ÜMİT DOGAN İSKİLİPLİ ATIF (o.ç) GERÇEĞİ (Kayboldu Sanılan Mahkeme Tutanaklarıyla)

ÜMİT DOGAN İSKİLİPLİ ATIF GERÇEĞİ (Kayboldu Sanılan Mahkeme Tutanaklanyla) Ecnebilere yaranmak için düzmece mahkemelerde yargılanıp idam edilen millî şehit Kaymakam Kemal Bey’in aziz ruhuna... Cumhuriyet düşmanı odakların Atatürk ve devrimlerine saldırırken kullandığı en önemli argümanlardan birisi de İskilipli Atıfın idamı meselesidir. Belli başlı çevreler, şehit mertebesine yükselttikleri İskilipli Atıfın Şapka Devrimi'ne kurban edilen masum bir din adamı olduğuna inanmakta ve bunun propagandasını yapmaktadırlar. Bu düşünceye göre İskilipli Atıf, Atatürk döneminin güya hocaları asmakla görevli İstiklal Mahkemeleri tarafindan suçsuz yere idam edilmiş bir İslam şehididir. Nesilden nesile aktarılan bu hikâyenin peşine düşen Refah Partisi milletvekili Haşan Mezarcı, 1992 yılında TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonuna başvurup İskilipli Atıfın yargılandığı mahkemenin tutanaklarını istedi. Amacı, İskilipli Atıfın güya suçsuzluğunu ispat edip ona hak ettiği itiban tekrar kazandırmaktı. Komisyon, İskilipli Atıfın idamına dair mahkeme karar tutanağının yeni harflere çevrilmiş nüshasının bir fotokopisini Haşan Me-zarcı'ya verdi. Kararda İskilipli Atıf Hoca’nın Şapka Devrimi’ne karşı tertip edilen isyanlarda kışkırtıcı rolü olduğu için Anayasa'yı değiştirmeye teşebbüs suçundan idam edildiği belirtiliyordu. Teâli-i İslam Cemiyetinin başkanı olan İskilipli Atıf, işgalci Yunan ordusuyla değil Mustafa Kemal Paşa'yla savaşılması gerektiğini telkin eden ve Kurtuluş Savaşı yıllarında Yunan uçaklanndan atılan ihanet beyannamelerinden de sorumlu tutuluyordu. TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu ayrıca, yapılan inceleme sonucunda arşivde bulunamayan dördüncü ve beşinci defterler eksik olmak üzere İskilipli Atıfın yargılandığı davaya ait toplam 13 defterden oluşan Ankara İstiklal Mahkemesi Zabıtnamesini yine Haşan Mezarcı'ya teslim etti. Gerçeğin önündeki sır perdesi epeyce aralanmıştı. Mahkeme kayıtlarından, İskilipli Atıf hakkındaki idam kararının titiz bir yargılama sonucunda verildiği anlaşılıyordu. Haşan Mezara ve dinci çevreler umduklannı bulamamışlardı. Yine de zabıtname yeni harflere çevrilerek Ahmet Nedim tarafindan kitap hâlinde yayınlanırken Haşan Mezara da kitaba “Bu rejimin temellerinde kan vardır, zulüm vardır, ihanet vardır“ cümleleriyle başlayan çok sert bir takdim yazısı yazdı. Haşan Mezara ilerleyen yıllarda Atatürk'e hakaret suçundan hapse girdi. Akli dengesini yitirdiği iddia edildi. Kendisini ‘‘Mesih” ilan etmesiyle dikkatleri üzerine çekti. İskilipli Atıfın idamı meselesinde eksik defterlerin nerede olduğu ve neden ortaya çıkartılmadığı tartışılmaya başlandı. Bazı çevreler, kayıp defterlerde İskilipli Atıf ı aklayan bir şeyler olacağına inanıyorlardı. İskilipli Atıf gerçekten suçluysa neden defterler eksikti? Neden bir şeyleri gizleme ihtiyaa hissedilmişti? Defterlerin eksik olması bile yargılamada bir hukuksuzluk olduğunu göstermez miydi? Bu gibi hezeyanlara nihayet vermek adına kayıp olduğu söylenen dördüncü ve beşinci defterlere tarafımızca ulaşılmıştır. Yeni harflere çevrilen defterler, yayına hazır hâle getirilmiştir. Çeviri yapılırken Osmanlıca metinlerin aslına sadık kalınmış, sadeleştirme yapılmamıştır. Elinizdeki bu kitap büyük bir titizlikle hazırlanmıştır. İki bölümden oluşan kitabın ilk bölümünde İskilipli Atıfın hayatından ve faaliyetlerinden bahsedilmiş, idamına dair öne sürülen görüş ve düşünceler kritik edilmiştir. İkinci bölümde, kaybolduğu öne sürülen dördüncü ve beşinci defterlerdeki Osmanlıca metinler yeni harflere çevrilerek sayfa sayfa sizlere sunulmuştur. Kitabın sonundaki “Ekler” kısmında defterlerin ve sayfa sayfa Osmanlıca metinlerin görselleri yer almaktadır. Kitabın yayınlanmasıyla birlikte İskilipli Atıf ın mahkeme tutanaklarının tamamı gün yüzüne çıkmış bulunmaktadır. Bu nedenle kitabın yakın dönem Tûrk tarihi açısından önemli olduğu kanısındayım.