤ፦ በ1869-70 በሮም ስለተካሄደው ጉባኤ ጥልቅ ዳሰሳ።ዋናው ጉዳይ፦ ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፒየስ ዘጠነኛ የ"ጳጳሱ አለመሳሳት" አስተምህሮን በማወጅ ፍጹም ሥልጣንን በጳጳሱ ቢሮ ስር የማድረግ ግፊት።የአክተን ትግል፦ አክተን በሮም ከትዕይንቱ በስተጀርባ ሆኖ፣ ይህንን እንደ አደገኛ የሥልጣን ማዕከላዊነት በመቁጠር፣ ጳጳሳትን በአስተምህሮው ላይ ታሪካዊ ማስረጃዎችን በማቅረብ የተከራከረበት መንገድ።ውጤቱ፦ አስተምህሮው ጸደቀ፤ ይህም ህሊና ለሥልጣን እንዴት መታጠፍ እንደሚችል በማየቱ አክተንን በሐዘን ሰበረው።የአሜሪካ የእርስ በርስ ጦርነት፦ የአክተንን አወዛጋቢ የደቡብ ደጋፊነት አቋም መረዳት።መርሁ፦ አክተን ባርነትን ይጠላ ነበር፤ ነገር ግን ከባርነት በላይ ለነጻነት ትልቁ አደጋ የሰሜኑ ወገን በክልሎች (states) መብት ላይ የበላይ የሆነ ኃያል ማዕከላዊ መንግሥት መፍጠሩ እንደሆነ ያምን ነበር።ከሮበርት ኢ. ሊ ጋር የነበረው የደብዳቤ ልውውጥ፦ ከጦርነቱ በኋላ የተጻጻፏቸው ደብዳቤዎች፤ ሊ የተዋጋው ለባርነት ሳይሆን ለግዛቱ (ቨርጂኒያ) እና ለፌዴራሊዝም መርህ እንደሆነ ያረጋገጠበት ሁኔታ።የአክተን ትንቢት፦ ያሸነፈችው ማዕከላዊ አሜሪካ "በሀገር ውስጥ አምባገነን፣ በውጭ ደግሞ ኢምፔሪያሊስት" እንደምትሆን ያስተላለፈው ማስጠንቀቂያ።ለአፍሪካ ያለው ፋይዳ፦ እንደ ኢትዮጵያ እና ናይጄሪያ ባሉ ብዝሃነት ባላቸው ሀገራት ውስጥ በማዕከላዊነት እና በፌዴራሊዝም መካከል ያለው ክርክር።ክፍል 3፦ የፖለቲካ ሀሳቦች እና የወደፊቱ ዘመን ማስጠንቀቂያዎችስለ ብሔርተኝነት፦ አክተን በ1862 በጻፈው ጽሑፍ ላይ ዘመናዊ ብሔርተኝነትን ወደ ኋላ እንደመመለስ ቆጥሮታል። ብዝሃነት ያላቸውን ህዝቦች በአንድ ብሔር-መንግሥት ውስጥ በግድ ማጠቃለል አናሳዎችን ወደ ማሳደድ እና "የዘር ማጽዳት" እንደሚያመራ ተከራክሯል — ይህ ትንቢት በዓለም ጦርነቶች እና በኋላም በሩዋንዳ እና በባልካን አገሮች እውን ሆኗል።ስለ ሶሻሊዝም፦ የማርክሲዝምን ፍልስፍና ነጻ ፈቃድን የሚክድ እና ግለሰብን ለህብረት (collective) የሚገብር እንደሆነ በመተቸት ተቃውሟል። በተጨማሪም ሶሻሊዝም ከብሔርተኝነት ጋር በመዋሀድ "ብሔራዊ ሶሻሊዝም" የተባለ ልዩ አደገኛ ርዕዮተ ዓለም ሊፈጥር እንደሚችል በጥበብ ተንብዮ ነበር።ስለ ካፒታሊዝም፦ አክተን ንጹህ ካፒታሊስት አልነበረም። የተጠናከረ የኢኮኖሚ ሥልጣን (እንደ ሮክፌለር እና ካርኒጊ ያሉ "የሀብት ባሮኖች") እንዲሁ እንደሚያበላሽ እና ህዝብን ለመጠበቅ በመንግሥት ቁጥጥር ሊደረግበት እንደሚገባ አስጠንቅቋል።መፍትሔው፦ የአክተን ራዕይ ሚዛናዊ ማህበረሰብ ነበር፦ የተቀላቀለ ኢኮኖሚ፣ ፌዴራላዊ የፖለቲካ መዋቅር፣ እና በግለሰብ ህሊናና የሞራል ኃላፊነት ላይ የተገነባ ባህል።ክፍል 4፦ ውርስ እና ለዘመናችን የሚሆኑ ትምህርቶች)መጽሐፉ ለምን አልተጻፈም? አክተን በአእምሯዊ ብቸኝነት ይሰማው ነበር፤ የቅርብ ጓደኞቹ እንኳን የግል እና የህዝብ ሞራል አንድ ናቸው በሚለው ጥብቅ መርሁ እንደማይስማሙበት ያምን ነበር።የአክተን እውነተኛ ውርስ፦ የእሱ ተጽዕኖ ከሞተ በኋላ በታተሙት ኃይለኛ ጽሑፎቹ፣ ንግግሮቹ እና በሺዎች የሚቆጠሩ ደብዳቤዎቹ አማካኝነት ህያው ሆኖ ቀጥሏል።ከሎርድ አክተን የተገኙ አራት ቁልፍ ትምህርቶች፦ሥልጣን ያበላሻል፦ የቁጥጥር እና ሚዛን እንዲሁም የሥልጣን ዘመን ገደብ አስፈላጊነት።የሞራል ፍርድ ወሳኝ ነው፦ "ጊዜው የተለየ ነበር" በሚል ሰበብ የኃያላንን ወንጀሎች ችላ ማለት አንችልም።ህሊና የበላይ ነው፦ እውነተኛ ነጻነት የተመካው ሥልጣንን የሚጠይቁ የተማሩ እና አስተዋይ ዜጎች ላይ ነው።ፌዴራሊዝም ነጻነትን ይጠብቃል፦ ሥልጣንን በማዕከላዊ እና በክልል መንግሥታት መካከል መከፋፈል ከአምባገነንነት ምርጥ መከላከያ ነው።የመዝጊያ ሀሳቦች፦ "የነጻነት ታሪክ" ያልተጻፈው ቀጣይነት ያለው ታሪክ ስለሆነ ነው። አክተን መርሆዎችን እና ማስጠንቀቂያዎችን ሰጥቶናል፤ ቀጣዩን ምዕራፍ መጻፍ የኛ የትውልድ ድርሻ ነው — በኢትዮጵያ፣ በአፍሪካ እና በመላው ዓለም። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

መግቢያ፡ የ2500 ዓመታት የጥበብ ቅርስከክርስቶስ ልደት በፊት 552 ዓመት በቻይና ሉ ግዛት የተወለደው ኮንፊሺየስ (孔子)፣ ከሶክራጥስና ከኢየሱስ ጎን ተሰልፎ በዓለም ታሪክ ውስጥ ከታዩ ሦስት ታላላቅ መምህራን አንዱ ሆኖ ይቆጠራል። ለሁለት ሺሕ አምስት መቶ ዓመታት ያህል የምሥራቅ ሥልጣኔን የመራ፣ የቻይናን የትምህርት ሥርዓት፣ የመንግሥት አስተዳደርና የማኅበረሰብ እሴቶችን የቀረጸ ሰው ነበር። አናሌክትስ (論語) የሚባለው የኮንፊሺየስ አስተምህሮዎች ስብስብ፣ ዛሬም ድረስ ለሚሊዮኖች የሕይወት መመሪያ ነው።ኮንፊሺየስ ልክ እንደ ሶክራጥስና ኢየሱስ፣ አንድም መጽሐፍ አልጻፈም። ደቀ መዛሙርቱ የሰበሰቧቸው አስተምህሮዎቹ ግን የቻይናንና በአጠቃላይ የምሥራቅ እስያን ሥልጣኔ መሠረት ሆነዋል። በአንድ ወቅት እስከ ሦስት ሺሕ የሚደርሱ ተማሪዎች ነበሩት። ከእነዚህ መካከል የቅርብ ደቀ መዛሙርቱ የነበሩት ናቸው አስተምህሮቶቹን ለትውልድ ያስተላለፉት።የቻይና ባህላዊ አውድየኮንፊሺየስ ዘመን ቻይና በፖለቲካዊ ቀውስ ውስጥ የነበረች ነበር። ንጉሠ ነገሥቱ በስም ብቻ ሲሆን፣ እውነተኛው ሥልጣን በየግዛቶቹ መሳፍንት እጅ ነበር። ይህ የፖለቲካ መበታተን፣ የሥነ-ምግባር ውድቀትንና የማኅበረሰብ እሴቶች መናጋትን አስከትሎ ነበር። ኮንፊሺየስ በዚህ ቀውስ ጊዜ የሚፈለገው አዲስ ሥርዓት መፍጠር ሳይሆን፣ ወደ ጥንታዊ እሴቶችና ወጎች መመለስ እንደሆነ አምኖ ነበር።በጥንታዊው የቻይና ታሪክ ውስጥ የኮንፊሺየስ ሥፍራ ልዩ ነው። እርሱ የቻይናን ጥንታዊ ግጥሞች በመለየት 300 ምርጥ ዜማዎችን መርጧል። እነዚህ ዜማዎች ለቻይና ባህል መሠረት ሆነዋል። “ዜማዎችን ሳያውቅ ሰው መናገር አይችልም” ያለው ኮንፊሺየስ፣ ሙዚቃና ግጥም የነፍስ ስምምነትን (harmony) ለመፍጠር እንደሚረዱ ያምን ነበር።የሕይወት ደረጃዎችኮንፊሺየስ ሕይወቱን በደረጃዎች ከፍሎ ይገልጻል፦* በ15 ዓመቱ - ትምህርት ጀመረ* በ30 ዓመቱ - አቋሙን አስቀመጠ (ለእውነት ፍለጋ ሕይወቱን ለማዋል ወሰነ)* በ40 ዓመቱ - ጥርጣሬዎቹ ተወገዱ (ዳኦን/መንገዱን መረዳት ጀመረ)* በ50 ዓመቱ - ሰማይ የወሰነለትን ተረዳ (ዕጣ ፈንታው ማስተማር እንደሆነ ገባው)* በ60 ዓመቱ - ጆሮው በትክክል ተስተካክሎ ነበር* በ70 ዓመቱ - የእውነት መንገድ እንደሚከተል አወቀይህ የሕይወት ደረጃዎች ምደባ የሚያሳየው የሰው ልጅ ቀጣይነት ያለው ዕድገት መኖሩንና ወደ ጥበብ የሚያደርገው ጉዞ እስከ መጨረሻው እንደሚቀጥል ነው።ዋና አስተምህሮዎች1. ሬን (仁) - ቸርነት/ሰብዓዊነትየኮንፊሺየስ ማዕከላዊ አስተምህሮ “ለራስህ የማትወደውን ለሌላ አታድርግ” የሚለው ወርቃማ ሕግ ነው። ይህ በኢትዮጵያ “የማታ ቢራ ለራስህ፣ የጧቱ ለሌላ” በሚለው ምሳሌ የሚገለጸው እሴት ጋር ይመሳሰላል። ቸርነት ወይም ሬን የሚባለው፣ የሰው ልጅ መሠረታዊ ጥሩነትንና ሌሎችን የማክበር ባህርይን ያመለክታል።2. ሊ (禮) - ሥርዓትና ወግኮንፊሺየስ ሥርዓቶችንና ወጎችን ከፍተኛ ቦታ ይሰጣቸው ነበር። ይህ ባዶ ሥነ-ሥርዓት ሳይሆን፣ በማኅበረሰብ ውስጥ ስምምነትን ለመፍጠር የሚረዱ መንገዶች ናቸው። እያንዳንዱ ሰው ቦታውንና ኃላፊነቱን ሲያውቅ፣ ማኅበረሰቡ በሥርዓት ይኖራል።3. ዢ (智) - ጥበብጥበብ ማለት ምን መደረግ እንዳለበት ማወቅ ነው። ኮንፊሺየስ ጥበብ የሚገኘው በቀጣይነት በሚደረግ ትምህርት፣ በራስ ምልከታና በታሪክ ጥናት እንደሆነ ያስተምራል።4. ዮንግ (勇) - ድፍረትድፍረት ማለት በእውነት መጽናትና ውጤቱን ሳንፈራ ትክክለኛውን ማድረግ ነው። ኮንፊሺየስ አንድ ሰው ሊገድለው ሲያስፈራራው “ሰውነቴን መግደል ትችላለህ፤ ነገር ግን በውስጤ ያለውን እውነት ማጥፋት አትችልም” ብሏል።5. ዤንግ ሚንግ (正名) - ስሞችን ማስተካከልኮንፊሺየስ እያንዳንዱ ነገር በትክክለኛው ስሙ መጠራት እንዳለበት ያስተምራል። አባት አባት፣ ልጅ ልጅ፣ ንጉሥ ንጉሥ መሆን አለበት። ይህ ማለት እያንዳንዱ ሚናውንና ኃላፊነቱን መወጣት አለበት ማለት ነው።በመንግሥት አስተዳደር ላይ ያለው ተጽዕኖኮንፊሺየስ የመንግሥት ዋና ዓላማ የሕዝቡን ደህንነት ማረጋገጥ እንደሆነ ያስተምራል። ገዥዎች የተማሩና በሥነ-ምግባር የበለጹ መሆን አለባቸው። “ገዥ በምግባር ቢመራ፣ እንደ ሰሜን ኮከብ በቦታው ቆሞ፣ ሌሎች ኮከቦች በዙሪያው እንደሚዞሩ፣ ሕዝቡም ይከተለዋል” ይላል።ለሁለት ሺሕ ዓመታት ያህል የቻይና የመንግሥት ሥርዓት በኮንፊሺየስ አስተምህሮ ላይ ተመሥርቶ ነበር። የመንግሥት ሠራተኞች ሁሉ የኮንፊሺየስን ሥራዎች ማጥናትና በእነሱ ላይ የተመሠረተ ፈተና ማለፍ ነበረባቸው። ይህ የፈተና ሥርዓት ዘመናዊው የሲቪል ሰርቪስ መሠረት ነው።ከሶክራጥስና ኢየሱስ ጋር ንጽጽርኮንፊሺየስ፣ ሶክራጥስና ኢየሱስ በብዙ መንገድ ይመሳሰላሉ፦* ሦስቱም መጻሕፍት አልጻፉም* ሦስቱም መምህራን ነበሩ* ሦስቱም ትምህርት ማለት ውስጣዊ እውነትን ማውጣት እንደሆነ ያምኑ ነበር* ሦስቱም የግል ሥነ-ምግባርና የዜግነት ግዴታ እንደማይነጣጠሉ ያስተምሩ ነበር* ሦስቱም ለእውነት ሲሉ ሕይወታቸውን ለመሰዋት ዝግጁ ነበሩልዩነታቸው፣ ኮንፊሺየስ ስለ መለኮት እምብዛም አይናገርም። ትኩረቱ በሰዎች መካከል ባለው ግንኙነትና በዚህ ዓለም ላይ እንዴት በሥርዓት መኖር እንደሚቻል ላይ ነው።ለአፍሪካና ለኢትዮጵያ አውድ ያለው ጠቀሜታየኮንፊሺየስ አስተምህሮዎች ለአፍሪካውያን፣ በተለይ ለኢትዮጵያውያን፣ በርካታ ጠቃሚ ትምህርቶች አሏቸው፦1. የባህል ጥበቃኮንፊሺየስ ከታሪክና ከባህል መገለል እንደ ሥር የሌለው ዛፍ መሆን እንደሆነ ያስተምራል። ይህ በዘመናዊነት ስም ባህላቸውን ለሚጥሉ አፍሪካውያን ትልቅ መልእክት ነው። የኢትዮጵያ “የአባቶች ልምድ አይተውም” አባባል ከኮንፊሺየስ አስተምህሮ ጋር ይጣጣማል።2. የቤተሰብ እሴቶችበኢትዮጵያ ባህል ያለው የቤተሰብ አክብሮትና የወላጆች ክብር፣ ከኮንፊሺየስ “ሺያኦ” (孝 - filial piety) አስተምህሮ ጋር በቀጥታ ይገናኛል። “የወላጆችን ምክር የሰማ አይጣል” የሚለው የኢትዮጵያ ምሳሌ፣ ኮንፊሺየስ ለወላጆች አክብሮት ከሚሰጠው ትልቅ ቦታ ጋር ይስማማል።3. የትምህርት ዋጋኮንፊሺየስ “ማሰብ ያለ ማጥናት ከንቱ ነው፤ ማጥናት ያለ ማሰብ አደገኛ ነው” ይላል። ይህ ለአፍሪካ የትምህርት ሥርዓት መሻሻል ጠቃሚ አቅጣጫ ነው። ትምህርት ዕውቀትን ማከማቸት ብቻ ሳይሆን፣ ሥነ-ምግባርንና ጥበብን ማዳበር መሆን አለበት።4. መልካም አስተዳደርየኮንፊሺየስ የመልካም አስተዳደር መርሆዎች - ገዥዎች ለሕዝብ እንጂ ለራሳቸው መስራት አለባቸው፣ በምግባር መምራት አለባቸው - ለአፍሪካ መሪዎች አስፈላጊ ትምህርት ነው። “ንጉሥ ሲሸሽ ዝናብ አይለቅም” የሚለው የኢትዮጵያ አባባል፣ መሪዎች በምግባር መምራት እንዳለባቸው ከሚያሳየው የኮንፊሺየስ አስተምህሮ ጋር ይዛመዳል።መደምደሚያኮንፊሺየስ ከሁለት ሺሕ አምስት መቶ ዓመታት በፊት ያስተማራቸው እሴቶች ዛሬም ጠቃሚነታቸው አልቀረም። በግሎባላይዜሽን ዘመን፣ የሰው ልጅ መሠረታዊ እሴቶች እየተሸረሸሩ ባሉበት ወቅት፣ የኮንፊሺየስ አስተምህሮዎች - ቸርነት፣ ሥርዓት፣ ጥበብ፣ ድፍረት - አዲስ ጠቀሜታ አግኝተዋል።“የራስን ሕሊና መከተል ከሁሉ የላቀ ጥሪ ነው” የሚለው የኮንፊሺየስ መልእክት፣ ለዘመናችን ሰው መመሪያ ነው። በቴክኖሎጂ እድገትና በማኅበራዊ ለውጥ ግራ በሚጋባበት ወቅት፣ ኮንፊሺየስ የሚያስተምረን ወደ መሠረታዊ የሰው ልጅ እሴቶች - ፍቅር፣ እውነት፣ ፍትሕ - መመለስ ነው።የአናሌክትስ ዘላለማዊ ጥበብ በዚህ አንድ አባባል ይጠቃለላል፡ “በቀጣይነት የሚማረው ደስ አይለውምን? ከሩቅ ጓደኞች ሲመጡ፣ ይህ ደግሞ ምን ያህል የሚያስደስት ነው!” ትምህርትና ጓደኝነት - እነዚህ ሁለት የሰው ልጅ መሠረታዊ ፍላጎቶች ናቸው፣ እናም ኮንፊሺየስ እነዚህን በማዕከል በማድረግ፣ የሰው ልጅን ልብ ነክቷል። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com

ፋውስት፡ የሰው ነፍስ ዘላለማዊ ትግል - የጌቴ ድንቅ ሥራ ጥልቅ ትንታኔLectures Link:Archive.orgመግቢያ፡ የስልሳ ዓመታት ጉዞበዓለም ሥነ-ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ አንድን ሥራ ለስልሳ ዓመታት መጻፍና ማበልጸግ ልዩ ስፍራ አለው። ጀርመናዊው ባለቅኔ ዮሃን ቮልፍጋንግ ፎን ጌቴ በወጣትነቱ የጀመረውን "ፋውስት" የተሰኘ ድንቅ ሥራውን እስከ ሕልፈቱ ጥቂት ወራት ቀደም ብሎ ድረስ ሲያዳብረው ቆይቷል። ይህ ሥራ የሕይወቱ ማኅደር ነበር ቢባል ማጋነን አይሆንም። ይህ ረጅም የፈጠራ ጉዞ፣ በራሱ የሰው ልጅን የማያቋርጥ ዕድገትና ለውጥ የሚያሳይ መስታወት ነው። ጌቴ በወጣትነት ብዕሩ የጀመረው በፍቅር ስቃይና ዓለማዊ ደስታ ፍለጋ ላይ ያተኮረ ታሪክ፣ በእርጅና ዘመኑ ስለ ሰው ልጅ ሥልጣኔ፣ ታሪክና መንፈሳዊ ዕድገት የሚያወሳ ጥልቅ ፍልስፍናዊ ሥራ ሆኖ ተጠናቋል።የፋውስት ታሪክ መሠረቱ ከ16ኛው ክፍለ ዘመን የጀርመን አፈ ታሪክ የመነጨ ነው። በታሪክ ዶክተር ዮሃንስ ፋውስት የተባለ ሰው እንደነበረና ከሰይጣን ጋር ውል ገብቶ ምትሃታዊ ኃይል እንደተላበሰ ይነገርለታል። ጌቴ ግን ይህንን ቀላል አፈ ታሪክ ወስዶ፣ የሰው ልጅን ሁለንተናዊ መንፈሳዊ ፍልሚያና ፍለጋ ወደሚያሳይ ታላቅ ድራማ ለወጠው። በፋውስት ገጸ-ባህርይ ውስጥ እያንዳንዱ አንባቢ የራሱን ጥያቄዎች፣ ምኞቶች፣ ተስፋዎችና ስጋቶች ያገኛል።የእውቀት እስረኛተውኔቱ የሚጀምረው በዶክተር ሄንሪክ ፋውስት ጠባብና መጽሐፍት በሞላበት የጥናት ክፍል ውስጥ ነው። ይህ ሊቅ ሊደረስበት የሚችለውን የሰው ልጅ ዕውቀት በሙሉ ቀስሟል - ፍልስፍና፣ ሕግ፣ ሕክምና፣ ስነ-መለኮት። ነገር ግን በዚህ ሁሉ ዕውቀቱ ውስጥ የሕይወትን ትርጉምና እውነተኛ እርካታ ሊያገኝ አልቻለም። "እነሆ እኔ ምስኪኑ ፈላስፋ፣ መጀመሪያ ከማውቀው በላይ ምንም ሳላውቅ ቀርቻለሁ" ሲል በሐዘን ያነባል። ይህ በዕውቀት ጫፍ ላይ የደረሰ ሰው የሚገጥመው ጥልቅ ቀውስ ነው፤ ሁሉንም ነገር የተረዳ በሚመስልበት ቅጽበት ምንም እንዳልገባው የሚሰማው የሊቅ አሳዛኝ ታሪክ።ፋውስት የወከለው የጌቴን ዘመን ሰው ብቻ ሳይሆን የዘመናችንንም ሰው ጭምር ነው። መረጃ እንደ ጎርፍ በሚፈስበት በዚህ ዘመን፣ ሁሉም ነገር በጣታችን ጫፍ ላይ ሆኖ ሳለ፣ የእውነተኛ ጥበብና የሕይወት እርካታ ጥማችን እንደቀጠለ ነው። ጌቴ ከሁለት መቶ ዓመታት በፊት የተነበየው ይህንን ዘላለማዊ የሰው ልጅ ችግር ነው - ዕውቀት ብቻውን ደስታን አያመጣም፤ ትርጉምንም አይሰጥም።በዚህ የመንፈስ ጭንቀት ውስጥ ሆኖ ፋውስት ራሱን ለማጥፋት ጽዋ መርዝ ያነሳል። ነገር ግን የትንሳኤ በዓል የቤተ-ክርስቲያን ደወሎችና መዝሙር ድምፅ ሰምቶ ከመሞት ይታቀባል። ይህች አጋጣሚ የጌቴን ጥልቅ ጥበብ ትመሰክራለች - በምክንያታዊነት ብቻ ይመራ የነበረውና እምነት ያጣው ሊቅ፣ በመንፈሳዊ መዝሙር ከሞት ይድናል። ይህም ታሪኩ ገና ከጅምሩ ምክንያታዊ ዕውቀት ብቻ ሳይሆን መንፈሳዊነትም የሰው ልጅ ሁለንተና አካል መሆኑን የሚያሳይ የመጀመሪያው ምልክት ነው።መፊስቶፈለስ፡ የመካድ መንፈስመፊስቶፈለስ በዚህ ሥራ ውስጥ ካሉ ገጸ-ባህርያት ሁሉ እጅግ ማራኪና ውስብስብ ነው። እርሱ ተራ ሰይጣን አይደለም፤ ይልቁንም ጥልቅ አሳቢ፣ ተሳዳቢ፣ አስቂኝ፣ አንዳንዴም አዛኝ ገጽታዎች ያሉት ነው። ራሱን ሲገልጽ "እኔ ሁልጊዜ የምክድ መንፈስ ነኝ" ይላል። ነገር ግን ወዲያውኑ በሚገርም ቅራኔ "ክፉን እየፈለግሁ፣ ሁሌም መልካምን የምሠራ የዚያ ኃይል አካል ነኝ" በማለት ፍልስፍናዊ ጥልቀቱን ያሳያል። ይህ የጌቴ የዓለም እይታ ነው - ክፉ በራሱ የፍጥረት ሥርዓት አካል ነው፤ ያለ ጨለማ ብርሃን እንደማይታወቅ፣ ያለ ውድቀትም ዕድገት የለም።በፋውስትና በመፊስቶፈለስ መካከል የነበረው ውል የሥራው ማዕከል ነው። መፊስቶፈለስ ለፋውስት በዚህ ምድር ላይ የሚፈልገውን ማንኛውንም ዓይነት ደስታ፣ ኃይልና ተሞክሮ ሊያቀርብለት ቃል ይገባል። በምላሹ፣ ፋውስት መቼም ቢሆን ሊገኝ በማይችል ፍጹም እርካታ ተውጦ፣ ለአንዲት ቅጽበት "አንቺ ቅጽበት ቆይ! እንዴት ውብ ነሽ!" ("Verweile doch! du bist so schön!") ብሎ የሚያውጅበት ጊዜ ከመጣ፣ ነፍሱ ለመፊስቶፈለስ ትሆናለች። ይህ ውል የሰው ልጅ የማያቋርጥ የእርካታ ፍለጋ ምሳሌ ነው። ፋውስት ምንም ዓይነት ምድራዊ ተሞክሮ ፍጹም እርካታ እንደማይሰጠው እርግጠኛ ስለነበር ውሉን በድፍረት ተስማማ።የግሬትሽን አሳዛኝ ድራማየተውኔቱ ክፍል አንድ ዋነኛ ታሪክ የሚያጠነጥነው ግሬትሽን (ማርጋሬት) በተባለች ወጣት ሴት ዙሪያ ነው። ይህች ቅን፣ ንጹህና ሃይማኖተኛ ልጃገረድ የፋውስት ዓለማዊ ፍቅር ሰለባ ትሆናለች። ግሬትሽን የምትወክለው የሴትነት ንጹህነትን ብቻ ሳይሆን፣ የሰው ልጅ መሠረታዊ ቅንነትን ጭምር ነው። የእርሷ ታሪክ የሞራልና የሥነ-ምግባርን ውስብስብነት በጥልቀት ይዳስሳል።ፋውስት በመፊስቶፈለስ እርዳታ ግሬትሽንን ያታልላታል። ለእናቷ የእንቅልፍ መድኃኒት እንድትሰጥ ያደርጋታል፤ መድኃኒቱ ግን መርዝ ሆኖ እናቷን ይገድላል። ወንድሟ ቫለንቲን የእህቱን ክብር ለመጠበቅ ሲሞክር በፋውስት እጅ ይገደላል። ግሬትሽን ከፋውስት ልጅ ከወለደች በኋላ፣ በተስፋ መቁረጥና በማኅበረሰቡ ግፊት ልጇን ትገድላለች። በመጨረሻም ኅሊናዋ ተቃውሶ ወደ እብደት ስትደርስ እስር ቤት ትገባለች።ይህ አሰቃቂ ሰንሰለታዊ ታሪክ፣ ገደብ የለሽ ፍላጎት የሚያስከትለውን አደገኛነት ያሳያል። ፋውስት የራሱን ጊዜያዊ ደስታ ሲያሳድድ፣ የንጹሃንን ሕይወት አጠፋ። ነገር ግን ጌቴ እዚህ ላይ አንድ መንፈሳዊ ተአምር ያሳየናል። ግሬትሽን በእስር ቤት ሳለች ንስሐ ትገባለች። ፋውስት ሊያድናት ቢመጣም አትቀበለውም። "ፍርዱ የእግዚአብሔር ነው" ስትል እራሷን ለመለኮታዊ ፍትሕ አሳልፋ ትሰጣለች። ስትሞት ከሰማይ "ድናለች!" የሚል ድምፅ ይሰማል። ንጹህ ፍቅሯ፣ ንስሐዋና መሥዋዕትነቷ የመዳኛዋ መንገድ ሆነዋል።ወደ ሰፊው ዓለም - ክፍል ሁለትበ1832 የታተመው ክፍል ሁለት፣ የፋውስትን ታሪክ ከግል የፍቅር አሳዛኝ ድራማ ወደ ዓለም አቀፋዊና ታሪካዊ መድረክ ይወስደዋል። እዚህ ላይ ፋውስት የጀርመን ንጉሠ ነገሥት አማካሪ ሆኖ በቤተ መንግሥት ይገባል፤ የወረቀት ገንዘብን በማስተዋወቅ የኢኮኖሚ ቀውስን ለመፍታት ይሞክራል። ይህ የጌቴ በዘመኑ መስፋፋት የጀመረውን ካፒታሊዝምና የገንዘብ ኃይል ላይ ያቀረበው ጥልቅ ትችት ነው። ፋውስት የፈጠረው የገንዘብ ሥርዓት ጊዜያዊ ብልጽግና ቢያመጣም፣ በመጨረሻ ወደ ውድቀትና ሥርዓት አልበኝነት ይመራል።የክፍል ሁለት ድንቅ ክፍል የሄለን ታሪክ ነው። ፋውስት ይህችን የጥንቷ ግሪክ ውበት ተምሳሌት የሆነችውን ሴት ከሙታን ዓለም ያስነሳታል። ከእርሷ ጋር ዩፎርዮን የሚባል ልጅ ይወልዳሉ። ዩፎርዮን የሮማንቲሲዝም ሥነ-ጽሑፋዊ ንቅናቄ ምሳሌ ነው - በውበት፣ በጀግንነትና በስሜት የተሞላ፣ ነገር ግን አጭር ዕድሜ ያለው። በወጣትነት ትዕቢት ለመብረር ሲሞክር ወድቆ ይሞታል። ሄለንም ወደ ጥላነት ትመለሳለች። ይህ ሁሉ የሚያሳየው የጠፋን ክብርና ውበት ሙሉ በሙሉ መመለስ እንደማይቻልና የሰው ልጅ ጥበብና ውበት ጊዜያዊ መሆናቸውን ነው።የመጨረሻው ሥራና የሕይወት ትርጉምበሕይወቱ መገባደጃ ላይ የፋውስት የመጨረሻ ታላቅ ሥራ መሬትን ከባሕር በማስለቀቅ ለሰው ልጆች ማስጠጋትን ነበር። ይህ ግዙፍ ፕሮጀክት የሰው ልጅ በተፈጥሮ ላይ ለመስልጠን ያለውን ጥልቅ ፍላጎት ያሳያል። ፋውስት ለሚሊዮኖች ሰዎች አዲስ መሬት ለመፍጠር ይሠራል። "ነጻ መሬት ላይ ከነጻ ሕዝብ ጋር መቆም እፈልጋለሁ" ሲል የመጨረሻ ራዕዩን ይናገራል።ነገር ግን ታሪኩ ያልተጠበቀ መታጠፊያ አለው። ፋውስት ይህንን ፕሮጀክት ለማጠናቀቅ ባውሲስና ፊሌሞን የተባሉ አዛውንት ባልና ሚስት የሚኖሩበትን ትንሽ ጎጆና የጸሎት ቤት ይፈልጋል። እነርሱን በኃይል ሲያስነሷቸው ይገደላሉ። ይህ ንጹሃን ደም መፍሰስ ፋውስትን በጸጸት ያቆስለዋል። ጌቴ በዚህ አጋጣሚ ዕድገትና ሥልጣኔ ሁልጊዜም መሥዋዕትነት እንደሚጠይቁ ያሳየናል።የመቤዠት መንገድፋውስት በስተርጅና አይኑ ታውሮ፣ ሞት አፍንጫው ሥር ደርሶ ሳለ፣ የሚያስበው ስለራሱ ሳይሆን ስለወደፊቱ የሰው ልጅ ራዕይ ነው። መቃብሩን የሚቆፍሩትን መናፍስት ድምፅ እየሰማ፣ የግንባታ ሠራተኞቹ መስለውት በደስታ ይሞላል። በዚህ ቅጽበት ለፍጹም እርካታ ተቃርቦ ነበር፣ ነገር ግን የተናገረው ለአሁኗ ቅጽበት ሳይሆን "ለሚመጣው ቅጽበት" ነው። ፋውስት ስለወደፊቱ እያሰበ ይሞታል።መፊስቶፈለስ ውሉን ለማክበር የፋውስትን ነፍስ ሊወስድ ሲዘጋጅ፣ የሰማይ መላእክት ይወርዳሉ። በሰማይ የምትገኘው ግሬትሽንም ለፋውስት ትማልዳለች። "ያለማቋረጥ ጥረት ያደረገን፣ ልናድነው እንችላለን" ይላሉ መላእክት። ፋውስት ይድናል። ምክንያቱም ምንም እንኳን ብዙ ስህተቶችና ወንጀሎች ቢሠራም፣ ሕይወቱን ሙሉ ወደ ከፍታ ለመድረስ መጣሩን አላቆመም ነበር።ዘላለማዊ ትምህርቶችየፋውስት መልእክቶች ለዘመናችን አንባቢ እጅግ ጠቃሚ ናቸው፦* ዕውቀት ብቻውን በቂ አይደለም። ፋውስት ሁሉንም ቢያውቅም ውስጣዊ ባዶነት ተሰምቶት ነበር። ይህ የዘመናችንን የመረጃ ብዛት ችግር ያሳያል - መረጃ ጥበብ አይደለም፤ ዕውቀትም ብቻውን ደስታን አያመጣም።* ክፉና ደግ የማይነጣጠሉ ናቸው። መፊስቶፈለስ ክፉን ቢፈልግም ደጉን ይሠራል። ይህ የሕይወት ውስብስብነት ነው - ከመከራ ዕድገት ይመጣል፣ ከውድቀትም ትምህርት ይገኛል።* ፍቅርና መሥዋዕትነት የመቤዠት ኃይል አላቸው። ግሬትሽን በፍቅሯና በመሥዋዕትነቷ ድናለች፤ በመጨረሻም ለፋውስት መዳን ምክንያት ሆናለች።* ቀጣይነት ያለው ጥረት ዋነኛው ነገር ነው። ፋውስት የዳነው ፍጹም ስለነበረ ሳይሆን፣ ሁልጊዜ ለመሻሻልና ከፍ ለማለት ስለጣረ ነው። "በቀጣይነት የሚጥረው ሊድን ይችላል" የሚለው መልእክት ለሁላችንም ተስፋ ይሰጣል።ፋውስት በአፍሪካ አውድለአፍሪካውያን አንባቢዎች፣ በተለይ ለኢትዮጵያውያን፣ የፋውስት ታሪክ ልዩ ትርጉሞች አሉት። የመንፈሳዊነትና የዓለማዊነት ትግል በኢትዮጵያ ባህል ውስጥ ጥልቅ ሥር አለው። የፋውስት ግዙፍ የልማት ፕሮጀክትና ያስከተለው የንጹሃን መፈናቀል (የባውሲስና ፊሌሞን ታሪክ)፣ በዘመናዊ አፍሪካ ከሚታዩ የልማት ተቃርኖዎች ጋር በቀላሉ ሊነጻጸር ይችላል። ለ"ታላቅ ራዕይ" ሲባል የሚከፈለው የሰብዓዊነት ዋጋ ዛሬም ድረስ የሚያከራክር ርዕስ ነው።በተጨማሪም የግሬትሽን ታሪክ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ የሚገኙ የሴቶች መሥዋዕትነት ታሪኮችን ያስታውሰናል። ከበዓታ («ፍቅር እስከ መቃብር») እስከ ሌሎች ጠንካራ ሴት ገጸ-ባህርያት፣ ፍቅር፣ እምነትና መሥዋዕትነት የተጣመሩ ጭብጦች የባህላችን አካል ናቸው።መደምደሚያ"ፋውስት" ከሁለት መቶ ዓመታት በኋላም ቢሆን ሕያው ሆኖ የሚያነጋግረን ሥራ ነው። ምክንያቱም የሚዳስሰው የሰው ልጅ ዘላለማዊ ጥያቄዎችን ነው፤ ዕውቀት ምንድን ነው? ደስታ የት ይገኛል? የሰው ልጅ ለዕድገት ሲል ምን ያህል መሥዋዕትነት ሊከፍል ይገባል? እነዚህ ጥያቄዎች ለማንኛውም ዘመንና ባህል የሚሠሩ ናቸው።ጌቴ በፋውስት በኩል የሰው ልጅን ውስብስብ ተፈጥሮ ያሳየናል። ፋውስት ጀግናም፣ ወንጀለኛም ነው፤ ፈላጊም፣ ጠፊም ነው። በዚህም የእያንዳንዳችንን ውስጣዊ ትግል ይወክላል። የመጨረሻው መልእክቱ ግን የተስፋ ነው - ምንም ያህል ብንወድቅና ብንሳሳት፣ መጣራችንን እስካላቆምን ድረስ፣ መቤዠት ይቻላል።በዚህ ረገድ ፋውስት ዘመን የማይሽረው የሰው ልጅ መንፈስ ታሪክ ነው። እያንዳንዱ አንባቢ በፋውስት ጉዞ ውስጥ የራሱን ጉዞ፣ በፍለጋውም ውስጥ የራሱን ፍለጋ ያገኛል። የታላቅ ሥነ-ጽሑፍ ኃይሉም ይኸው ነው - ስለ አንድ ሰው እየተናገረ ስለ ሁሉም ሰው መናገር፤ ስለ አንድ ዘመን እያወሳ ስለ ሁሉም ዘመን መተንበይ። This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com