اندیشه های اقبال لاهوری - چرا پیامبر اسلام خاتم الانبیاء است؟ از زبان عبدالکریم سروش

اقبال از زبان عبدالقدوس گانگهی نقل میکند که گفت : پیامبر اسلام به معراج رفت و برگشت من اگر بودم به خدا برنمیگشتم. اقبال میگوید که در سراسز فرهنگ صوفیانه مشکل بتوان این چنین فرق تجربه پیامبرانه و تجربه صوفیانه را بیان کرد. در واقع یکی برمیگردد که دست دیگران را بگیرد و دیگری به همان تجربه اتحادی ٬ به تعبیر اقبال ٬ دل خوش است و همین که به وصال رسید و به تجربه اتحاد رسید دیگر مقام خود را ترک نمیکند و در قبال خلق مسئولیتی احساس نمیکند و از همه مهمتر تجربه او و نیروی راندن او را ندارد از نوعی نیست که گریبان او را بگیرد و بگوید که جرعه ای خوردی جرعه ای بر ما بریز و او در پی مقام و نوشیدن است. سعدی میگوید: صاحبدلی به مدرسه آمد ز خانقاه بشکست عهد صحبت اهل طریق را گفتم میان عالم و عابد چه فرق بود تا اختیار کردی از آن این فریق را گفت آن گلیم خویش بدر می‌برد ز موج وین جهد می‌کند که بگیرد غریق را ... اقبال اعتقاد دارد خاتمیت که ما برای پیامبر اسلام میشماریم اولا برکت عظیمی است برای مسلمین ثانیا به معنای ختم تجارب صوفیانه نیست چون تجارت صوفیان هبا تجارب پیامبرانه فرق دارند و فرقشان در این است که یکی پیامرسانی میکند و دیگری نمیکند. اما چرا ختم نبوت برکتی برای مسلمانا و مومنان و کل جهان؟ برای اینکه پس از آن درهای آسمان بسته میشود و آدمیان به خود وانهاده میشوند و دیگر در پی ارشاد سماوی نیستند و هیچ اوتوریته ای برتر از عقل آنها از این پس وجود ندارد و این البته از خواص پیشرفت تاریخی حیات است آنچنانکه اقبال شرح میدهد. میگوید که تا جایی آدمیان و حیات احتیاج داشت به راهنمایی از بالا اما خود این پیشرفت حیاتی یکی از قوای خود را متوقف کرد و آن قوای وحی گیری بود عقل را آنقدر تقویت کرد که راه را بر وحی و تجربه وحیانی پیامبرانه بست و آدمیان را به راه عقل دعوت کرد. به این سبب اقبال میگوید پیامبر بین جهان جدید و جهان قدیم ایستاده است از یک طرف متعلق به جهان قدیم است چون هنوز پیام از آسمان میاورد و از جهتی متعلق به جهان جدید است برای اینکه راه را برای عقلانیت و منطق استقرایی باز میکند و راه تکیه کردن بر وحی و تجارب درونی و کسب اتوریته از ارتباط با آسمان را میبندد. ... Episode 3- Dars 9 Dr. Soroush