Mukaddesatçı Anti-Kemalizm İslamcıların Atatürk ve Cumhuriyet Algılarının Sosyolojisi

ZEKA ÖZÜRLÜ TERS EVRİMİN BİLİNEN CAHİL ÖKÜZLERİNİN İBRETLİK NASIL SÜZME OLUNUR TARİHİ. Anti-Kemalizm, mukaddesatçı mahfillerde ortaya çıkan ve 1960 öncesi yıllarda işlenip geliştirilen ve bugüne yansıyan kısmen milliyetçi ve daha belirgin olarak İslamcı bir ideolojidir. Neredeyse her gün basında birçok örneğini görebileceği­ miz lslamcı ve tarikatçı kimlik sahiplerinin ürettiği anti-Ke­malist söylemler, fiiller ve bu fiillerin içeriğini dolaşımda tu­ tanlar, Kemalizmi kendi toplumsal ve siyasal dünya tasarımla­ rını hayata geçirmek için engel olarak görürler. Günümüzü de belirleyen otoriter İslamcı sağ söylem, Cumhuriyet'in seküler modernleşmesinin getirdiği bütün düşünsel, toplumsal, kültü­ rel ve siyasal kazanımları geçersizleştirmek için Tek Parti dönemi Kemalizmini, eleştiri sınırlarını da aşmaktan imtina et­ meyen bir hamasetle, mevcut sorunların temeli olarak göster­ mek gibi popülist mukaddesatçı siyasal söylemin bütün im­ kanlarını kullanmaktadır. Daha çok 1945-1960 arası dönemde İslamcılar, Cumhuriyet döneminde, rejimin yaptırımlarından kaçınmak için milliyetçilik ve muhafazakarlıkla organik ilişki­ leri sayesinde ürettikleri anti-Kemalizmi sanki toplumun ta­ mamından geliyormuş gibi sunmuşlar ve dini temelli yergile­ rinin devlette yaratacağı tedirginlikten sakınmak için de ken­ dilerini mukaddesatçı olarak tanımlamışlardır. Bu süreçte mu­ kaddesatçılar ve dini gruplar irşat faaliyetlerinde, dergicilik te­ melli modem iletişim araçlarını propaganda kanalı olarak kul­ lanarak sürdürmüşlerdir. Mukaddesatçı anti-Kemalizm, red­ diyeci dini ideolojik söylem olarak, Cumhuriyet'le hesapla­ şan, yapılan inkılapları bir sapma olarak gören reaksiyoner ve anakronik İslamcı bir zihniyeti mirası bırakmıştır. Bu mira­ sı ortaya koymak ve analiz etmek, Türkiye'deki çatışmacı si­ yasal ve toplumsal hayatı açıklamak açısından anti-Kemalist düşünüş biçimini, kaynaklarını, dolaşımda tutulma şekillerini ve neden olduğu sonuçları ele almak oldukça önemlidir. Çünkü anti-Kemalizmin, siyasi ve sosyal sonuçları olan bir ideolo ji olarak ortaya konulması Türkiye'deki toplumu, siyaseti ve dini yapıları ve bunlar arasındaki organik ilişkileri anlama çabalarını kolaylaştıracaktır. Anti-Kemalizm, eski Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi gi­ bi simalar ayrı tutulursa, 1945'e dek alenileşmemiştir. Çün­ kü 1938'e kadar Mustafa Kemal Atatürk hayattadır. 1938-1945 arasında ise Kemalist devrimleri yapan kişilerin önemli kısmı halen görevdedir; görevde olmayanlar ise anti-Kemalist muha­ lefete müdahale edecek konumlarda bulundukları için bu tür muhalefetin alenileşmesi önlenmiştir. Ancak, çok partili sis­ teme geçişle Atatürk devrimlerine karşı Nakşibendilik, Süley­ mancılık, Nurculuk ve Ticanilik gibi dini grupların ve Eşref Edip, Osman Yüksel Serdengeçti ve Necip Fazıl Kısakürek vb. kişilerin ürettiği mukaddesatçı anti-Kemalist faaliyetler aleni­leşmeye başlar. Bu nedenle, çalışmamız 1945-1960 yıllan ara­sında, en bilinen adı ile mukaddesatçılann ürettiği anti-Kema­lizmin ortaya konulması ve bu zihniyetin sosyolojisini konu alır. Türkiye'deki siyasal hayatı anlamak açısından Kemalizmi çalışmak ne kadar önemliyse, muaız ideol ji halini alan ve si­ yasal dünyayı bugüne değin belirleyen anti-Kemalizmi çalış­mak da o kadar önemlidir. Bu çalışmada bir Kemalizm anlatı­ sı inşa edilmeyecek, daha çok mukaddesatçılann Kemalizm ve Mustafa Kemal Atatürk algısının ne olduğu, nasıl, ne şekilde ve hangi araçlar/yapılar üzerinden oluştuğu sosyolojik olarak ortaya konmaya çalışılacaktır.