Türkiye'nin 1980'lı Yılları Mete Kaan Kaynar

Türkiye’nin 1950’li Yılların cildi ile başladığımız serinin dördüncü kitabını, Türkiye’nin bin dokuzyüz seksen ’li Yıllan’nı sizlerle paylaşmaktan büyük bir mutluluk duyduğumuzu belirtmek isterim. Bu seriyi kafamızda şekillendirmeye başlayıp da çalışmaya girişeli tamı tamına 10 yıl geçti: 2013 yılı ortalarıydı, Tanıl Bora ile kitabın mimari tasarımı üzerinde düşünmeye başladık; 2014 yılı başlarında da kuvveden fiile geçti seri. Çalışmamızın ilk cildi, 2015 yılı ortalarında okuyucuyla buluştu. İkincisi -Türkiye’nin 1960’h Yıllan- 2017 yılında raflardaki yerini aldı. Covid-19 pandemisi, tüm dünyayı etkilediği gibi bizi de sarstı; çalışmamızın üçüncü cildinin ikinci yansı ve elinizdeki kitabın ilk başlan pandemi dönemine rast geldi; gecikmeler yaşamadık değil; Türkiye’nin 1970’li Yıllan’nı ancak 2020 yılında sizlere sunabildik. Şu anda sayfalannı çevirmekte olduğunuz Türkiye’nin bin dokuzyüz seksen ’li Yıllan ise nihayet 2023 yılında-10. yılımızda- ilk üç arkadaşının yanındaki yerini aldı. Ve biz de aynı iştiyak ve ciddiyetle beşinci cildi, Türkiye’nin 199O’lı Yıllan’nı hazırlamak üzere kollanmızı sıvadık. Bu serinin ilk üç kitabında olduğu gibi bu kitapta da Türkiye’nin seksenli yıllanndan bahsedildiğinde, takvim yapraklanndaki kronolojiyi değil, Türkiye’nin siyasal anlamdaki seksenli yıllarını dikkate aldığımız gözden kaçmayacaktır: Türkiye’nin bin dokuzyüz seksen ’li yıllan; Türkiye’nin Anavatan Partili (ANAP) yıllan ya da bu çalışma içerisinde sürekli olarak andığımız kategorizasyon ile Türkiye’nin Üçüncü Merkez Sağ Dönemi: Öncesi ve sonrası (II. ve III.) koalisyon dönemleri ile çevrilmiş olan bu onyıl da tıpkı 27 Mayıs, 12 Mart ve 28 Şubat gibi, bir cuma gününe denk gelen darbeyle Bayrak Harekâtı’yla başlamıştı. Sabaha karşı üçte kuvveden fiile geçen darbeyi Türkiye, tam bir saat sonra, TRT spikeri Mesut Mertcan’ın okuduğu Millî Güvenlik Konseyi 1 Nolu Bildirisi ile öğrendi. 12 Eylül bin dokuzyüz seksen Cuma günü başlayan Türkiye’nin bin dokuzyüz seksen ’li yıllan, 20 Ekim bin dokuzyüz doksan bir tarihinde TBMM’nin 19. Dönemi için yapılan genel seçimlerle sona erdi. 20 Kasım bin dokuzyüz doksan bir Çarşamba günü 49. Hükümet’in Başbakanı Süleyman Demirel, saat dokuzda Başbakanlık makamına gelerek eski Başbakan Mesut Yılmaz ile buluştu ve yanın saat sonra görevi resmen teslim aldı. Serimizin her cildinde, o onyılı bir anahtar kelimeyle/tabirle tanımlamayı âdet edinegeldik. Türkiye’nin 1950’li yıllan için “Türkiye’nin kabuk değiştirdiği yıllar” tabirini kullanmıştık. Gerçekten de İkinci Dünya Savaşı sonrası dönem, dünyada, 1820’lerde başlayan ve Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle 1945’lerde hitam bulan bir küresel daralma döneminin -bir başka ifadeyle Britanya’nın hegemonik bir güç olduğu, sanayi sermayesine dayanan bir daralma döneminin- ardından gelen bir genişleme dönemiydi. Büyük Savaş’ı müteakip, ABD hegemonyasıyla karakterize olan bu yeni dönem sanayi sermayesinden finans-kapitale geçişi de kapsayan bir genişlemeyi içeriyordu. Aynı tarihlerde Osmanlı/Türkiye, bir Büyük Dönüşüm’e -Tanzimat’a- doğru adım atmak üzereydi. 1839’da başlayan bu süreç, anayasal monarşi (Meşrutiyet) dönemleri üzerinden Millî Mücadele ve Cumhuriyet’in kuruluşuyla yepyeni bir rotaya dümen kırmıştı.