TÜRKİYE'DE SİYASAL ŞİDDET Tehlikede olan devlet 1975-1980

TÜRKİYE'DE SİYASAL ŞİDDET Tehlikede olan devlet 1975-1980 Eylül 1980 askeri darbesi, Türkiye'de beş yıldır giderek artan şiddetin ardından gerçekleşti ve bu süre zarfında ülke benzersiz bir toplumsal seferberlikten etkilendi. Darbe öncesinde, ilgili tüm sosyal aktörler ülkenin siyasi, ekonomik ve sosyal durumunu genel bir kaos olarak nitelendirdi. Aşırılık yanlısı sol kanat ve aşırı sağcı örgütlerden militanlar arasındaki tartışmalar artan sayıda kurbanla sonuçlanıyordu. 1977'de Milliyet gazetesi bir "sokak savaşı durumu"ndan bahsediyordu.3 "Karanlık ve anarşi her yeri ele geçiriyor."4 Medya, bazı aydınlar ve politikacılarla birlikte,5 ülkeyi iki uzlaşmaz kampa bölmekle suçlanan radikal örgütler tarafından uygulanan anarşi ve terör saltanatını kınadı. Şehir mahalleleri ve kırsal alanlar, kamu otoritelerinin yerel ikameleri olarak hareket eden milislerin bölgesel kontrolü altındaydı ya da yasal ve yasadışı faaliyetlerini genişletmek için resmi arenalarda kahramanlarla olan gizli ilişkilerini kullandılar. Devlet, radikal silahlı grupların egemenliğine maruz kalan topraklarının tüm alanlarının kontrolünü kaybediyordu ve bu grupların karşı taraftaki birliklere karşı sakinlerin güvenliğini tek başına sağlayabiliyordu. Suikastlar, bombalamalar ve silahlı çatışmalar, Sebastian Haffner'in "barış ve istikrar" ile "iç savaş" arasında bir yer olarak tanımladığı 14 Eylül 1930 seçimlerinin ardından Weimar Cumhuriyeti'ni anımsatan bir durumda günlük bir olaydı (barikatlar yoktu, ancak her gün anlamsız ve çocukça kavgalar ve silahlı çatışmalar, parti ofislerine saldırılar, ve düzenli olarak da cinayetler'. 1980 yazında, düşman radikal gruplar arasındaki çatışmalar, her gün bir bütün olarak ülke çapında en az yirmi kişinin ölümüne neden oluyordu. İç savaş kaçınılmaz görünüyordu. 1978'de aşırı sağdaki ana siyasi örgüt olan Milliyetçi Hareket Partisi (Milliyetçi Hareket Partisi, MHP), merkez sol Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) hükümeti tarafından desteklenen 'komünistleri', özellikle kanun ve düzen güçlerinin gidemediği yerlerde kaleler kurarak böyle bir olasılığa hazırlanmakla, suçladı. Aşırı sol örgütler ise halkı 'faşist teröre karşı' ayaklanmaya çağırdı. Ölülerin kanı yerde kalmayacak'. Taşrada militarize radikal gruplar devlet yetkililerini tehdit etti ve korkuttu. Ekim 1978'de Milliyetçi Hareket, bir hükümeti istikrarsızlaştırmak için denenmiş ve test edilmiş bir taktik, sıkıyönetim ilan edilmesini istedi.13 Bunu, aynı yılın 26 Aralık'ında, kendi birliklerinin aktif rol oynadığı Kahramanmaraş kasabasında 111 kişinin öldürüldüğü katliamdan sonra elde etti. 1974'ten bu yana Türkiye'de hızlı bir şekilde birbirini izleyen öldürüldüğünde bir dizi hükümet vardı.14 Türk parlamentosundaki güç dengesi, bir dizi kısa ömürlü, kırılgan koalisyon hükümetiyle sonuçlandı. İktidarın her devri, kamu toriteleri için çalışanların birçoğunun değiştirilmesine yol açtı ve personeli, üyelerinin atanmalarını borçlu oldukları partiyi desteklemek için seferber olan rakip örgütlere aitti. Kasım 1979'dan itibaren ülkeyi bir azınlık hükümeti yönetirken, giderek artan sayıda ilde ilan edilen sıkıyönetim durumu düzeni sağlayamadı. 1980'de parti siyasi ittifakları sistemi, ülkenin cumhurbaşkanının seçilmesini birkaç ay engelledi. Kurumsal siyaset bir çıkmaz halindeydi. Ülke benzeri görülmemiş bir ekonomik krizle sarsıldı ve büyük borçlar ödemek zorunda kalan Devlet, birkaç kez uluslararası finans kuruluşlarına başvurdu. Dörtnala yükselen enflasyonla birlikte Türk lirası defalarca devalüe edildi. Ancak böyle bir ortamda, hükümet tarafından IMF himayesinde hazırlanan ve 24 Ocak 1980'de sunulan uyum programı, ekonomik çöküşü durdurmak için hiçbir şey yapmadı. Enflasyon ve işsizlik arttı. 1980 yazında Türkiye iflasın eşiğine gelmiş gibi görünüyordu. Halk arasındaki baskın duygu, ülkenin kaos içinde ve yönetilemez olduğu yönündeydi.