سفره‌ای از حداقل‌ها چند؟

بررسی داده‌های مرکز آمار ایران، قیمت مواد غذایی، الگوی «سبد غذایی بهینه» و حداقل دستمزد سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حقوق یک کارگر متأهل با یک فرزند تقریبا فقط هزینه حداقل خوراک یک خانوار سه‌نفره را پوشش می‌دهد. در ماه‌های اخیر هم‌زمان با افزایش دوباره اعتبار کالابرگ، موضوع هزینه تأمین حداقل نیازهای غذایی خانوار بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. برای ارزیابی این موضوع، اکوایران با استفاده از داده‌های قیمت کالاهای خوراکی مرکز آمار ایران و الگوی «سبد غذایی بهینه» انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی، حداقل هزینه تأمین نیاز غذایی یک فرد و یک خانوار سه‌نفره را محاسبه کرده است. حداقل هزینه برای تامین خوراک چقدر است؟ نتایج این بررسی نشان می‌دهد یک فرد در خرداد ۱۴۰۵ برای تأمین حداقل نیازهای غذایی خود به حدود ۷ میلیون و ۸۴۰ هزار تومان نیاز دارد. هزینه همین سبد برای یک خانوار سه‌نفره به بیش از ۲۴ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان می‌رسد. این سبد تنها نیازهای پایه تغذیه‌ای را پوشش می‌دهد و شامل هزینه‌هایی مانند مسکن، حمل‌ونقل، درمان، آموزش، پوشاک، انرژی و سایر مخارج زندگی نیست. تورم؛ از رکوردشکنی تا سفره مردم هم‌زمان، آمارهای تورم نیز افزایش شدید هزینه خوراک را تأیید می‌کنند. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌ای کل کشور در خرداد ۱۴۰۵ به بیش از ۸۸ درصد رسیده است. این شاخص نشان می‌دهد هزینه خرید یک سبد ثابت کالا و خدمات نسبت به خرداد سال قبل حدود ۸۸ درصد افزایش یافته است. در همین دوره، تورم گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها از ۱۰۰ درصد عبور کرده و قیمت بسیاری از کالاهای اساسی نسبت به سال قبل بیش از دو برابر شده است. رشد قیمت مواد غذایی باعث شده هزینه سبد حداقل خوراک نیز با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند. محاسبات اکوایران نشان می‌دهد هزینه این سبد نسبت به خرداد سال قبل بیش از ۱۳۰ درصد رشد کرده است. این نرخ رشد از افزایش عمومی قیمت‌ها نیز بیشتر است و نشان می‌دهد فشار تورمی در بخش خوراک همچنان شدیدتر از متوسط اقتصاد بوده است. وقتی تمام حقوق، فقط صرف غذا می‌شود مقایسه این هزینه با حداقل دستمزد سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد اگر تنها منبع درآمد یک خانواده، حقوق یک کارگر متأهل با یک فرزند باشد، تقریبا تمام درآمد ماهانه صرف تأمین حداقل مواد غذایی خواهد شد. در این شرایط، درآمد باقی‌مانده برای پرداخت هزینه‌هایی مانند اجاره مسکن، قبوض، حمل‌ونقل، درمان، آموزش، پوشاک و سایر نیازهای ضروری بسیار محدود یا نزدیک به صفر خواهد بود. بررسی روند تاریخی این سبد نیز نشان می‌دهد هزینه تأمین حداقل مواد غذایی از سال ۱۳۹۶ تاکنون به‌صورت مستمر افزایش یافته است. بالاترین سطح این هزینه در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ ثبت شده؛ دوره‌ای که هم‌زمان با تشدید تنش‌های نظامی و اختلال در بازار مواد غذایی، قیمت بسیاری از اقلام خوراکی رشد قابل توجهی را تجربه کردند. در خرداد ۱۴۰۵ نیز این سبد همچنان در یکی از بالاترین سطوح تاریخی خود قرار دارد. مسئله فقط گرانی نیست نکته مهم آن است که این محاسبه بر پایه «سبد غذایی بهینه» انجام شده است. سبدی که حداقل نیازهای تغذیه‌ای برای حفظ سلامت را در نظر می‌گیرد و معیار رفاه خانوار محسوب نمی‌شود. بنابراین افزایش هزینه این سبد به معنای افزایش هزینه تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای غذایی است، نه افزایش هزینه یک زندگی با سطح رفاه متعارف. این داده‌ها نشان می‌دهد فاصله میان درآمد و هزینه خوراک طی یک سال گذشته افزایش یافته است. در چنین شرایطی، افزایش اعتبار کالابرگ می‌تواند بخشی از هزینه خرید مواد غذایی را در کوتاه‌مدت جبران کند، اما تا زمانی که نرخ رشد قیمت مواد غذایی از رشد دستمزدها بیشتر باشد، شکاف میان درآمد خانوار و هزینه تأمین حداقل نیازهای معیشتی همچنان پابرجا خواهد ماند. موضوع اصلی این گزارش، میزان اعتبار کالابرگ نیست، بلکه نسبت میان حداقل دستمزد، هزینه حداقل خوراک و قدرت خرید خانوارها در سال ۱۴۰۵ است.