ታላላቅ መጻሕፍት — Nineteen Eighty-Four

በስኮትላንድ ምዕራብ ዳርቻ፣ በሁለት ደሴቶች መካከል፣ Corryvreckan የሚባል ጠባብ የባሕር መተላለፊያ አለ። ማዕበሉ ሲገባ ውኃው ወደ ፊት አይፈስም፤ ይሽከረከራል። በ1947፣ በኦገስት ወር፣ አንድ ትንሽ ጀልባ ወደዚያ ገባች — የማዕበሉ ሰዓት በተሳሳተ ሰዓት ተነብቧል። ሞተሩ ተነቅሎ ወደ ባሕሩ ወደቀ፤ መቅዘፊያ ብቻ ቀራቸው። አራት ሰዎች፣ ከአራቱ አንዱ የሦስት ዓመት ልጅ፣ ባዶ ዓለት ላይ ወጥተው እሳት አነደዱ፤ ጭሱን ያዩ ዓሣ አጥማጆች ደረሱላቸው። በእግራቸው የተመለሱበት ቤት በዚያው ደሴት ላይ ያለ የገበሬ ቤት ነው። በውስጡ አንድ ጠረጴዛ አለ፤ በጠረጴዛው ላይ ደግሞ ሁለት ሦስተኛው የተጻፈ የአንድ መጽሐፍ የእጅ ጽሑፍ ተቀምጧል። ያ መጽሐፍ Nineteen Eighty-Four ነው። ጥያቄያችን ግን ስለ ጀልባዋ አይደለም። አንድ ነገር መፈጸሙን እንዴት እናውቃለን? የተጻፈው ማስረጃ ከጠፋና የቀረው የአንድ ሰው ትዝታ ብቻ ከሆነ፣ ያ ሰው በእጁ ምን ይዞ ቀረ? ክፍል 1 — ሞተር የሌለው ጀልባ (ሳባ) * ሦስቱ ዋና ነጥቦች — አንደኛ፦ ይህን መጽሐፍ የጻፈው ሰው እየሞተ መሆኑን እያወቀ ነው የጻፈው፤ የመጨረሻውን ንጹሕ ቅጅ በራሱ እጅ የተየበው እርማቱን ሌላ ሰው ማንበብ ስላልቻለ ነው። ሁለተኛ፦ በውስጡ ያለው መንግሥት ትንቢት አይደለም፤ እያንዳንዱ ቁራጭ በዘመኑ ዓለም ውስጥ የነበረ ነው፣ ከአንዱም ውስጥ እሱ ራሱ ሠርቶበታል። ሦስተኛ፦ በመጽሐፉ ውስጥ ከሁሉ የታወቀው ትዕይንት ስለ ሒሳብ ነው * አዙሪቱ — Corryvreckan በዓለም ላይ ካሉት ትላልቅ የውኃ አዙሪቶች አንዱ ነው። ተምሳሌት አይደለም፤ ቦታ ነው። በዚያ የሚያልፍ ሰው የማዕበሉን ሰዓት አስቀድሞ ማወቅ ይኖርበታል፤ ሰዓቱም በሠንጠረዥ ተጽፎ ይገኛል * በጀልባዋ ውስጥ የነበረው ሰው — Orwell ይባላል፤ እንግሊዛዊ ደራሲ ነው። በዚያን ጊዜ ስሙ ተሰምቷል — ስለ አንድ የእንስሳት እርሻ የጻፈው አጭር መጽሐፍ ተነብቦለታል፤ Animal Farm ይባላል። ለመኖር ሲል ይሠራ የነበረውን ሥራ ትቶ ወደ ደሴት መሄድ የቻለው በዚያ መጽሐፍ ምክንያት ነው * ደሴቲቱ — ወደ ደሴቲቱ የሄደው በ1946፣ በሜይ ወር ነው። ደሴቲቱ Jura ትባላለች፤ በስኮትላንድ ምዕራብ በኩል ነች። አብሮት የሄደው የሁለት ዓመት ልጅ ብቻ ነው፤ Richard ይባላል፤ የጉዲፈቻ ልጁ ነው — በ1944፣ በሜይ ወር፣ የሦስት ሳምንት ሕፃን ሳለ ወስደውታል * ሚስት ግን አልነበረችም — ባለቤቱ Eileen ትባላለች። የሞተችው ማርች 29 ቀን 1945 ነው፤ ሠላሳ ዘጠኝ ዓመቷ ነበር። በእንግሊዝ ሰሜናዊ ክፍል በሚገኝ የሕክምና ማዕከል ውስጥ መደበኛ ቀዶ ጥገና ሊደረግላት ተኝታ ነበር። ማደንዘዣ ተሰጣት፤ ልቧም ቆመ። ምርመራ ተደረገ፤ የሞቷም ምክንያት ተመዘገበ። Orwell በዚያ ሰዓት አጠገቧ አልነበረም — እንደ ጋዜጣ ዘጋቢ ሆኖ ወደ አውሮፓ አህጉር ሄዶ ነበር * Barnhill — በደሴቲቱ ላይ የተከራየው ቤት። የገበሬ ቤት ነው። መብራት የለውም። የሚሞቅ ውኃም የለውም። ወደዚያ የሄደው ሰው ደግሞ ጤናማ አልነበረም * ሆስፒታሉ — በ1947፣ የገና በዓል ሊደርስ አንድ ሳምንት ሲቀረው፣ በስኮትላንድ ወደሚገኝ Hairmyres ሆስፒታል ገባ። በዚያም የሳንባ ነቀርሳ እንዳለበት ተረጋገጠ * ሃምሳ ቀን — በቀጣዩ ዓመት፣ በፌብሩዋሪ ወር፣ streptomycin ተሰጠው። መድኃኒቱ ከአሜሪካ የሚመጣ ነው፤ በዚያን ጊዜ እጅግ አዲስ ስለነበር ወደ አገር ውስጥ የሚያስገባው ፈቃድ እስከ ጤና ሚኒስትሩ ድረስ ወጣ — ሚኒስትሩ Aneurin Bevan ይባላል። መድኃኒቱ እንዲገኝና ዋጋውም እንዲከፈል ያደረገው David Astor የተባለ ወዳጁ ነው፤ የጋዜጣ ባለቤት ነው። በስኮትላንድ ውስጥ ያንን መድኃኒት የወሰደ የመጀመሪያው ሰው Orwell ነበር * መድኃኒቱ ሲነሣ — ሰውነቱ መቋቋም አቃተው። ፀጉሩ ረገፈ። ጥፍሮቹ ተነቀሉ። ቆዳው አበጠ። ሃምሳ ቀን ከሞላ በኋላ መድኃኒቱ ተቋረጠ — ከባሕር ማዶ ተፈልጎ፣ በሚኒስትር ፈቃድ ገብቶ፣ በወዳጅ ተከፍሎ የመጣው መድኃኒት ተነሣበት። በዚያው ዓመት፣ በጁላይ ወር፣ ወደ ደሴቲቱ ተመለሰ * በቀን አራት ሺህ ቃላት — ወደ Barnhill ሲመለስ ሁለተኛው ረቂቅ ተጠናቅቆ ነበር። ችግሩ ጽሑፉ ራሱ ነው፦ እርማት በእርማት ላይ ተደራርቦበታል፤ ከእሱ በቀር ማንም ሊያነበው አይችልም። ወደ ደሴቲቱ ድረስ መጥቶ የሚተይብለት ሰው በአጭር ጊዜ ስላልተገኘ ራሱ ተየበው። በ1948፣ በኖቬምበር ወርና በዲሴምበር መጀመሪያ ላይ፣ አልጋው ላይ ተኝቶ፣ በቀን አራት ሺህ ቃላት ገደማ። ትኩሳት ነበረበት። ደም ይተፋ ነበር። ክብደቱ ዐሥራ ሦስት ኪሎ ግራም ገደማ ቀንሶ ነበር * ንጹሑ ቅጅ — ወደ ማተሚያ ቤቱ የደረሰው በዲሴምበር የመጀመሪያ ቀናት ላይ ነው * ሰባት ወር — መጽሐፉ የታተመው ጁን 8 ቀን 1949 ነው። ያሳተመው ማተሚያ ቤት Secker and Warburg ይባላል፤ ለንደን ውስጥ ነው። ከአምስት ቀን በኋላ በአሜሪካም ወጣ። በብሪታንያ የመጀመሪያው ኅትመት 25,000 ቅጂ ገደማ ነበር፤ እሱ ሳይሞት በአሜሪካ የታተመው ደግሞ 40,000 ገደማ * ሠርጉ — በዚያው ዓመት፣ ኦክቶበር 13 ቀን፣ በለንደን በሚገኝ ሆስፒታል ውስጥ አልጋው ላይ ተኝቶ ተጋባ። ያገባት ሴት Sonia Brownell ትባላለች። ሚዜው David Astor ነው። ከሠርጉ በኋላ ግብዣው በአንድ ሆቴል ውስጥ ቀጠለ፤ ሙሽራው ግን አልነበረም * መጨረሻው — ጃንዋሪ 21 ቀን 1950 ሞተ። አርባ ስድስት ዓመቱ ነበር። የሞተው በሳንባው ውስጥ ያለ የደም ቧንቧ ተበጥሶ ነው። መጽሐፉ ከወጣ ሰባት ወር አልሞላውም * ወደ ኢብሳ የተላለፈው ጥያቄ — ይህ ሰው በፖሊስ መንግሥት ሥር ኖሮ አያውቅም፤ እንዲህ ያለ መንግሥትንም ከውስጡ ሆኖ አይቶ አያውቅም። ታዲያ አራቱ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶች፣ የሚያሰራጭና በዚያው ሰዓት የሚያይ ማያ ገጽ፣ በየዓመቱ ቃላቱ የሚቀነሱበት ቋንቋ — ከየት መጡ? ክፍል 2 — የተሰበሰበ መንግሥት (ኢብሳ) * መልሱ — አልፈጠረውም። ሰብስቦታል * የ1945ቱ ጽሑፍ — ኦክቶበር 19 ቀን 1945፣ Orwell በአንድ ሳምንታዊ ጋዜጣ ላይ ጽሑፍ አሳተመ፤ ጋዜጣው Tribune ይባላል። ከዚያ ጽሑፍ ዐሥር ሳምንት ቀደም ብሎ ሁለት አቶሚክ ቦምቦች በሁለት ከተሞች ላይ ወድቀው ነበር፤ ጦርነቱም አልቆ ነበር። ብዙ ሰው እንዲህ ያለ መሣሪያ ጦርነትን ያስቀራል ብሎ አሰበ። Orwell የጻፈው ተቃራኒውን ነው * ሐሳቡ — መሣሪያው በጣም ውድ ነው፤ የሚሠራው ትልቅ መንግሥት ብቻ ነው። ስለዚህ ጦርነትን አያስቀርም — ያቀዘቅዘዋል። ዓለም ሁለት ወይም ሦስት ግዙፍ መንግሥታት ሆኖ ይረጋጋል፤ እያንዳንዱ ሌላውን ማሸነፍ ሳይችል፣ እያንዳንዱም ከጎረቤቱ ጋር ዘላቂ በሆነ «ቀዝቃዛ ጦርነት» ውስጥ ሆኖ። በዚያው ጽሑፍ ውስጥ ሌላም ሐረግ አለ፦ ሰላም ያልሆነ ሰላም * ስለ ሐረጉ የተቀመጠው አጥር — «ቀዝቃዛ ጦርነት» በእንግሊዝኛ ውስጥ ከተጻፈባቸው የመጀመሪያ ቦታዎች አንዱ ይህ ነው። ሐረጉን የፈጠረው እሱ ነው ግን አልተባለም — ከእሱ በፊት ተጽፎ ነበር፤ በሰዎች አፍ ውስጥ ያስገቡት ደግሞ ከእሱ በኋላ የመጡ ሌሎች ናቸው * ካርታው ተንቀሳቀሰ — ከሦስት ዓመት በኋላ፣ ጁን 24 ቀን 1948፣ የበርሊን ከተማ ተከበበች። እገዳው የተነሣው መጽሐፉ ከመታተሙ አንድ ወር በፊት ነው * ሦስቱ ጎራዎች — በመጽሐፉ ውስጥ ዓለም በሦስት ተከፍሏል፦ Oceania፣ Eurasia እና Eastasia። ሦስቱም መጽሐፉ የፈጠራቸው ስሞች ናቸው። አገሮች አይደሉም፤ ጎራዎች ናቸው። Oceania ደግሞ አህጉር አይደለችም። ኢብሳ ከዚያ በላይ አልገባም፦ በ1945 የተጻፈ ትንበያ በመጽሐፉ ውስጥ ስም አግኝቷል፤ ያ ብቻ ነው * የመረጃ ሚኒስቴር — Orwell በሕይወቱ በአንድ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ውስጥ ተቀጥሮ ሠርቷል። ከኦገስት 1941 እስከ ሴፕቴምበር 1943፣ በብሪታንያ ብሔራዊ የሬዲዮ ጣቢያ ውስጥ ወደ ሕንድ የሚተላለፉ የባህል ፕሮግራሞችን ያዘጋጅ ነበር። አገሪቱ በጦርነት ላይ ናት፤ በጦርነት ጊዜ የሚሰራጨው ሁሉ በአንድ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ሥር ነው — መሥሪያ ቤቱ የመረጃ ሚኒስቴር ይባላል። ከሁለት ዓመት በኋላ ሥራውን ለቀቀ፤ ከምክንያቶቹ አንዱ በሕንድ ውስጥ የሚያዳምጠው ሰው የለም ወደሚል ድምዳሜ መድረሱ ነው * ሕንፃው — በለንደን የነበረው የመረጃ ሚኒስቴር የጦርነት ጊዜ ዋና መሥሪያ ቤት ትልቅ ነጭ ሕንፃ ነው፤ ወደ ላይ እየጠበበ የሚሄድ። በመጽሐፉ ውስጥ «የእውነት ሚኒስቴር» የተባለው መሥሪያ ቤት የተሣለው በዚያ ሕንፃ ምስል ላይ ነው * ቁጥሩ — በመጽሐፉ ውስጥ ከሁሉ የከፋው ነገር የሚቀመጥበት ክፍል «ክፍል መቶ አንድ» ይባላል። የሕይወት ታሪኩን የጻፉ ሰዎች እንደሚሉት፣ ያ ቁጥር Orwell በዚያ የሬዲዮ ጣቢያ ውስጥ ስብሰባ ይቀመጥበት የነበረው ክፍል ቁጥር ነው። ይህን የሚሉት እነሱ ናቸው፤ እሱ ራሱ የተናገረው ነገር የለም * ስታሊን የሚለው ንባብ — በመጽሐፉ ውስጥ በየግድግዳው የተለጠፈ የአንድ ሰው ፊት አለ፤ የመንግሥቱ ምልክት ነው። ብዙ አንባቢዎችና የሕይወት ታሪክ ጸሐፊዎች ያ ፊት የተሠራው በሶቪየት መሪ በስታሊን ላይ ነው ይላሉ። መጽሐፉ ግን ስሙን አንድ ቦታ እንኳ አልጠራም — የሚናገረው ስለ አርባ አምስት ዓመት ገደማ ስለሆነው፣ ወፍራም ጥቁር ጢም ስላለው ሰው ፊት ብቻ ነው * Basic English — ከ1942 እስከ 1944 ድረስ፣ በዚያው የሬዲዮ ጣቢያ ውስጥ ሆኖ፣ Orwell አንድ ሐሳብ በአደባባይ ይደግፍ ነበር። ሐሳቡ Basic English ይባላል፤ ያዘጋጀው Ogden የተባለ ሰው ነው። እንግሊዝኛን ወደ 850 ቃላት የሚያሳጥር ዝርዝር ነው፤ ከ850ው ውስጥ ግስ የሆኑት ዐሥራ ስምንት ብቻ ናቸው። Orwell በዚያ የተቀነሰ እንግሊዝኛ ፕሮግራም አሰራጭቷል፤ ፖለቲከኞች የሚናገሩበትን መንገድ የሚያርም መድኃኒት ነው ብሎም መክሯል * ሐሳቡን ሲቀይር — በ1945 ግን ለሁሉም ሰው የሚሆን አንድ የተቀነሰ ቋንቋ የሚለውን ሐሳብ በሙሉ ተወው * የ1946ቱ ጽሑፍ — በቀጣዩ ዓመት፣ በኤፕሪል ወር፣ Horizon በተባለ መጽሔት ላይ ሌላ ጽሑፍ አሳተመ። ሐሳቡ ይህ ነው፦ የፖለቲካ ቋንቋ የተሠራው ውሸትን እውነት አስመስሎ ለማሰማት ነው * ሁለቱ እውነታዎች፣ አጠገብ ለአጠገብ — አንዱ፦ ሁለት ዓመት ሙሉ እንግሊዝኛን ወደ 850 ቃላት የሚያሳጥር ዕቅድ ደግፏል። ሌላው፦ ከዚያ በኋላ አንድ መንግሥት ቋንቋን ሆን ብሎ በየዓመቱ የሚቀንስበትን መጽሐፍ ጽፏል። አንዱ ሌላውን ወለደው ግን አልተባለም — ያንን ግንኙነት የሚያደርጉት በኋላ የመጡ አንባቢዎች ናቸው፤ እሱ ራሱ ያለው ነገር የለም * Newspeak — በመጽሐፉ ውስጥ ያለው የተቀነሰ ቋንቋ ስም፤ ይህም መጽሐፉ የፈጠረው ነው። በዚያ ዓለም ውስጥ ቋንቋ ይቆጣጠራል፤ ንግግርም ያለማቋረጥ ይታረማል። አገሪቱን የሚገዛው ድርጅት «ፓርቲ» ይባላል፤ እንዲባል የሚፈልገው ነገር በጸደቀ ቃል ብቻ መባል ይኖርበታል * ራሽን — መጽሐፉ የተጻፈባት አገር ብሪታንያ ናት፤ ከጦርነቱ አሸናፊ ሆና ወጥታለች። በጦርነቱ ዘመን ሁሉ ዳቦ ራሽን ገብቶበት አያውቅም። ዳቦ ራሽን የገባበት ጦርነቱ ካለቀ ከአንድ ዓመት በኋላ ነው፦ ጁላይ 21 ቀን 1946። እስከ 1948 አጋማሽ ድረስም ቀጠለ * የ1947ቱ ክረምት — ከጃንዋሪ 21 ቀን 1947 ጀምሮ በረዶና ብርድ የአገሪቱን ኢንዱስትሪ ዘጋው። የቤት ውስጥ መብራት በቀን ወደ ዐሥራ ዘጠኝ ሰዓት ተቀነሰ። ለፋብሪካዎች የሚሰጠው ኃይል ጨርሶ ተቋረጠ። መጽሔቶች እንዳይታተሙ ታዘዙ። ጋዜጦች በአራት ገጽ ብቻ ወጡ። የሥራ አጥ ድጎማ የሚቀበለው ሰው እስከ አራት ሚሊዮን ደረሰ * «የብዛት ሚኒስቴር» — በመጽሐፉ ውስጥ ምግብና ልብስ የሚያድለው መሥሪያ ቤት። የሚያድለው ግን እጥረት ነው * ኢብሳ የሚያስቀምጠው አጥር — ራሽን የገባባት አገር የፖሊስ መንግሥት አይደለችም። ብሪታንያ በዚያን ጊዜ ምርጫ ያለባት አገር ናት፤ ጋዜጦቿም መንግሥትን ይተቻሉ። የሚጠቁመው መጽሐፉ የተሠራበትን ጥሬ ዕቃ እንጂ ክስ አይደለም። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ያለው መንግሥት ለምን በእጥረት ላይ ይኖራል? ደራሲው የኖረባት አገር በእጥረት ላይ ትኖር ስለነበር * ልብ ወለድ ያልሆኑት ሁለት ገጾች — መጽሐፉ ልብ ወለድ ነው፤ በውስጡ ግን ልብ ወለድ ያልሆኑ ሁለት ነገሮች አሉ። የመጀመሪያው በመጽሐፉ ውስጥ ያለ ሌላ መጽሐፍ ነው — የተከለከለ ጽሑፍ ነው፤ ዋናው ገጸ ባሕርይም ጮክ ብሎ ያነበዋል። ሁለተኛው ታሪኩ ካለቀ በኋላ የሚመጣ ገጽ ነው — አባሪ ነው፤ የሚናገረውም ስለ Newspeak ሰዋስውና መዝገበ ቃላት ነው። ታሪክ አይደለም፤ ገለጻ ነው። አንድ ልብ ወለድ የራሱን የማመሳከሪያ ገጽ ይዞ መምጣቱ የተለመደ አይደለም ክፍል 3 — ሁለት ግማሽ (አበባ) ታሪኩ የሚካሄደው ለንደን ውስጥ ነው። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ግን ለንደን የአገር ዋና ከተማ አይደለችም — Oceania በሚባል ግዙፍ ጎራ ውስጥ ያለች የአንድ ግዛት ከተማ ናት። ከተማዋ ደሃ ናት፤ ቤቶቿ በሰሌዳ ተቸንክረዋል፤ ምግብ በራሽን ይታደላል። በከተማዋ ላይ ግን አራት ግዙፍ ነጭ ሕንፃዎች ተተክለዋል፤ ወደ ላይ እየጠበቡ የሚሄዱ ናቸው። * «የእውነት ሚኒስቴር» — ዜናንና ትምህርትን ይይዛል፤ የሚያሰራጨው ግን ውሸት ነው * «የሰላም ሚኒስቴር» — ጦርነትን ይይዛል * «የብዛት ሚኒስቴር» — ምግብንና ልብስን ይይዛል፤ የሚያድለው ግን እጥረት ነው * «የፍቅር ሚኒስቴር» — ሕግንና ሥርዓትን ይይዛል፤ የሚሠራው ማሰቃየት ነው የታሪኩ ዋና ገጸ ባሕርይ ከሚኖርበት ሰፈር ሆኖ ሦስቱ ይታዩታል። ይህ ታሪክ ሁለት ግማሽ አለው። በመጀመሪያው ግማሽ ውስጥ ያለው ነገር ሁሉ በሁለተኛው ግማሽ ውስጥ ተለውጦ ይመለሳል — አበባ ክፍሏን የቆረጠችው በዚያ ልክ ነው፤ ዘጠኙ ርዕሶች ሁለት ጊዜ ይመጣሉ። የመጀመሪያው ግማሽ ሰዓቱ * ብሩህ ብርድ ያለበት የኤፕሪል ቀን ነው። ሰዓቶቹ ዐሥራ ሦስት ጊዜ መቱ። በተለመደ የሰዓት ቆጣሪ ላይ ዐሥራ ሦስት የሚባል ቁጥር የለም፤ በዚያ አገር ግን ቀኑ እስከ ሃያ አራት ይቆጠራል — ዐሥራ ሦስት ማለት ቀትር አልፎ አንድ ሰዓት ሆነ ማለት ነው * አንድ ሰው አገጩን በደረቱ ላይ ደፍቶ ወደ አንድ የመኖሪያ ሕንፃ ገባ። ስሙ Winston Smith ነው፤ በ«የእውነት ሚኒስቴር» ውስጥ የሚሠራ ተራ ሠራተኛ * በደረጃው ላይ ማስታወቂያ ተለጥፏል፦ አንድ ሰው ፊት ብቻ፤ ግድግዳው ላይ ለመግባት የሚበዛ ትልቅ ፊት፤ ወፍራም ጥቁር ጢም፤ ዓይኖቹ አንተን የሚከታተሉ ናቸው። ከሥሩ የተጻፈው ጽሑፍ አንድ ነገር ይላል፦ እየተመለከተህ ነው። ያ ፊት Big Brother ይባላል * በክፍሉ ግድግዳ ላይ ማያ ገጽ አለ። ሁልጊዜ ያሰራጫል፤ በተመሳሳይ ሰዓት ክፍሉን ያያል፣ ድምፅንም ይሰማል። አይጠፋም — ድምፁን መቀነስ ብቻ ነው የሚቻለው ማስታወሻ ደብተሩ * በክፍሉ ውስጥ ማያ ገጹ የማያየው አንድ ማዕዘን አለ። Winston ወደዚያ ገባ፤ ከድሃው ሰፈር የገዛውን አሮጌ ደብተርና ብዕር አወጣ * በገጹ … This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.zeresew.com