One. Podcast herstoryczny

Jak największy komplement można powiedzieć architektce? Dla naszej bohaterki brzmiał on: „Chcę mieszkać u Skibniewskiej”.W tym odcinku opowiadamy o Halinie Skibniewskiej – architektce, która uważała się za animatorkę społeczną. Tworzyła osiedla, w których ludzie naprawdę chcieli żyć: z zielenią, światłem, miejscem dla dzieci, seniorów i sąsiedzkich spotkań.Dlaczego potrafiła przesunąć blok, żeby uratować jedno drzewo?Jak zaprojektowała „mieszkanie zmienne”, które rośnie razem z rodziną?I dlaczego jej projekty były bardziej o empatii niż o formie?To historia o architekturze rozumianej jako służba ludziom – zwłaszcza takim, którzy najbardziej potrzebują troski.O projektowaniu, które zaczyna się od słuchania.I o kobiecie, która wierzyła, że „jedyną wspólną cechą ludzi jest to, że są różni”.BibliografiaFudala Tomasz, „Mieszkanie trzeba przedłużyć: koncepcja małego mieszkania w tekstach warszawskich architektów i spółdzielców XX wieku”, w: Teksty modernizmu: antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981, t. 2, 2019Fudala Tomasz, „Zdrowe osobno, rodzinne razem”, „Vogue Living”, 2/2025Iwańska Alicja, Potyczki i przymierza: pamiętnik 1918–1985, Gebethner i Ska, Warszawa 1993Koziej Karolina, „Barok wśród bloków”, „Gazeta Wyborcza”, 2006Majewski Jerzy S., „Na balkonie siadają u nas sowy”, „Gazeta Wyborcza”Majewski Jerzy S., „Na Białobrzeskiej była najlepsza szkoła przedwojennej Ochoty”, „Gazeta Wyborcza”Majewski Jerzy S., „Osiedle w sadach, z łąką”, „Gazeta Wyborcza”Majewski Jerzy S., „Sady Żoliborskie. Czereśnie można było zrywać przez okna”, „Gazeta Wyborcza”Niklewska Jolanta, Zielone berety z „koniczynką”: dzieje szkół Fundacji im. Wandy z Posseltów Szachtmajerowej 1905–1948, Muzeum WarszawyPiątek Grzegorz, Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949, W.A.B.Skibniewska Halina, Rodzina a mieszkanie, Arkady, WarszawaSkibniewska Halina, artykuły i wywiady w miesięczniku „Architektura” (lata 50.–70.)Springer Filip, Źle urodzone. Reportaże o architekturze PRL-u, KarakterTomczuk J., „Architekt na skarpie”, „City Magazine”, 2001Urbańska Marta A., „Halina Skibniewska: architektura, społeczeństwo, władza?”, w: Architektki, 2016Wróblewska Agnieszka, „Łapcie przestrzeń w okna”, „Gazeta Wyborcza”, 2000Autorki: Urszula Pieczek, Edyta Zielińska-Dao Quy Grafika: Gabriela Szalast-Dao Quy Zdjęcie: Wiesław StasiakRealizacja: Oles KalmukMontaż: Michał Szyszka Muzyka: Vicky Vox, Just don’t (Instrumental version)

Przywracanie kobiet historii polegało na dopisywaniu brakujących biografii – głównie badaczki szukały w archiwach śladów życia kobiet i tworzyły prace o rodzinie, gospodarstwie domowym i losach kobiet z różnych klas społecznych. Choć nadal kolejne bohaterki z przeszłości są odkrywane, to szybko okazało się jednak, że samo uzupełnianie narracji nie wystarcza. „Historia kompensacyjna” nie wyjaśniała, dlaczego kobiety były (i są) marginalizowane ani jakie mechanizmy za tym stoją. Dlaczego potrzebujemy herstorii? Jak je rozumieć? Po co opowiadać o kobietach? Co to znaczy, że czas kobiet jest cykliczny, a mężczyzn – linearny? Czy możliwe jest uniwersalne doświadczenie kobiece?  BibliografiaMonika Bobako, „Powrót kobiet do historii – niedokończony projekt”, [w:] „Krytyka Polityczna” 2005 nr 7/8.Błażej Brzostek, „Życie codzienne kobiet w PRL”, Warszawa 2025.Ewa Domańska, „Historie niekonwencjonalne. Refleksje o przeszłości w nowej humanistyce”, Poznań 2006. Grażyna Kubica, „Maria Czaplicka – płeć, szamanizm, rasa. Biografia antropologiczna”, Kraków 2015. Maureen Murdock, „Podróż Bohaterki. Kobieca droga do pełni”, Czeladź 2020. Linda Nochlin, „Dlaczego nie było wielkich artystek”, Sopot 2023.„Dlaczego w sztuce ukraińskiej są wielkie artystki”, pod red. Kateryna Jakowłenko, Warszawa 2020. Autorki: Urszula Pieczek, Edyta Zielińska-Dao QuyGrafika: Gabriela Szalast-Dao QuyZdjęcie: Kadr z filmu „W cieniu prezydenta” / Archiwum prywatneMontaż: Michał SzyszkaRealizacja: Drezina RecordsMuzyka: Vicky Vox, Just don’t (Instrumental version) 

5 stycznia 1944 roku około południa na Żoliborzu, w domu przy ulicy Felińskiego 27, dzwoni telefon. Słuchawkę podnosi Ewa Pohoska – łączniczka Armii Krajowej, poetka, eseistka, dramaturżka, działaczka socjalistycznych kręgów młodzieży, córka przedwojennego wiceprezydenta Warszawy – Jana Pohoskiego. Przeklina, choć nie ma tego w zwyczaju. Wychodząc, nic ze sobą nie zabiera, ma jej nie być przecież tylko chwilę, potrzebną do tego, by ostrzec rodzinę Hanny Czaki przed możliwym nalotem niemieckiej policji na ich mieszkanie. Jak się wkrótce okaże, swój ukochany dom opuszcza na zawsze. Ta krótka rekonstrukcja zdarzeń to właściwie jeden z niewielu pewników w jej biografii. Otoczona przez wybitne osoby, trwała w poczuciu niedostateczności. Pisała, redagowała, rysowała i wciąż poszukiwała swojego miejsca w świecie. Pragnęła miłości. Ostatecznie żadne z jej marzeń nigdy się nie spełniło. Jej biografia – choć krótka – jest świadectwem nieznanych obliczy II wojny światowej. A rozproszone pisma, które po sobie zostawiła, rozbijają tradycyjne myślenie o środowisku Armii Krajowej. Bibliografia„«…bez dziennika się widać nie obejdzie». Ewa Pohoska (1918–1944). Pisma”, wstęp, opracowanie, komentarze Izolda Kiec, Poznań 2025. Krzysztof Dunin-Wąsowicz, „Pohoska Ewa (1918–1944), [w:] Polski Słownik Biograficzny t. XXVII, Warszawa-Kraków-Wrocław-Gdańsk 1982–1983.„Poezja” 1984, nr 9.  Autorki: Urszula Pieczek, Edyta Zielińska-Dao QuyGrafika: Gabriela Szalast-Dao QuyZdjęcie: Kadr z filmu „W cieniu prezydenta” / Archiwum prywatneMontaż: Michał SzyszkaRealizacja: Drezina RecordsMuzyka: Vicky Vox, Just don’t (Instrumental version)

Autorytet dla Władysława Bartoszewskiego, Józefa Tischnera, Adama Michnika oraz Jana Pawła II. Uznawana – obok Henryka Sienkiewicza – za najważniejszą polską pisarkę historyczną. Autorka powieści „Przemija postać świata”, „Kamienie wołać będą” czy „Żniwo na sierpie”, „pilna słuchaczka Słowa”, szyfrantka Armii Krajowej. Postać posągowa, choć na pomnikach nieobecna. Dla wielu osób po prostu – Naczelna. Hanna Malewska (1911–1983), wieloletnia redaktor naczelna miesięcznika „Znak”, była osobą, która nie zostawiała śladów, „jakby chciała oczyścić życie z życia” (Ryszard Koziołek). Całkowicie oddana pracy, skupiona na redagowaniu. O tym, jakiego formatu redaktorką była, jak wpłynęła na tużpowojenną historię kultury, a także dlaczego jej postawa wobec świata zasługuje na szacunek i przypomnienie opowiadamy w pierwszym odcinku podcastu herstorycznego „One”.  BibliografiaAnna Głąb, „Ostryga i łaska. Rzecz o Hannie Malewskiej”, Kraków 2009. Krzysztof Leszczyński, „Nieznane i zapomniane bohaterki szyfrów 1939-1945”, Kraków 2021. Ryszard Koziołek, „Dobrze się myśli literaturą”, Wołowiec 2016. „Cholerne czarodziejstwo”. Halina Bortnowska w rozmowie z Agnieszką Rosner i Magdaleną Kicińską, [w:] „Pismo” nr 1/2018.  Archiwum Miesięcznika „Znak” Autorki: Urszula Pieczek, Edyta Zielińska-Dao QuyGrafika: Gabriela Szalast-Dao QuyZdjęcie: Irena Jarosińska / Fundacja Ośrodka Karta Montaż: Michał SzyszkaMuzyka: Vicky Vox, Just don’t (Instrumental version)

Zapraszamy do słuchania podcastu herstorycznego „One”. Rozmawiamy w nim o kobietach mniej znanych, zapomnianych, o których niewiele wiemy, a których herstorie są inspirujące i naszym zdaniem warte przypomnienia. Pytamy, dlaczego pewne herstorie pamiętamy, a inne nie. Opieramy się na źródłach, sprawdzamy dostępne materiały... Jeśli się da rozmawiamy z krewnymi, znajomymi naszych bohaterek. Opowiadamy o kobietach z pasji i ciekawości. Autorki: Urszula Pieczek, Edyta Zielińska-Dao QuyGrafika: Gabriela Szalast-Dao QuyZdjęcia: Mateusz Skwarczek / Wyborcza.plMontaż: Michał Szyszka Muzyka: Vicky Vox, Just don't (Instrumental version)