OSMAN SELİM KOCAHANOĞLU MENEMEN VE KUBILAY OLAYI

Bir Tarikat Şeyhinin Anatomisi * Divan-ı Harp Zabıtlarına Göre İzmir Suikasti üzerine TBMM zabıtlarını karıştırırken Menemen Divanı Harp zabıtları dikkatimi çekmişti. Konuya eğilme düşüncesi zabıtları okuyunca içime doğdu (2003). Divanı Harp zabıtları olduğu gibi TBMM'ne gönderilmiş, Meclis zabıtları arasında eksiksiz yayınlanmıştı. O günün koşullarına göre ayrıntılı olarak tutulan bu zabıtlar, Menemen olayını yarı yarıya aydınlatmış görünüyordu. Zabıtları temel alan bir çalışma için önemli bir kaynaktı. Okumalar ilerleyip yan kaynaklan topladıktan sonra Menemen'i görmem gereği ortaya çıktı. 2006 yılında hem tatilimi Foça'da geçirecek, hem Menemen'e giderek olayın cereyan ettiği yerleri görecektim. Bu konulara hem duyarlı hem Menemen'in yerlisi birde dost bulmuştum kendime: Seha Kıratlı... Yaptığım plana göre Derviş Mehmet ve yoldaşlarının olay öncesinde yürüdüğü güzergahları, konakladığı çamlıkları görecek, aynen onlar gibi Menemen'e girecektim. 1930 yılının güzergahları değişmiş olsa da köyler kasabalar yerinde duruyor olmalıydı. Ancak eylemcilerin yürüdüğü yolları, konakladığı yerleri onlar gibi yürüyerek değil o günleri hayal ederek arabayla dolaşacaktım... İlk ziyarete Manisa Horoz Köy'den başladım. Bugün Manisa'nın kenar mahallesi ve toplu konut yapılarına karışan Horoz Köy, 1924 mübadelesinde Rumeli'den gelenlerin yerleştirildiği küçük bir köydü. İnsanlar verilen arazilerde zar zor geçiniyor bölgenin coğrafi ve kültürel iklimine uyum sorunu yaşıyordu. Laz İbrahim Hocanın öncülüğünde yapılan küçük cami halen yerli yerindeydi, köyün ortasına küçük bir horoz heykeli de dikilmişti.... 12 TemmuZ 2006 Çarşamba günü köye vardığımda elimde birkaç isim vardı. Köy köylükten çıkmış, mahalle olmuştu. Olayı unutmuş görünen insanlardan sora sora elimdeki listeden iki kişinin adını bulabildim. Köy kahvesinde buluştuğum iki kişiden biri 1942 doğumlu ve halen çiftçilik yaptığını söyleyen Necip Genç idi. Menemen yargılamasında 15 sene ağır hapse mahkum olan, 1303 (1887) doğumlu [o gün 43yaşında] Necip oğlu Mevlüt'ün oğludu. Anlaşılan babasının adını almış görünüyordu... İkinci konuştuğum 1947 doğumlu Halit Dönmez ise, Menemen yargılamasında üç seneye mahkum olan 1294 doğumlu (1878) [52 yaşında] Muslihoğlu Halit’in torunuydu. Halit Dönmez de dedesinin adını almış görünüyordu. Hemen oracıkta, manav ve hediyelik eşya dükkanları yanındaki kahveye oturduk. Menemen adını duyar duymaz ikisi de tedirgin olmuş, karşılarındaki adamı merak etmişlerdi. Babaları ağır cezalara çarptırılmamış; hapis cezasını Ankara'da çekmişlerdi; olayla ilgileri duyumdan öteye geçmiyordu. Benim için önemli olan, en azından olayın içlerinde kalan duygusal tortularını öğrenmekti. Anladım ki, ilk defa gördükleri adama açılmak istemiyor, olaya İIgisiz, bilgisiz ve uzak görünüyorlardı. Laz İbrahim Horoz köyüne karargah kurmuş, köylüyü Nakşi tarikatına kazanmak için vaazlar vermiş, bazılarını da Esad Efendinin Erenköy köşküne götürmüştü. Abdest namazdan habersiz oldukları için köylüleri irşad ettiğini söylemiş, onlar da tasdik etmişti. Bunun üzerine Reis Paşa "yoksa siz Petro musunuz?" diye azarlamıştı... Konuştuğum iki kişi köyün dünü ve bugünü hakkında bilgi vermekten uzaklardı; olayın siyasal yönüne girmek ve konuşmaktan da geri duruyorlardı... Ertesi gün Derviş Mehmet’in evli olduğu Paşaköye gitmeyi tasarlamıştım. Eşi Elif Hanım ve bacanakları buralıydı. Eylem öncesi yoldaşlarıyla bu köyde buluşup kayınvalidesi Rukiye hanıma misafir olmuşlardı. Rukiye Hanım damadı yüzünden mahkemelerde ecel terleri dökmüştü. Derviş Mehmet'in oğlu veya torunları olabilirdi. Bütün bunlara rağmen sonuç çıkmayacağı düşüncesiyle Paşaköy'e gitmekten vazgeçtim.