Die ekonomie minuut

Ek was onlangs deel van ʼn span veldwerkers wat met dagloners en straatkosverkopers gesels het. Ons het ook ʼn fotograaf op die span gehad en een van die skote wat hy wou kry is ʼn handvol kleingeld. Groot was ons verbasing dat kontant baie skaars is en die kiosk met kota’s langs die groot pad in die nywerheidsgebied verkies dat jy met jou kaart of foon betaal. Dit gaan natuurlik oor die misdaadgevare van omkontant by jou te hê, maar daar is ʼn groter storie.

Ek het in die vorige episode vertel dat ABSA en die Buro vir Ekonomiese Ondersoek se aankopebestuurdersindeks het in Mei-maand met 1,8 punte verswak, maar is steeds net-net in uitbreidende terrein. Intussen is RMB en die Buro sesakevertroue-indeks vir die tweede kwartaal bekend gemaak en dit is ongelukkig ʼn ander storie.

In Suid-Afrika is ons so gewoond om bekommerd te wees oor ekonomiese vooruitsigte dat ek half verbaas was to die kredietgraderingsagentskap Moody’s hulle vooruitsig virSuid-Afrika verander het van stabiel na positief. Mens wil vra of hulle seker is.

Een week na my aanwysers episode en dinge lyk so bietjie meer onseker. Olie verhandel nou nader aan $110 per vat en die rand is nader aan die R16,60 omgewing. Die JSE endie goudprys is laer.

Luister na hoekom ek dink hulle nog een keer die repo onveranderd moet los.

Sjina het onlangs hulle ekonomiese groeiteiken vir die jaar aangekondig en vir die eerste keer in jare is dit laer as 5%. Sjina is ons enkele grootste uitvoerbestemming virhoofsaaklik mynbou- en landbouprodukte en as die wêreld se fabriek stadiger groei het dit gevolge vir ons uitvoer en ekonomiese groei.

Die week se brandstofprysverhogings is ʼn skok vir insetkoste en huishoudings se begrotings. Die groter bekommernis is dat 'n verlengde sluiting van die Straat van Hormuz nog nie ingeprys is nie.

Spesifiek internasionale olimpiade medalje wenners in Wiskunde, Fisika en Rekenaarwetenskap? Hulle kans om 'n miljardêr te wees is 1500x beter as die gewone ou!

Vryheidsdag lei elke jaar tot nadenke onder die kommentariaat. Een artikel vra gister, Is dit hoe bevryding veronderstel was om te lyk? Dit maak die argunment datongelykheid, werkloosheid en mislukte dienslewering is ʼn vorm van strukturele geweld wat mense se waardigheid wegkalwe. Wat ek mis is die belangrike punt datSuid-Afrika se ekonomie het sedert 1994 te stadig gegroei vir bevryding.

Statistieke Suid-Afrika het die afgelope week Maartmaand se inflasiesyfers bekend gemaak. Dit is nie onvanpas om dit te beskryf as die stilte voor die storm nie.

Amper twee weke nadat ʼn skietstilstand tussen die VSA en Iran aangekondig is, bly die uitkomste en die gevolge vir die ekonomie onduidelik.

Daar word op die oomblik baie gesê oor die skietstilstand en die VSA se onderhandelinge met Iran. Ek los dit vir die kundiges. Wat ons redelik seker weet is dat dieolieprys nie gaan daal voor skepe nie vrylik deur die Sraat van Hormuz kan vaar nie. ʼn Blokkade skep die soort druk wat die Amerikaners sal laat onderhandel, en Iran besef dit.

Onlangse brandstofprysverhogings laat weer ’n ou maar belangrike vraag ontstaan: as meer mense wat van die huis af kán werk, dit vir ’n deel van die week doen, hoeveelverskil kan dit maak? Die antwoord is dat dit ’n betekenisvolle verskil kan maak, veral vir mense wat gereeld pendel, hoewel dit nie ’n volkome oplossing vir hoër brandstofkoste is nie.

Ek moes gister noodgedwonge by ʼn plek wag en luister toe na hoe mense gesels oor hulle bekommernis oor die brandstofprys en voedselprysinflasie. Hulle is dit eens datR1000 nie meer veel kruideniersware koop nie. Die een ou het later wel gesê dat hy moet by al drie etes ʼn dag vleis eet, en verduidelik waar kry mens lekker t-been kan kry, ‘maar jy gaan moet betaal’. Dit het my laat dink dat terywl onswag vir die skokke om te tref kan ek praat oor wat my eie navorsing oor voedselpryse bevind en dalk help dit iemand om ʼn paar aanpassings te maak wat geld spaar.

Ons staar volgende week reuse brandstofprysverhogings in die gesig. Dit lyk soos amper R6 per liter petrol en meer as R10 per liter diesel. Daar was menigte oproepe om die impak hiervan te versag deur die vehogings in die brandstofheffing en koolstofbelasting uit te stel, of selfs te skrap. Die styging in die heffings is saam 21 sent per liter. Ek sien nie so vinnig ʼn betroubare raaiskoot van hoeveel ekstra belasting-inkomste die verhoging begroot is om te lewer nie, maar een raming is rondom R2,13 miljard. In die totale Begroting is die nie baie nie en deur net uit te stel kan die regering net ʼn deel daarvan verloor. Dit lyk egter nie of dit gaan gebeur nie en daar is belangrike redes om nie met prysseine te mors nie.

Met 20% van die wêreld se olie-aanbod is aan die verkeerde kant van die Straat van Hormuz, is dit tyd om te praat oor die pryselastisiteit van vraag.

Op 'n tydstip dat ons bekommerd is oor 'n brandstofprysskok wat tot inflasie lei, spesifiek voedselinflasie, het die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie die eerste tweedae van 'n nasionale ondersoek na Suid-Afrika se voedselstelsel op 13–14 Maart by die Nelson Mandela-stigting in Johannesburg gehou. Volgens die 2024 Huishoudingopname het ongeveer 14 miljoen Suid-Afrikaners daardie jaar honger bed toe gegaan, wat sowat 22,2% van huishoudings verteenwoordig.

Die nuus gaan op die oomblik oor Israel en die VSA oorlog met Iran en Iran se oorlog met die wêreldekonomie. Die olieprysskok gaan lei tot inflasie en jou arm maak, lei dieeen opskrif. Die is nie onmoontlik nie, maar daar is baie dinge wat ons nie verseker weet nie.

Suid-Afrikaners staar moontlik die grootste maandelikse brandstofprysverhoging in die geskiedenis in die gesig wanneer April aanbreek. Die Midde-Ooste-konflik hetBrent-ru-olie al verby $115 per vat laat styg — hoewel dit die week darem onder $100 gebly het. Voeg daarby 'n rand-dollar-wisselkoers tussen R16,50 en R16,80  en nuwe brandstofbelastingverhogings van 21 sent per liter vanaf 1 April, en ons kyk na 'n petrolprysverhoging van enigietstussen R2,50 en R8 per liter, afhangend van hoe lank die ru-olieprys hoog bly. Maar hierdie skok tref nie gesonde huishoudings nie. Suid-Afrikaners is kwesbaar.

Met die vierde kwartaal BBP-syfers wat later vandag bekend gemaak word, gaan ons hoor dat die ekonomie wel in 2025 gegroei het, maar veels te stadig om werk te skep ofarmoede te verminder. Ekonome is dit eens dat hervormings nodig is om die groeikoers te verhoog, maar presies hoe moet daardie hervormings lei tot ekonomiese groei? Ek het die afgelope week ʼn interessante konferensie van Economic Research Southern Africa bygewoon.

Kom ons vergeet vir n oomblik van die oorlog in Iran. Hoe gaan dit andersins met die ekonomie?

Die VSA en Israel se aanval op Iran is hoofnuus op die oomblik. Die ekonomiese impak is reeds sigbaar in die hoër olieprys en swakker rand dollar wisselkoers. Hoe kan dit verder uitspeel?

Ek sal enige dag na ʼn vervelige Begrotingrede luister. Na al die opwinding van 2025 was die week se rede rustig, maar behalwe vir al die interessante besonderhede in die Begroting is die vraag wat ons moet vra of Minister Godongwana gewys het dat hy by sy plan hou.

Welkom terug. Hierdie is deel 2 van die begrotingsvooruitsigte en ek fokus op die rand-en-sent-vraevan Woensdag se Begroting: waar spandeer die regering die geld, en waar kom dit vandaan?

Volgende week lewer Minister Godongwana sy 2026-Begrotingsrede — en as jy slim wil klink by die braai, hier is jou notas. Hierdie episode gaan oor die makro-prentjie.

Die groot tema van volgende week se Begrotingsrede gaan oor die volhoubaarheid van Suid-Afrika se fiskale posisie. Meer eenvoudig gestel, ons vermoë om die rente op diestaatskuld terug te betaal en geld oor te hê vir enige iets anders. Dit is hoekom rentekoerse op staatskuld nou in die nuus is.

Die afgelope week was landbou uitvoere in die nuus. Die 2025 syfers lyk goed, ten spyte van die VSA se tariefoorloë en die uitdagings by Kaapstadhawe. Daar is ook inisiatiewe omuitvoer na Sjina en Suid-Korea te verhoog. So sien ek ook ʼn interessante storie oor hoe Peru die wêreld se grootste uitvoerder van bloubessies geword het.

Soos wat ekonome altyd sê is markte wisselvallig, maar na die onlangse bekommernisse oor sagteware maatskappye is dinge nou so bietjie rustiger. Die JSE se ALSi is steeds ʼn goeie 5000 punte laer as wat dit einde Januarie was, die rand lê netso onder R16 per dollar, en goud rondom $5000 per fyn ons. Die vraag is hoekom die waarde van Bitcoins so val?

AGOA, PMI, brandstofpryse, aandelemakrte en volgende week se nuwe data...

Net toe die storie van ʼn swakker dollar, hoë goudprys, sterker rand, laer olieprys en sterk beurse te goed klink om waar te bly het markte Vrydag kommentators nederig gehou. Aandelebeurse se indekse is laer, die rand verhandel weer bo R16 per dollar, goud is ver onder $5000 per fyn ons en die olieprys is op $65 dollar per vat nadat dit net onder $70 gedraai het. So wat het gebeur?

Die Monetêre Beleidskomitee het gister die repokoers onveranderd gelaat. Die verklaring oortuig mens nieheeltemal van die noodsaak van inkrimpende beleid nie. Hulle sê die risikos wat inflasie kan verlaag of verhoog is in balans.

Daar is genoeg ernstige dinge om te sê oor die goudprys bo $5000 en die rand onder R16 per dollar, maar ek los dit alles to na Donderdag se repokoersbesluit. Vandag se Minuutgaan oor die impak wat gewigsverlies medikasie, die GLP-1’s soos Ozempic, op lugrederye in die VSA se winsgewendheid kan hê.

Week-tot-week en selfs maand-tot-maand is dit moeilik om te sê hoe dit met die ekonomie gaan. Die nuutste data is vir November en Desember verlede jaar en baie keer wys al dieaanwysers nie in dieselfde rigting nie. Die narratief is dat Suid-Afrika einde verlede jaar ʼn beter rigting ingeslaan het en mens sien dit in die aandelemark. Die ekonomiese aanwysers is egter nog nie so duidelik nie.

Dit is een jaar vandag vandat President Trump weer aan bewind gekom het en hy het verseker dinge lewendig gehou vir ontleders en kommentators. Dit is eintlik nog te vroegom te sê wat sy impak op die wêreldekonomie, die VSA se ekonomie of Suid-Afrika se ekonomie was, maar daar is ʼn paar interessante storielyne om ʼn oog op te hou.

Die ekonomie nuus van die week is President Trump se oënskynlike aanval op die Amerikaanse Federale Reserwebank en Jerome Powell se reaksie. Op die oog af gaan dit oor die besteding aan die opknapwerk van die Fed se gebou, maar Powell het dit laat blyk dat die regsproses ʼn manier is om hulle te dwing om rentekoerse te verlaag. Die markte se reaksie was dat die dollar verswak het en die goudprys nog hoër gestyg het. Mens wonder so bietjie hoekom President Trump so graag rentekoerse laer wil hê.

Na ʼn lekker lang vakansie is die Minuut terug op die lug die week en daar is baie om oor te gesels. In die tweede week van die jaar is dit veilig om te sê die ekonomie is nie die markte nie.

Dit is hierdie Vrydag Swart Vrydag en ekonome hou asem op vir hierdie aanwyser van hoe dit met verbruikers en met die ekonomie gaan.

Tydens die laaste monetêre beleidskomitee vergadering vir die jaar, is die repokoers gister met nog 25 basispunte gesny. Dit gee so bietjie verligting vir huishoudings maar rentekoerse is nie wat in die pad staan van ekonomiese groei nie.

Suid-Afrika het ’n dobbelprobleem, en dit speel toenemend agter ’n skerm af. Namate aanlyn weddenskapplatforms vermeerder, neem stories toe oor SASSA-toelaes enNSFAS-beurse wat deur laatnag-weddenskappe en intydse sportweddenskappe verkwis word. Dit is dus geen verrassing nie dat daar nou voorstelle na vore kom om maatskaplike toelae-ontvangers en beursstudente te verbied om hul fondse vir aanlyndobbelary te gebruik. Maar hoe doeltreffend is verbodsbepalings werklik? Die ekonomiese teorie en ervaring met ander “verbode” goedere toon datverbodsbepalings wel gedrag verander, maar dikwels op enger en meer deurmekaar wyses as wat voorstanders hoop.

Die afgelope week was daar baie ekonomiese nuus om positief oor te wees. Hoe raak dit jou sak?

Woensdagmiddag lewer die Minister van Finansies sy mediumtermyn begrotingsraamwerk rede. Ek wil ʼn paar wenke gee oor hoe jy soos ʼn ekonoom kan luister na die MTBPS.

Die draai van die maand het al die gewone aanwysers opgelewer en daar is (meestal) goeie en slegte nuus.

As jy moet soekvir ʼn rede om positief te wees is daar een goeie stukkie ekonomiese nuus wat kan help. Suid-Afrika is toe van die FATF se Gryslys verwyder.

Statistieke Suid-Afrika het gister die nuuste inflasiekoerssyfer aangekondig en dit het effens gestyg vanaf 3,3% in Augustus to 3,4% in September. Hier en daar sê iemand dit is ʼn groot terugslag vir Novembermaand se repokoers besluit, maar ekis nie so seker nie.

Dit is ses maande na die aankondiging van President Trump se wederkerige tariewe op “Liberation Day” en die impak op die ekonomie van die VSA is nie naastenby so groot as watekonome verwag het nie.

Van die eerste dinge wat ʼn persoonlike finansies self-help boek sê is begroot en spaar. Daarna herinner dit jou aan die sogenaamde hedoniese trapmeul. Dat die nut en vreugdewat ons kry uit die verbruik van goedere, soos die nuwe iPhone of Prado nie so lank hou soos die vreugde van ervarings nie. The Economist het hierdie week ʼn interessante artikel wat presies dit wys.

As jy gewonder het hoekom jy nie veel van die ANC se nuwe 01-punt ekonomie plan hoor nie, is dit omdat dit nie veel van ʼn plan is nie. Dit sê hoofsaaklik dat die regering van die dinge wat hulle al lankal mee besig is vinniger en beter gaan probeer doen, maar nie regtig hoe nie.

Ek wou eers praat oor die ANC se nuwe 10-punt ekonomiese plan, maar dit kan wag, want die goudprys het hierdie week deur die $4000 per fyn ons vlak gebreek.

Ekonome is besig om hoë-frekwensie aanwysers van hoe dit met die ekonomie gaan, fyn dop te hou. In die derdekwartaal het sakevertroue en verbruikersvertroue indekse gedaal. September se aankopebestuurdersindeksdata en voertuigverkope het almal verras.

Verbuikersvertroue het verswak in die eerste kwartaal, verbeter in die tweede kwartaal en toe weer effens afgeneem in die derde kwartaal. Dit is in negatiewe terrein op -13 punteen ver onder die langtermyn gemiddeld.