اندیشه های اقبال لاهوری - آیا تقسیم قوای نیک و بد،از بینش اسلام ناب ناشی میشود؟اززبان عبدالکریم سروش

اقبال از اشپنگلر نقل میکند که روح فرهنگ اسلامی هم مثل روح فرهنگ زرتشتی و مسیحی و یهودی ماگین است یعنی قائل به نیک و بد در عالم است. دو قطب نیک و بد و در انتظار نشستن برای اینکه نهایتا نیکی بر بدی پیروز بشود در حالی که در فرهنگ غربی این اندیشه از بین رفته است و اینکه دو قطب نیک و بد است و تاریخ چنان سیر میکند و غایتی دارد و در آن غایت نیکی بر بدی پیروز میشود نیست. اقبال میگوید که حقیقتی در این قول وجود دارد و بعد هم میگوید که اعتقاد به مهدویت یکی از توابع همین رای است و این بخش از نظر اقبال در ترجمه فارسی کتاب احیای فکر دینی در اسلام نیامده است یعنی مرحوم احمد آرام این بخش را که در پایان این فصل آمده را انداخته است و ترجمه نکرده به دلیل اینکه منافات و مغایرت شدید با اعتقاد و اندیشه شیعیان دارد. اقبال حتی چنانکه پاره ای از شارحان کتابش آورده اند آنهایی که کتاب او را تحشیه کرده اند در یک نامه ای به یکی از دوستان خودش از اقبال نزدیک به یکهزاروسیصد نامه بجای مانده که همه اینها در آکادمی اقبال موجود است. در یکی از نامه هایش به یکی از دوستانش تصحیح میکند که عقیده محکم من این است که مهدویت ساخته ایرانی هاست و این اندیشه از زرتشت میاید و اندیشه مغان است و دنباله همان اندیشه تقسیم عالم به قوای نیک و قوای بد است و پیروزی نهایی نیکها بر بدی است که با حضور یک مسیح و یک مهدی تحقق پیدا خواهد کرد. اقبال د راینجا میگوید که اشپنگلر راست میگوید این فکر در عالم اسلام است ولی از آن اسلام نیست و در قرآن صددرصد نشانی از این رای پیدا نمیشود و از ابن خلدون نقل میکند که ابن خلدون در کتاب مقدمه خود می آورد که تمام روایات مربوط به مهدویت در اسلام را بررسی کرده و همه آنها را سست و مجعول یافته است و بی اعتبار. خود اقبال لاهوری هم در نامه ای به دوست خودش بنام احسان خان نوشته است اشاره میکند که من هم بیست و چهار روایت از این روایات را دیده ام و همه اینها مجعولند و به احتمال زیاد ساخته ایرانیانند که میخواستند همان مفهوم زرتشتی را در همان جامعه مبدل زنده بکنند و علی ایحال چنین چیزی وجود ندارد و این دو شاخگی و دو گانگی در هستی و تقسیم عالم بخشی به دست نیروهای یزدانی و بخشی بدست نیروهای اهریمنی و شیطانی و جدال دائم و مستمر اینها با یکدیگر هیچ اساسی ندارد و اسلام ناب کاملا پیراسته از این معناست و همچنان که اسلام ما را دعوت به خود کاوی و درونگرایی و تجربه متعالی روحانی میکند به شناخت طبیعت دعوت میکند و به شناخت تاریخ دعوت میکند و از این طریق یک روح پویا برای فرهنگ اسلامی پدید می آورد. ... Episode 3- Dars 9 Dr. Soroush