Ömer Türker -İslam dönemi felsefesi (9)

İslam dönemi felsefesiyle ilgili son bir meseleye değinip genel değerlendirmeye geçeceğim. Bu serinin yedinci yazısında metafizik bir mesele olarak nedenselliği reddetmek ile herhangi bir şeyin olgusal açıklamasında nedenleri dikkate almamanın farklı şeyler olduğuna dikkat çekmiş hatta bu meselenin çokça yanlış anlamaya yol açtığını belirtmiş ve biraz daha ayrıntılı bir şekilde ele almayı taahhüt etmiştim. Düşünce tarihini üstünkörü okumak, farklı nazariyelerin sonuçları hakkında ekseriyetle hesabı verilmemiş, aceleci ve kestirme sonuçlara ulaşmaya yol açar. Şahsi okumalarımda bu kabilden sonuçlarla en çok karşılaştığım mesele herhalde nedensellik bahsidir. İşin ilginç tarafı, eşya arasında katı bir illiyet ilişkisini savunan filozoflar da nedensellik ilişkisi bulunmadığını ve her şeyin doğrudan ilâhî irade ve kudretle meydana geldiğini savunan kelamcılar da aynı aceleci ve kestirme tavırlardan nasibini alır.