Książkowe starocie

Jaką szerokość miała trumna Emily Brontë? Dlaczego jej legenda jest tak żywa nawet po ponad 200 latach? I w końcu – dlaczego była taka uparta?

Z tego odcinka dowiecie się, po co w ogóle komuś tyle budzików, ile naprawdę ich było, a także, kim jest nadinspektor Battle.

Posłuchajcie o przedziwnej historii pióra Kurta Vonneguta, w której bohaterowie nie nie dopływają na Galapagos, czas płynie... różnie, a wydarzenia z przeszłości i przyszłości przeplatają się z sobą i mieszają.

Napisana w latach 30 XIX wieku nowela Eugenia Grandet Honoriusza Balzaka to mroczna opowieść o ludzkiej chciwości i tym, jak wpływa na miłość i dobroć.

W tym odcinki porozmawiamy o klasycznych tropach i postaciach Agathy Christie, a także o podatkach w Wielkiej Brytanii i o tym, jak wielkie problemy tłumaczeniowe występują w 4.50 z Paddington.

Czym Agatha Christie zaskoczyła nas w Próbie niewinności z końca lat 50? Przesłuchajcie najnowszy odcinek Książkowych staroci i dowiedzcie się, co tym razem wymyśliła królowa kryminałów i dlaczego ją za to krytykowano.

Tym razem w Kąciku gotyckim opowiadam o jednym z dwóch najpopularniejszych dzieł Roberta Louisa Stevensona – to Doktor Jekyll i pan Hyde. Najciekawsze w tym wszystkim jest to, jak bardzo oryginał różni się od tego, co wiemy na temat tej noweli (albo co nam się wydaje, że wiemy!).

W tym odcinku posłuchacie trochę o londyńskiej grupie Bloomsbury, do której należał też Edward Morgan Forster. Po tym krótkim wprowadzeniu przejdziemy niezwłocznie do jego chyba najsłynniejszej powieści, czyli Pokoju z widokiem. Jest to historia o miłości, łamaniu konwenansów i walce o siebie.

Znowu Charlotte Brontë, tym razem o Villette, której pierwowzorem była Bruksela. Książka opowiada o walce Lucy Snowe ze światem i samą sobą. Przy okazji krytykuje katolicyzm (chociaż nie do końca) i bardzo surowo ocenia wszystkich wokół (łącznie z samą sobą). Posłuchajcie dzisiejszego odcinka, żeby dowiedzieć się więcej o ostatniej opublikowanej powieści autorki Dziwnych losów Jane Eyre!

Florian Czarnyszewicz napisał Nadberezyńców w Argentynie z tęsknoty za ojczyzną. Wessała nas ta opowieść tak jak wciągnęła wielu przed nami: Wańkowicza, Miłosza, Czapskich. Rozmawiałyśmy o tym, co czyni tę książkę wyjątkową, a także o jej recepcji w kraju i na emigracji. Z tego odcinka dowiecie się nie tylko za co kochamy Kościka Wasilewskiego, ale też, czyim wujem był autor powieści.

Czego obawiała się Agatha Christie podczas drugiej wojny światowej i jak sobie poradziła z tymi obawami oraz co brawurowego jest w ostatniej opublikowanej powieści z panną Marple? Przesłuchajcie ten odcinek, a się dowiecie!

Poznajcie Rudolfa, wielkiego księcia, który pełni w tej powieści zaszczytną rolę deus ex machina. Tajemnice Paryża to brawurowo napisana wielowątkowa powieść, która w połowie XIX wieku zachwyciła zarówno biednych, jak i bogatych mieszkańców stolicy Francji. Co stało za fenomenem tej historii?

W tym odcinku usłyszycie o podobieństwach Tajemnicy Sittaford Agathy Christie oraz Psa Baskerville’ów Arthura Conana Doyle'a. Dowiecie się także, dlaczego nie warto już czytać tego drugiego (ja to zrobiłam, żebyście Wy nie musieli).

Z tego odcinka dowiecie się, czym były wirujące stoliki, co ludzie robią, gdy sypie śnieg oraz czy warto przeczytać tę przytulną, zimową powieść.

Wracamy do serii gotyckiej! Tym razem opowiadam o prekursorce wśród powieści gotyckich, czyli Zamczysku w Otranto Horacego Walpole’a. Ile się tam dzieje! Morderczy szyszak, rodzinna tajemnica, duchy, podziemne korytarze, nadobne damy i rycerze – zarówno dobrzy, jaki z gruntu źli.

Z tego odcinka na temat książki Agathy Christie pt. Karty na stół dowiecie się między innymi, czy da się wywnioskować mordercę z zapisków brydżowych oraz jak autorka wsadziła siebie do powieści.

Artykuł, o którym mówię w odcinku: https://link.springer.com/article/10.1007/s10583-010-9120-1

Co wyjątkowego jest w Niespodziewanym gościu Agathy Christie? Ile osób w podejrzany sposób próbuje wziąć na siebie winę za zabójstwo? I w końcu – jak bardzo słaba jest historia miłosna w tej książce?

Jak poruszał się statek w kształcie cygara? Dlaczego kobiety nie mogą w kosmos? Dokąd zmierzamy jako ludzkość? O ironio, Stanisław Lem w swojej space operze Niezwyciężony próbuje odpowiedzieć tylko na jedno z tych pytań. Zaś my z Agatą w tym odcinku zgłębiamy o wiele więcej: dyskutujemy o słownictwie Lema i jego frazie, o filmowości tej książki, o problemach filozoficznych, których Lem dotyka i o grze Niezwyciężony, która miała swoją premierę w listopadzie 2023 roku. Wywiad z Maciejem Dobrowolskim o grze Niezwyciężony: https://open.spotify.com/episode/63SVypCWvenOGHLKwa6aSR?si=dPq8PWZcTkmyLQrdfZJheA

Jak bardzo odleciała Agatha Christie? Jakich teorii spiskowych używa w swojej fabule? Kto może być według niej pod kontrolą finansowanej przez najbogatszych ludzi świata organizacji neofaszystowskiej? O dziwo, odpowiedź na te pytania znajdziecie nie tylko w Pasażerze do Frankfurtu, ale i w najnowszym odcinku Książkowych staroci, który wyjątkowo jest spoilerowy. Ale nie martwcie się, nie ma w tej pozycji zwyczajowej zagadki typu kto zabił – to bowiem powieść sensacyjna, nie kryminał. Czy zaś jest dobra? Otóż… przesłuchajcie odcinek, a dowiecie się, czemu nie do końca!

W dzisiejszym odcinku Bohumil Hrabal i Pociągi pod specjalnym nadzorem. Posłuchajcie o różnicach w tłumaczeniu, dziwnych, groteskowych żartach i ciekawym, choć nieco upiornym spojrzeniu na wojnę. UWAGA na treści wrażliwe!

Głęboki sen Raymonda Chandlera to pierwsza książka, o której zdecydowałam się opowiedzieć mimo że mi się nie spodobała. Zapraszam Was więc na ten inny niż zwykle odcinek, podczas którego staram się powściągnąć zgryźliwość i rzetelnie opowiedzieć o tym kryminale. Wspomniane teksty o grach: Darkside Detective: https://grajmerki.pl/the-darkside-detective-recenzja/ Backbone: https://grajmerki.pl/nie-dosc-ze-futuryzm-to-jeszcze-noir-backbone-prologue-recenzja-gry-w-wersji-demonstracyjnej/

W tym odcinku omawiam jedną z książek o pannie Jane Marple, czyli drugiej (lub dla niektórych pierwszej!) detektywce spod pióra Agathy Christie. W Strzałach w Stonygates panna Marple, wiedziona przeczuciem przyjaciółki, jedzie do starej posiadłości, żeby rozwiązać zagadkę napiętej atmosfery. Sytuacja się komplikuje po zamordowaniu pewnego człowieka...

Dziś przenosimy się na słoneczną wyspę Korfu. Są lata 30, słońce praży, a rodzina Durellów – samotna matka z czwórką dzieci – przenosi się na grecką wyspę, bo życie jest tam prostsze, a słońce świeci o wiele częściej i jaśniej niż w deszczowej Anglii. Jakie zwierzęta gromadził w wieku kilkunastu lat późniejszy znany zoolog? Kim jest jego brat, który ma być tym słynniejszym Durellem? I w końcu – jakie były dalsze losy tej ekscentrycznej rodziny i dlaczego nie warto tego zgłębiać? Tego dowiecie się z dzisiejszego odcinka!

Z tego odcinka dowiecie się nie tylko, która część życia Charlotte Brontë była inspiracją dla napisania Profesora, ale także jak wolno podróżowało się w połowie XIX wieku, kto był wielką miłością autorki i co z tego wynikło oraz co jest nie tak z katolikami.

Zanurzamy się dziś w opowieść o tym, jak Agatha Christie pisała swoją pierwszą książkę. Znamy proces całkiem dokładnie, jako że opisała go w swojej autobiografii. W jaki sposób wymyśliła tę zawiłą intrygę? Ile zmyłek rzuciła? Jakie tropy pojawiają się w jej pisarstwie już od samego początku? I w końcu – jak powstał słynny detektyw, Poirot? Tego wszystkiego dowiecie się z tego odcinka.

Kim był Jerzy Giedroyc i jaką rolę pełnił w tworzeniu kulturowego zaplecza emigracyjnego po drugiej wojnie światowej? Co to takiego, ten Instytut Literacki i ile lat wydawano „Kulturę”? W tym odcinku opowiadam nie tylko o tym wszystkim, dzielę się też z Wami wrażeniami z mojej wizyty w Maisons Laffitte.

Kim była tajemnicza tytułowa Jaszczurka? W jaki sposób pisała o uniwersalnych wartościach, że do dziś jej teksty są używane jako gawędy przy harcerskich ogniskach? Razem z Balbinem (instruktorem w stanie spoczynku również występującym pod pseudonimem) omawiamy szczątkowe informacje biograficzne na temat kobiety kryjącej się za pseudonimem Jaszczurka, jej motywy, poglądy, a także to, jak pisała o Bogu, naturze i Prawie Harcerskim. Szukamy sensu tam, gdzie go nie ma, i odnajdujemy go tam, gdzie się go nie spodziewaliśmy. Słuchajcie!

Podobno sam Kornel Makuszyński się nie spodziewał, że jego mała książeczka ze wspomnieniami tak dobrze się sprzeda i będzie tyle wznowień. A nic dziwnego – Bezgrzeszne lata to tylko momentami egzaltowane, opowiedziane z iście poetycką swadą historie z dzieciństwa i młodości pisarza. Szkolne psoty przeplatają się tam z pączkującym uwielbieniem dla teatru, pierwszymi miłościami, zabawami w Indian oraz wczesnymi próbami poetyckimi.

W czym John Steinbeck jest podobny do Lucy Maud Montgomery? Tego dowiecie się z najnowszego odcinka Książkowych staroci. Omawiam w nim Pastwiska Niebieskie, drugą książkę noblisty. To zbiór opowiadań, w którym opisuje on małą, z pozoru tylko idylliczną społeczność. Jeśli uznaliście, że Grona gniewu są dla Was zbyt ciężkim kalibrem, to doskonała pozycja na rozpoczęcie swojej przygody z tym świetnym pisarzem. Dlaczego? Tego dowiecie się również z tego odcinka! Źródła: Urszula Niewiadomska Fus, Adjustment of individuals Into society in John Steinbeck's Cannery Row, Of Mice and Men, The Pastures of Heaven, and Tortilla Flat, https://core.ac.uk/download/pdf/51394768.pdf

Przenosimy się dziś do dawnej Wielkiej Brytanii. Ale niestety w Morderstwie w Boże Narodzenie prawdziwych brytyjskich świąt nie uświadczymy – nie będzie puddingu ani uroczystej kolacji. Wszystko z powodu brutalnego morderstwa, które zaburzyło spokój rodziny Lee. Ale czy w tej rodzinie naprawdę była szansa na spokój? Zobaczcie, jak cieszą mnie kryminalne klisze w tej książce – zapraszam Was do odsłuchania tego luźnego świątecznego odcinka!

Ten Gombrowicz to pisał w końcu ironicznie, czy nie? Czy należy tę książkę popularną czytać ironicznie, czy można z wypiekami na twarzy? Od razu mogę uchylić rąbka tajemnicy – zdania ekspertów i ekspertek na temat Opętanych Gombrowicza są podzielone. Jedni mówią: ha tfu, powieść dla kucharek i dorożkarzy, jak czytać, to tylko ironicznie i tylko po to, żeby potem się pastwić nad kliszami. Inni zaś dowodzą: toż to wspaniała powieść gotycka, brawurowa historia sensacyjna z romansem w tle! Jak jest naprawdę i jaki to wszystko ma związek z pojęciem kiczu – tego nie do końca dowiecie się z tego odcinka (zdania są serio podzielone). Dowiecie się natomiast, dlaczego warto się nad tą powieścią pochylić. Zanurzcie się ze mną w przeszłość – w moją starą pracę roczną z literatury (o kiczu i Opętanych) oraz w jeszcze starsze spory znawców i znawczyń literatury – zapraszam do słuchania! Bibliografia jest szeroka, poniżej kilka ważniejszych pozycji: J. Franczak, Mezalians (posłowie do wydania Opętanych z 2011 roku). J. Jarzębski, O demonach Gombrowicza, „Literatura” 1975, nr 28, s. 4. A. Moles, Kicz, czyli sztuka szczęścia. Studium psychologii kiczu, Warszawa 1978. T. Kępiński, Powieść dla kucharek, [w:] Kępiński T., Witold Gombrowicz i świat jego młodości, Kraków 1984, s. 238-245.

Czy Lucy Maud Montgomery pisała książki dla dorosłych? Jak jej twórczość ma się do modernizmu? Tego dowiecie się z najnowszego odcinka Książkowych staroci. Narzekam też w nim trochę na niektóre rzeczy w książce, a także proponuję kilka interpretacji, częściowo swoich, częściowo wyczytanych. Źródła: Benjamin Lefebvre, Pigsties and Sunsets: L. M. Montgomery, A Tangled Web, and a Modernism of Her Own, “English Studies in Canada”, Volume 31, Issue 4, December 2005, pp. 123-146, https://muse.jhu.edu/pub/79/article/218754 Dzban ciotki Becky w oryginale na stronie Projektu Gutenberg: http://gutenberg.net.au/ebooks02/0201011.txt

Kiedy i do kogo Herkules Poirot ośmielił się powiedzieć „Nie podoba mi się pańska morda”? Tego dowiecie się z najnowszego odcinka Książkowych staroci! Prócz tego opowiadam trochę fabuły (lekkie spoilery), zachęcając jednak do przeczytania i samodzielnego zgłębienia zagadki. Rozważam też istotę postaci Herkulesa Poirota i to, jak ważne jest, żeby był komiczny. Lekko wspominam następujące adaptacje: ekranizacje z Suchetem (2010) i Branaghem (2017) oraz najnowszą grę komputerową, której recenzję przeczytacie pod poniższym linkiem: https://grajmerki.pl/agatha-christie-morderstwo-w-orient-expressie-recenzja/ Dodatkowe linki do wspomnianych rzeczy, które robiłam, gdy mnie tu nie było: Wywiad z Maciejem Dobrowolskim ze Starward Industries (o The Invincible na podstawie książki Stanisława Lema) – w podkaście Grajmerki: https://open.spotify.com/episode/63SVypCWvenOGHLKwa6aSR?si=KB12VzdMSQS0xkjlSwHslg Recenzja właśnie tej gry, czyli The Invincible: https://grajmerki.pl/the-invincible-recenzja-gry/

W pierwszym odcinku serii Kasika i przyjaciele wraz z Marcinem Bojdą bierzemy na warsztat Juliusza Verne’a i jego 20 000 mil podmorskiej żeglugi. Czy to było naprawdę 20 000 mil? Kim jest tajemniczy kapitan Nemo? Jak bardzo książka zestarzała się na przestrzeni lat i ile juliuszowych żarcików wciąż potrafi nas rozśmieszyć? Posłuchajcie wspaniałej dryfującej dyskusji, która czasem spontanicznie przeradzała się w filozoficzną dysputę nad stworzeniem świata.

To książka, na podstawie której nakręcono film Duchy w Wenecji z Kennethem Branaghem w roli głównej (oraz w roli reżysera). Wszędzie pojawia się informacja, że jest ona jedynie luźno oparta na Wigilii Wszystkich Świętych, ja się więc skupiam na samej książce. Nie jest ona na pewno najlepiej ocenianą powieścią królowej kryminałów, natomiast ma sobie tajemniczą atmosferę i ciekawe elementy. Posłuchajcie, co mi się w niej podobało, a co nie! Jak zwykle bez spoilerów.

Jakich nowych słów możemy nauczyć się od Adama Bahdaja, jakie różnice są między książką a serialem i dlaczego poszukiwania informacji do tego odcinka trwały tak długo? W tym odcinku dowiecie się powyższych rzeczy, a także wysłuchacie zachwytów nad pisarstwem Bahdaja oraz talentem kompozytorskim Piotra Marczewskiego. Będzie też trochę sentymentu za starymi, dobrymi czasami, bo „kiedyś to było!”. A może to tylko tęsknota za dziecińswem? Wielki wywiad ze Stanisławem Jędryką, o którym wspominam: https://pansamochodzik.net.pl/printview.php?t=3049&start=0

Czy można zacząć opowieść kryminalną od stypy? Co się stało z kamerdynerami? Czy u Agathy Christie występowały lesbijki? I w końcu – jak subtelnie można przekazać, że wojna cieniem rzuca się na życie ludzi jeszcze wiele lat po jej zakończeniu? Tych rzeczy (i jeszcze paru innych) dowiecie się z tego odcinka.

Jak to jest, gdy pisarz ma takie flow, że książka wychodzi zupełnie inna niż początkowo zamierzał? Co można zobaczyć przy Tamizie? I dlaczego bohaterowie tej angielskiej powieści to banda pretensjonalnych typów? Posłuchajcie tego odcinka, a się dowiecie! Pierwotny post na blogu: http://kkasika.blogspot.com/2021/07/trzech-panow-w-lodce-nie-liczac-psa-recenzja.html

Jak bardzo feministyczne jest Opactwo Northanger? Dlaczego główna bohaterka jest tak naiwna? I jak napisać dobrą parodię gatunku, jednocześnie go nie dyskredytując? Tego wszystkiego dowiecie się z najnowszych Książkowych staroci. Przy przygotowaniach korzystałam z poniższych artykułów: Lena Magnone, „Moje siostrzyce po piórze”. Jane Austen wobec poprzedniczek, dostępny tu: https://przegladhumanistyczny.pl/resources/html/article/details?id=194518 Marta Wiatrzyk-Iwaniec, Igraszki z konwencjami – postscriptum o kobiecości do kilku znanych utworów brytyjskich z XIX wieku, dostępny tu: http://zbc.uz.zgora.pl/Content/57743/19_wiatrzyk_igraszki.pdf

Gdzie była Agatha Christie przez 11 dni w grudniu 1926 roku, kiedy szukała jej cała Anglia? Akurat na to pytanie znamy odpowiedź... prawie. Niemniej jednak tajemnicza nieobecność pisarki u progu kariery nadal zmusza do zastanowienia się, jak dawniej traktowano żałobę, szczególnie u kobiet, i do czego do doprowadzało. Oraz jak Agatha Christie dostała się tam, gdzie ją znaleziono – i co z późniejszych ustaleń jest prawdą? Źródła: A. Christie, Autobiografia, Poznań 2021. J. Cade, Agatha Christie i jedenaście zagubionych dni, Warszawa 2014.

Co pisze Harlan Coben we wstępie dopisanym do Mistyfikacji wiele lat po wydaniu książki? Które rzeczy źle się w książce zestarzały, od kiedy powinien się w thrillerze zaczynać etap kulminacji fabuły i jak początkujący pisarz poradził sobie z narracją z kobiecej perspektywy? W tym odcinku odpowiem na te pytania... i jeszcze na kilka innych.

Agatha Christie potrafiła pisać nie tylko zajmujące kryminały. Zdarzały jej się też romanse, a nawet powieści szpiegowskie. W dzisiejszym odcinku opowiadam Wam o jednym takim przygodo-thrillero-kryminale (w takiej właśnie kolejności) Agathy Christie, czyli o książce Spotkanie w Bagdadzie. Próbuję streścić zawiązanie fabuły bez spoilerów, co jest nie lada wyzwaniem, bo w tej książce spoilerem jest wszystko... i jednocześnie nic. Chodźcie i posłuchajcie, kim jest barman Jezus, czy bohaterka to dama w opałach, a także, jak brzmiało tajne szpiegowskie hasło! PS żaden kot nie ucierpiał w trakcie nagrywania tego odcinka. Wspomniane w odcinku Barman Jezus https://agathachristie.fandom.com/wiki/Jesus_the_bartender

Świat dziś pędzi tak szybko, że ledwie można za nim nadążyć. Marketing wszystkich przedmiotów, nawet hołubionych przez wielu książek, atakuje nas ze wszystkich stron. Ja będę próbować na przekór nie nadążać za niczym i wybierać sobie lektury po swojemu. W tym odcinku tłumaczę ideę tego podkastu i myśli, które za nim stoją. Jeśli tylko chcecie, zapraszam Was do nienadążania razem ze mną! Rozgośćcie się :)