THE MOMENTUM Podcast

3 ทศวรรษให้หลังเหตุการณ์ ‘พฤษภาทมิฬ’ บาดแผลหลายเรื่องยังไม่เคยถูกสะสาง ทั้งคำถามเรื่องผู้เสียชีวิตและผู้สูญหาย การใช้กระสุนจริง แผนสลายการชุมนุม เหตุเผา สถานีตำรวจนครบาลนางเลิ้ง ไปจนถึงตัวละครเบื้องหลังที่ไม่ได้มีเพียง พลตรี จำลอง ศรีเมือง หรือพลเอก สุจินดา คราประยูร เท่านั้น b-holder ชวนคุยกับ ตู่-จตุพร พรหมพันธุ์ ในฐานะคนที่อยู่กลางถนนในปี 2535 ย้อนกลับไปยังวันที่ รสช.ยึดอำนาจ วันที่พลเอกสุจินดา ‘เสียสัตย์เพื่อชาติ’ วันที่ทหารใช้กระสุนจริงกับประชาชน และถามคำถามสำคัญว่า พฤษภาฯ 35 คือชัยชนะของประชาชนจริงหรือไม่ หรือเป็นเพียงชัยชนะชั่วคราวที่ประเทศไทยยังต้องจ่ายราคาซ้ำแล้วซ้ำเล่า

จากทายาทนักการเมือง ลูกชายของ ‘พี่อ้วน’ ภูมิธรรม เวชยชัย สู่เส้นทางการเป็นนักธุรกิจ และก้าวเข้ามาเป็นเลือดใหม่ในสนามการเมืองระดับชาติ b-holder ชวน กอป่าน-ธงธรรม เวชยชัย สส.แบบบัญชีรายชื่อ ใหม่ถอดด้าม ของพรรคเพื่อไทย คุยเรื่องเส้นทางของเขา และมองถึงโจทย์ใหญ่ของ ‘พรรคเพื่อไทย’ การทำงานร่วมกันระหว่างคนต่างเจเนอเรชัน การปรับตัวของพรรคเพื่อไทย และคนรุ่นใหม่อย่างเขา มองภูมิทัศน์การเมืองไทยแบบไหน #TheMomentum #bholder #ธงธรรมเวชยชัย #พรรคเพื่อไทย #เพื่อไทย

เมื่อวิกฤต PM2.5 กลายเป็นปัญหาซ้ำซากที่คนเหนือยังต้องหายใจอยู่ทุกปี ทั้งที่รัฐบาลเปลี่ยนมาแล้วหลายชุด แต่คำถามเดิมยังค้างอยู่เสมอ ทำไมแก้ไม่ได้จริงจังสักที พูดคุยกับ ตี๋-ภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สส.เชียงใหม่ เขต 8 พรรคประชาชน ขุดหาต้นตอของปัญหาไฟป่า ฝุ่นควัน วิเคราะห์การลงพื้นที่ของรัฐบาล เรื่อยไปจนถึงความคืบหน้าของ พ.ร.บ.อากาศสะอาด อุปสรรคที่ยังค้างคาจากรัฐบาลชุดก่อนและยัง ‘ลูกผีลูกคน’ ในรัฐบาลชุดนี้ รวมถึงเส้นทางการเมืองของเขา เส้นทางการเมืองที่พรรคประชาชนต้องเผชิญต่อจากนี้

พบกับ ลี-อายุ จือปา ผู้ก่อตั้ง Akha Ama Coffee จากเด็กดอยที่ไม่รู้แม้แต่ภาษาไทย สู่ผู้ประกอบการที่พาแบรนด์ Akha Ama ไปสู่ระดับโลก ใน EP นี้ เขาจะเล่าเรื่องราวที่ไม่เคยเล่าที่ไหนมาก่อน จุดเปลี่ยนที่เริ่มจากความไม่มี ชีวิตในวัยเด็กที่ประกอบสร้างเป็นตัวเองในทุกวันนี้ และหัวใจที่พร้อมส่งต่อสิ่งดีๆ ให้คนรุ่นใหม่

From ME to YOU(TH) EP4 พบกับ นัท-มนัทพงศ์ เซ่งฮวด ดีไซเนอร์และผู้ก่อตั้งแบรนด์ VARNI Craft ที่หยิบเสื่อกระจูดของแม่มาแปลงร่างเป็นงานดีไซน์ร่วมสมัยระดับโลก ในพอดแคสต์ตอนนี้ เราจะชวนคุยถึงการกลับบ้านอย่างมีเป้าหมาย การพัฒนาวัสดุท้องถิ่นอย่างกระจูดด้วยความคิดใหม่ และการทำงานร่วมกับชาวบ้านในชุมชน จนพากระจูดไทยโกอินเตอร์ในระดับโลก

From ME to YOU(TH) EP3 พาไปสำรวจความหวังของกรุงเทพฯ ผ่านสายตาคนทำงานนโยบายรุ่นใหม่ พรพรหม ณ.ส. วิกิตเศรษฐ์ ที่ปรึกษาของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ด้านความยั่งยืนกรุงเทพมหานคร ที่จะมาพูดคุยถึงชีวิตวัยเด็ก การค้นหาตัวเอง และแนวคิดที่เชื่อว่าเมืองเปลี่ยนได้จริง ถ้าเรากล้าคิด กล้าฟัง และกล้าลงมือทำ รับฟังบทสนทนาที่จริงใจ อบอุ่น และเต็มไปด้วยพลังบวกต่ออนาคตเมือง ได้แล้วในตอนนี้

ชวน ไอซ์-รักชนก ศรีนอก สส.เขตบางบอน จอมทอง หนองแขม พรรคประชาชน เปิดใจ ตอบทุกข้อสงสัยที่สาธารณชนมีต่อพรรคประชาชน รวมถึงคำถามที่หลายคนอยากรู้มากที่สุด ‘ไอซ์’ รู้สึกอย่างไร เมื่อเห็น สุชาติ ชมกลิ่น ได้เป็นรองนายกรัฐมนตรีในรัฐนาวาชุดใหม่

จากเด็กอีสานที่โตมาในมหาสารคาม ทำงานในญี่ปุ่น 12 ปี สู่เจ้าของร้านอาหารที่ตีความอีสานใหม่กลางเมืองขอนแก่น หมู-ทิฆัมพร ศรีคำแหง เจ้าของร้านจี่เกียจะมาเล่าว่า ทำไมเขาถึงเลือกกลับบ้าน และสร้างพื้นที่แห่งแรงบันดาลใจในแบบของตัวเอง

จากเด็กที่เติบโตท่ามกลางความคาดหวังในตระกูลนักธุรกิจ สู่ผู้สร้างธุรกิจหมื่นล้าน กึ้ง–เฉลิมชัย มหากิจศิริ ถ่ายทอดเส้นทางชีวิตและประสบการณ์ที่สั่งสม พร้อมต่อยอดความสำเร็จด้วยการผลักดันโครงการ TTA LAB เพื่อเปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่ได้ค้นพบศักยภาพ และเส้นทางที่ใช่สำหรับตัวเอง #TheMomentum #BrandedContent #FromMeToYOUTH #TTALAB #TTALABGEN2 #TheLabOfFutureCitizen

ปิยบุตร แสงกนกกุล เลขาธิการคณะก้าวหน้า ตีโจทย์ความปั่นป่วนทางการเมืองในรอบ 2 ทศวรรษที่ผ่านมาว่า เกิดจากระบบ ‘2 ใบอนุญาต’ กล่าวคือไม่ว่าใครขึ้นมาเป็นรัฐบาล เมื่อได้ใบอนุญาตแรกจาก ‘ประชาชน’ แล้ว จำต้องได้ ‘ใบอนุญาตที่ 2’ จากชนชั้นนำ เพื่อดำรงสถานะให้อยู่ได้ตลอดรอดฝั่ง

‘ราชาธิปไตยตามรัฐธรรมนูญ’ ระบอบที่ เจษฎ์ โทณะวณิก วาดหวัง 20 ปีที่ผ่านมา เจษฎ์ โทณะวณิก สวมบทบาทอันหลากหลาย เขาเคยเป็นทนาย เป็นอาจารย์ด้านกฎหมายมหาชน เป็นที่ปรึกษากรรมการร่างรัฐธรรมนูญ และผันตัวเองมาเป็น ‘นักเคลื่อนไหว’ มากขึ้น ล่าสุดข้อเสนอของเจษฎ์คือ ‘ยกเลิกระบอบประชาธิปไตย’ เรียกเสียงฮือฮาเป็นอย่างมาก คำถามก็คือ แล้วระบอบการปกครองแบบไหนที่เจษฎ์พึงปรารถนา 20 ปีที่ผ่านมา เจษฎ์ทบทวนตัวเองและทบทวนประเทศนี้อย่างไร และในขณะเดียวกัน ‘ราชาธิปไตยตามรัฐธรรมนูญ’ ระบอบที่เจษฎ์วาดหวังนั้น หน้าตาเป็นอย่างไร

ตลอด 20 ปีที่ผ่านมา มุมมองของใครหลายคนที่มีต่อ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ แตกต่างกันออกไป บ้างมองว่า เขาต้องรับผิดชอบต่อเหตุการณ์ความรุนแรง ต่อการพาบ้านเมืองมาถึงจุดนี้ บ้างมองว่า อภิสิทธิ์ทำได้ดีที่สุดแล้วด้วยสถานการณ์วันนั้น 20 ปีผ่านไป ผู้ชายคนนี้ผ่านมาหลายหมวก ตั้งแต่การขึ้นเป็นหัวหน้าพรรคเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย การเป็นผู้นำฝ่ายค้าน การเป็นนายกรัฐมนตรี และจนถึงวันนี้ ที่คงเหลือเพียงแค่หมวกผู้สังเกตการณ์ทางการเมือง EP นี้พบกับ อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ อดีตนายกฯ มองบทบาทตัวเขา มองบทบาทประเทศ เพื่อหาคำตอบว่า หนึ่งในตัวละครอันซับซ้อนอย่างเขา ย้อนมองปรากฏการณ์ตลอด 2 ทศวรรษที่ผ่านมาอย่างไร และประเทศนี้จะต้องไปต่ออย่างไร

b-holder Podcast จาก The Momentum ชวนพบกับซีรีส์พิเศษ The Lost Decades พาตัวละครที่เกี่ยวข้อง ผู้สังเกตการณ์ ย้อนกลับไปมองรอบ 2 ทศวรรษที่สูญหาย เพื่อตอบคำถามว่าเกิดอะไรขึ้นบ้าง แล้วเราจะก้าวไปต่ออย่างไร EP แรกพบกับ รองศาสตราจารย์ ดร.วีระยุทธ กาญจน์ชูฉัตร อดีตอาจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์การเมือง สถาบัน GRIPS มหาวิทยาลัยด้านนโยบายสาธารณะ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น และรองหัวหน้าพรรคประชาชน ที่พาไปย้อนมองมิติเศรษฐกิจ การเติบโตของ ‘ทุนผูกขาด’ ก่อนพาไทยไปเทียบเคียงกับประเทศรอบข้าง รอบด้าน และหาวิธี ‘ไล่กวด’ ประเทศอื่นๆ ในสถานการณ์อันท้าทายเช่นนี้

จะ ‘แจกเงิน’ สักที หลักการควรเป็นอย่างไร ต้อง ‘วิกฤต’ แค่ไหน ประชาชนเดือดร้อนเพียงใดจึงต้องใช้วิธีนี้ ย้อนกลับไปยังต้นทางของนโยบายประชานิยม นโยบาย ‘เงินผัน’ เมื่อปี 2518 ในรัฐบาล หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ที่เปลี่ยนระบบงบประมาณใหม่ ให้โอนตรงไปยัง ‘สภาตำบล’ จ้างงานคนในท้องถิ่น เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจและนโยบาย ‘กองทุนหมู่บ้าน’ หมู่บ้านละ 1 ล้านบาท ในรัฐบาล ทักษิณ ชินวัตร เมื่อปี 2544 ที่พยายามพลิกหัว-กลับหาง ระบบงบประมาณอีกครั้งด้วยการ ‘จ่ายตรง’ และกลายเป็นหนึ่งในตราสินค้าของทักษิณและ ‘พรรคทักษิณ’ มาตลอด 2 ทศวรรษ ก่อนที่ ‘ดิจิทัลวอลเล็ต’ จะเริ่มจ่ายสัปดาห์หน้า b-holder ชวนศึกษาประวัติศาสตร์ของการแจกเงิน จ่ายเงิน และความพยายามปรับระบบงบประมาณที่กลายเป็น ‘ตำนาน’ อันลือลั่น

วิธีคิดและวิธีพัฒนาชุดสิทธิประโยชน์ ในระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้ามีที่มาอย่างไร กว่าจะเป็นชุดสิทธิประโยชน์ ต้องผ่านขั้นตอนอะไรบ้าง และอนาคตของระบบสิทธิประโยชน์ในระบบ 30 บาทรักษาทุกโรค มีอะไรที่น่าสนใจบ้าง Care Theory EP นี้ ขอนำเสนอทฤษฎีว่าด้วย ‘ชุดสิทธิประโยชน์‘ สนทนากับ รศ.ดร.วรรณฤดี อิสรานุวัฒน์ชัย หัวหน้าโครงการและนักวิจัยอาวุโสของโครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP) หน่วยงานวิจัยที่มีส่วนช่วยเติมเต็มให้ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าสมบูรณ์แบบ เป็นประโยชน์กับประชาชนชาวไทยได้มากที่สุด

เคยคิดไหมว่า ช่วงชีวิตในห้วงเวลาที่ต้อง ‘พึ่งพิง’ ผู้อื่น เราจะอยู่กันที่ไหน ผู้ป่วยระยะประคับประคองในบ้านเรา มี ‘ทางเลือก’ อะไรบ้าง Care Theory พาไปรู้จัก ‘สถานชีวาภิบาล’ ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ กับ รศ.ภญ.ดร.ยุพดี ศิริสินสุข รองเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ว่ามีบทบาทดูแลผู้ป่วยระยะประคับประคองอย่างไร และระบบบัตรทองมีส่วนสำคัญอย่างไรกับการสร้าง-ขยายเครือข่ายสถานชีวาภิบาล

คุยกับ ผศ.ดร.นพ.สัมฤทธิ์ ศรีธํารงสวัสดิ์ อาจารย์ภาคเวชศาสตร์ชุมชน คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัยการกำกับ ติดตาม และประเมินนโยบายบัตรประชาชนใบเดียวรักษาได้ทุกที่ของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)

จะดีเพียงใด หากระบบ Artificial Intelligence (AI) สามารถช่วย ‘คัดกรอง‘ อาการป่วยเบื้องต้นได้? จะดีแค่ไหน หาก ’ตำราตรวจรักษาโรคทั่วไป‘ ถูกใช้ทำงานพร้อมกับระบบ AU Machine Learning ที่พัฒนาโดย Microsoft Care Theory สนทนากับ ทันตแพทย์ อรรถพร ลิ้มปัญญาเลิศ รองเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ถึงภารกิจพลิกโลกร่วมกับ Microsoft และระบบ Open AI พัฒนาระบบ ‘ป้องกัน-ดูแลสุขภาพ’ เบื้องต้นกับ ChatGPT ที่อาจพลิกโฉมระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าไปอีกขั้นหนึ่ง

เคยรู้กันหรือไม่ว่าบรรดา ‘เหล่าทัพ’ ไม่ว่าจะกองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ ต่างก็มี ‘ธุรกิจ’ เป็นของตัวเอง กองทัพบกมีธุรกิจทีวี มีบ่อน้ำมัน กองทัพเรือจัดการไฟฟ้าในพื้นที่อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรีได้ ขณะที่กองทัพอากาศก็มี ‘สนามกอล์ฟ’ อยู่หลายแห่ง โดยที่ไม่มีใครล่วงรู้ว่า รายได้ ดอกผลจากธุรกิจเหล่านี้มีเท่าไรและอยู่ในกระเป๋าใคร นั่นหมายความว่า ในนามของความรักชาติมี ‘หลุมดำ’ อีกมาก ที่อยู่ภายใต้การบริหารงานของกองทัพบก กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ b-holder สัปดาห์นี้ ชวน เบญจา แสงจันทร์ ส.ส.แบบบัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล ในฐานะคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาแนวทางการถ่ายโอนธุรกิจของกองทัพไปอยู่ในความดูแลของหน่วยงานอื่น ชำแหละธุรกิจที่อยู่ภายใต้อาณัติของเหล่าทัพต่างๆ และหาคำตอบว่า ในที่สุดจะสามารถโอนย้ายธุรกิจเหล่านี้ไปอยู่ในมือของ ‘ผู้เชี่ยวชาญ’ ได้จริงหรือไม่ หรือจะต้องอยู่กับกองทัพตลอดไป

’30 บาทรักษาทุกที่ ด้วยบัตรประชาชนใบเดียว’ ถือเป็นหนึ่งในนโยบาย ‘เรือธง’ ของรัฐบาล ในการเปลี่ยนระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ต่อไปนี้ด้วยบัตรประชาชนเพียงใบเดียว ก็สามารถเดินเข้าสู่ ‘หน่วยบริการนวัตกรรมในระบบบัตรทอง’ เพื่อเข้ารับบริการตามสิทธิประโยชน์บัตรทองได้ทันที ไม่จำเป็นต้องเดินไปยังโรงพยาบาล ไม่จำเป็นต้องรอคิวรักษายาวนาน เป็นการเปลี่ยนระบบไปสู่การรักษาทุกที่ ตั้งแต่ร้านขายยาใกล้บ้าน คลินิก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และหากต้องรักษาโรคซับซ้อน ก็สามารถเข้ารับการรักษาพยาบาลในโรงพยาบาลตามระบบได้ เป็นความก้าวหน้าในขวบปีที่ 22 ของระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า และหากลากเส้นต่อจุดสำเร็จ ระบบบัตรทองจะกลายเป็นระบบที่พร้อมโอบรับคนไทย ภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าทุกคนให้ได้รับบริการอย่างไร้รอยต่อ ไม่ต้องรอนาน เริ่มได้ตั้งแต่การคัดกรองอาการป่วยเบื้องต้น ไปจนถึงสามารถเข้าถึงระบบการรักษาได้ตั้งแต่เนิ่นๆ Care Theory ทฤษฎีบัตรทอง EP1 ชวน นายแพทย์จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) พูดถึงทฤษฎีว่าด้วย ’30 บาทรักษาทุกที่ ด้วยบัตรประชาชนใบเดียว’ และหน่วยบริการนวัตกรรมในระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าว่า หากลากเส้นต่อทุกจุดเข้าด้วยกันสำเร็จ ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า จะมีรูปร่างอย่างไรในอนาคต

ประวัติศาสตร์ของ ‘ถังแดง’ ในพื้นที่ภาคใต้เป็นประวัติศาสตร์อันเจ็บปวด ประชาชนจำนวนมากที่เห็นต่างกับรัฐ ถูก ‘ทหาร’ จัดการด้วยการ ‘ถีบลงเขา เผาลงถังแดง’ จนเป็นเรื่องปกติ และจนถึงวันนี้ แม้จะรู้ว่ามีผู้เสียชีวิต-ผู้สูญหายหลายร้อยคน แต่ก็ไม่มีใครต้องรับผิดแม้แต่คนเดียว b-holder ชวนย้อนเวลากลับไปฟังประวัติศาสตร์ยุคสงครามเย็น ที่จนถึงวันนี้ก็ยังคงไม่ได้รับการสะสาง คงเหลือเพียงประวัติศาสตร์บาดแผลที่อยํ่ในใจญาติพี่น้องผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ ไม่มีวันลบเลือน

เส้นทางของ วิษณุ เครืองาม เป็นเส้นทางอันโลดโผน 33 ปี กับนายกฯ 10 คน สร้างปรากฏการณ์ ความสำเร็จ และความล้มเหลวไว้มาก คำถามก็คือสิ่งที่ ‘วิษณุ’ ฝากไว้กับการเมืองไทยในวันนี้คืออะไร และเพราะเหตุใด วิษณุถึงยัง ‘จำเป็น’ กับการเมืองไทย b-holder ชวนย้อนฟังเส้นทางของ ‘เนติบริกร’ นับตั้งแต่ยังเป็นดอกเตอร์หนุ่มช่วยงาน ธานินทร์ กรัยวิเชียร วันที่ตัดสินใจลาออกจากเลขาธิการคณะรัฐมนตรี เป็นรองนายกรัฐมนตรีในรัฐบาล ทักษิณ ชินวัตร ยุค ‘ลงเรือแป๊ะ’ กับพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา จนถึงวันที่ต้องกลับมาร่วมงานกับ เศรษฐา ทวีสิน ว่านัยและความหมายของนักกฎหมายมือหนึ่งคนนี้คืออะไร

สถานการณ์ในพม่าพลิกกลับอีกตลบ เมื่อ หม่อง ชิต ตู่ หรือ ซอว์ ชิต ตู่ (Saw-Chit-Thu) ผู้นำกองกำลังแห่งชาติกะเหรี่ยง (Karen National Army: KNA) เกิด ‘เปลี่ยนข้าง’ แปรพักตร์ ย้ายข้ามไปอยู่กับกองทัพพม่า ทั้งที่สู้กับ KNA มายาวนาน และทำให้สถานการณ์ในเมืองเมียวดี ตรงข้ามชายแดนแม่สอด ที่ตอนแรกดูเหมือนฝั่งกะเหรี่ยงจะ ‘มีชัย’ กลับกลายเป็นเพลี่ยงพล้ำ ต้องล่าถอยกลับไปในประเทศอีกครั้ง b-holder ชวน สุณัย ผาสุข ที่ปรึกษา Human Rights Watch ประจำประเทศไทย ประเมิน ‘ราคา’ ของดีลข้ามขั้วของ หม่อง ชิต ตู่ ก่อนมองอนาคตของสงครามกลางเมืองในพม่า และหาคำตอบว่าทำไมสุณัยถึงได้มองว่า ไม่มี ‘ฉากทัศน์’ ที่ดีที่สุด สำหรับสถานการณ์ในพม่า

ว่ากันตามจริง ‘คณะราษฎร’ ไม่ใช่ ‘ฮีโร่’ ทั้งขั้นตอนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง และการรักษาอำนาจหลังจากนั้น พวกเขามีข้อผิดพลาดมากมาย ทำให้ฝ่ายตรงข้ามใช้คำว่า ‘ชิงสุกก่อนห่าม’ ได้เต็มรูปแบบ และด้วยข้อผิดพลาดจึงทำให้พวกเขาเสียอำนาจอย่างสิ้นเชิง หลัง ‘ฝ่ายเจ้า’ โต้กลับในการรัฐประหารปี 2490 b-holder ชวนดูความขัดแย้งภายในของคณะราษฎร ทั้งปฐมเหตุที่ทำให้บรรดา ‘ผู้ก่อการ’ แตกคอ และการข้ามขั้วไปอีกฝ่าย เพื่อพิเคราะห์ว่าเหตุใดการปฏิวัติสยามถึงไม่สัมฤทธิ์ผลอย่างที่ใจของผู้ก่อการวาดไว้

การกลับมาของ จักรภพ เพ็ญแข สั่นสะเทือนการเมืองไทย หลายปีที่ผ่านมาหลายคนไม่นึกว่า เขาจะกลับมาได้ และหากกลับมาได้ ก็คงเป็นชื่อสุดท้ายในภาวะบ้านเมืองปกติ การกลับมาของจักรภพ ท่ามกลางจังหวะก้าวของ ทักษิณ ชินวัตร ที่คืบคลานออกมาเรื่อยๆ ยิ่งทำให้หลายคนตั้งคำถามถึง ‘ดีลพิเศษ’ บางอย่าง ว่าด้วยฝ่ายอนุรักษนิยมและพรรคเพื่อไทย จับมือกันเพื่อคว่ำ ‘พรรคก้าวไกล’ โดยมีจักรภพเป็นหนึ่งในวงจรนั้น b-holder สัปดาห์นี้ นั่งคุยกับ จักรภพ เพ็ญแข ย้อนอดีตไปตั้งแต่การเคลื่อนไหวของคนเสื้อแดง ถามเขาว่าการกลับมาถือเป็น ‘ความล้มเหลว’ หรือไม่ ขณะเดียวกัน เขาคิดอย่างไรที่หลายคนตั้งสถานะเขาว่า เป็น ‘นายแบก’ พรรคเพื่อไทยคนใหม่ แล้วสภาพการเมืองแบบนี้ คนที่ต่อสู้มายาวนานแบบจักรภพ มี ‘ความหวัง’ อะไรเหลืออยู่บ้างไห

b-holder Podcast สนทนากับ อังคณา นีละไพจิตร ภรรยาของทนายสมชาย ย้อนอดีตกลับไปถึงวันที่ทนายสมชายหายตัว สำรวจ ‘ความไม่ปกติ’ ของกระบวนการยุติธรรมไทย เมื่อเจ้าหน้าที่รัฐเข้าไปพัวพันกับการอุ้มหาย มองไปถึงอนาคตของการ ‘ซ้อมทรมาน’ และอุ้มหาย รวมถึงการคืน ‘สมชาย’ ให้กับครอบครัว

b-holder ร่วมย้อนอดีตไปหาคำตอบว่า ที่จริงแล้วดีกรีความเป็น ‘นักประชาธิปไตย’ ของ ทักษิณ ชินวัตร นั้นเข้มข้นขนาดไหน อะไรที่ประกอบสร้างให้ภาพ ‘ประชาธิปไตย’ ติดกับแบรนด์ของเขา แล้วจนถึงวันนี้ยังคงเหลือความเป็น ‘นักประชาธิปไตย’ อยู่หรือไม่

3 ปีผ่านไป หลังรัฐประหารที่มีข้ออ้างว่าด้วยเรื่อง ‘รักษาความสงบ’ และขจัด ‘คอร์รัปชัน’ สถานการณ์ในเมียนมายังคุกรุ่น . กองกำลังของกลุ่มชาติพันธุ์รวมตัวกันสู้รัฐบาลทหารของ พลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย (Min aung hlaing) จนยิบตา หลายพื้นที่กองกำลังเหล่านี้เอาชนะกองทัพของรัฐบาลได้ และแม้รัฐส่วนกลางจะใช้อาวุธหนักจัดการเพียงใด ก็ไม่สู้การต่อสู้แบบ ‘กองโจร’ ที่มีเบื้องหลังอันสลับซับซ้อน และมีทั้งยุทธวิธี-ยุทโธปกรณ์ไม่แพ้กองทัพ คำถามก็คือ 3 ปีที่ผ่านมา รัฐบาลทหารพม่าผิดพลาดตรงไหน คำถามก็คือทำไมสมรภูมิสำคัญหลายแห่ง ฝั่งกองกำลังชาติพันธุ์กลับมียุทธวิธีที่เหนือกว่า แล้วเพราะเหตุใด อดีตเมืองหลวงอย่าง ‘มัณฑะเลย์’ ถึงเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญที่ต่างฝ่ายต่างก็จะชิงชัย ยึดเป็นชัยภูมิสำคัญให้จงได้ พร้อมคำถามที่สำคัญที่สุด ผลลัพธ์สุดท้ายของการห้ำหั่นกันระหว่างทั้งสองฝ่ายจะนำไปสู่อะไร b-holder EP43 สนทนากับ ดุลยภาค ปรีชารัชช จากสถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เพื่อร่วมกันหาเบื้องหลัง ถอดสมการอันซับซ้อนเหล่านี้ และวิเคราะห์ความเป็นไปได้ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

ในความเป็นจริง พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงดำรงสถานะอย่างยากลำบาก ช่วงเวลาแห่งการครองราชย์ 7 ปี เต็มไปด้วยสถานการณ์แห่งความท้าทาย ไม่ว่าจะเป็นช่วงเวลาเศรษฐกิจตกต่ำ หรือปัญหาภายในพระบรมวงศานุวงศ์อันยุ่งเหยิง แน่นอนว่า ปัญหาทั้งหมดเป็นปฐมเหตุแห่งการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 24 มิถุนายน 2475 ทำให้ในหลวงรัชกาลที่ 7 เป็นพระมหากษัตริย์ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์พระองค์สุดท้าย คำถามก็คือในห้วงเวลาอันปั่นป่วน มีเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้นบ้าง สถานการณ์ ‘ระหว่างบรรทัด’ ส่งผลอย่างไรต่อสถานะของในหลวงรัชกาลที่ 7 และในสถานการณ์อันยากลำบาก ‘กษัตริย์นักประชาธิปไตย’ จัดการเรื่องเหล่านี้อย่างไร หากมองย้อนกลับไป ในหลวงรัชกาลที่ 7 อาจเป็นพระมหากษัตริย์ที่ ‘น่าสงสาร’ ที่สุดในราชวงศ์จักรี

พาย้อนกลับไปดูพัฒนาการทุนไทยยุคจอมพลสฤษดิ์ ว่าพวกเขาเริ่มร่ำรวยขึ้นได้อย่างไร และบรรยากาศการเมืองแบบใดที่ทำให้คนเหล่านี้สามารถร่ำรวย สร้างทรัพย์ศฤงคารได้ในห้วงเวลาการ ‘พัฒนา’ ประเทศ

ถึงวันนี้ ‘Soft Power’ วลีสั้นๆ ที่โจเซฟ ไนลส์ (Joseph Nyles) คิดขึ้นเมื่อหลายทศวรรษก่อน กลายเป็นวลีที่ถูกใช้อย่างแพร่หลาย หลายคนวิจารณ์ว่าไม่ตรงกับความหมายดั้งเดิม ขณะที่หลายคนวิจารณ์ว่า วลีนี้ถูกใช้เกลื่อนกลาดเกินไป และยุคนี้ อะไรก็ดูจะเข้าทาง Soft Power หมด เพราะหัวหน้าพรรคเพื่อไทยคนใหม่อย่าง แพทองธาร ชินวัตร เกิดสนใจเรื่องนี้! แต่เอาเข้าจริงแล้ว Soft Power ในมุมมองของรัฐบาลนี้คืออะไร พรรคเพื่อไทยมีแผนจะทำอะไรบ้างกับ Soft Power แล้วบรรดาคำครหาต่างๆ เป็นต้นว่า “นโยบายนี้ ยากจะทำได้จริง” “เป็นแค่ราคาคุย แต่คนคิดกลับไม่เข้าใจความหมาย” จะถูกอธิบายอย่างไร? b-holder EP นี้ พูดคุยกับ นายแพทย์ สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี กรรมการและเลขานุการคณะกรรมการยุทธศาสตร์ซอฟต์พาวเวอร์แห่งชาติ ถึงสารพัดข้อสงสัย และร่วมกันหาคำตอบว่าทำไม Soft Power ถึงเป็นนโยบายที่ต้องทำให้สำเร็จให้เร็วที่สุด

ปฏิเสธไม่ได้ว่าเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ถือเป็น ‘จุดเปลี่ยน’ สำคัญของประวัติศาสตร์ไทย เมื่อประชาชนจำนวนมากรวมใจกันล้ม จอมพล ถนอม กิตติขจร และเครือข่าย เป็นชัยชนะของประชาชนในแบบที่ไม่มีใครคาดคิดว่า ‘เผด็จการ’ ที่ดำรงตำแหน่งยืนยาวขนาดนั้น จะถูกล้มได้ง่ายเพียงนี้ ก่อนจะถึงวันที่ 14 ตุลาฯ คำถามสำคัญก็คือ อะไรคือสิ่งที่ทำให้จอมพลถนอมแข็งแกร่งได้เพียงนั้น สิ่งที่ประกอบสร้าง ‘ระบอบถนอม’ คืออะไร แล้วเพราะเหตุผลใด 14 ตุลาฯ ถึงสามารถจัดการกับจอมพลถนอมได้ราบคาบ b-holder Podcast ชวน ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต ผู้เขียนหนังสือ ‘เนื้อในระบอบถนอม’ วิเคราะห์ ‘ไส้ใน’ ของระบอบเผด็จการเมื่อ 50 ปีก่อน ว่ามีลักษณะพิเศษอะไร แล้วเพราะอะไร ระบอบทหารที่ฝังรากลึกถึงได้พ่ายต่อพลังของปวงประชาได้

การเติบโตของเกาหลีใต้ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมาเป็นเรื่องอันอัศจรรย์ เพราะหากเทียบเคียงประวัติศาสตร์ว่าด้วย ‘การเมือง’ แล้ว เกาหลีใต้แทบจะ ‘ล้ม ลุก คลุก คลาน’ ไปพร้อมกับไทย หากไทยมีการรัฐประหาร เกาหลีใต้ก็มีอยู่หลายครั้ง และเหตุการณ์ประวัติศาสตร์บาดแผลในกวางจู ก็สร้างรอยช้ำไม่แพ้เหตุการณ์เดือนตุลาฯ ในประวัติศาสตร์ไทย คำถามสำคัญก็คือ แล้วเกาหลีใต้เข้าไปสู่จุดที่การเมือง ‘สงบนิ่ง’ เศรษฐกิจเริ่มเจริญเติบโตได้อย่างไร คำถามสำคัญก็คือ ด้วยเหตุและปัจจัยอะไรที่ทำให้เกาหลีใต้ กลายเป็นประเทศชั้นนำทางอุตสาหกรรม แม้จะเกิดเหตุวุ่นวายหลายครั้งหลายคราก็ตาม

“ตั้งแต่อภิวัฒน์สยาม 2475 จนถึงวันนี้ เราไม่มีพรรคการเมืองที่เป็นพรรคการเมืองจริงๆ ส่วนใหญ่เป็นที่รวมตัวกันของคนไปลง ส.ส. เก็บจำนวน ส.ส.ให้เยอะๆ แล้วก็ไปแลกตำแหน่งรัฐมนตรีเท่านั้น” จากพรรคอนาคตใหม่มาถึงพรรคก้าวไกล วันนี้เป็นการเดินทางยาวนาน 6 ปี ของพรรคการเมืองน้องใหม่ที่มีเป้าหมายชัดเจนว่า เกิดขึ้นเพื่อ ‘เปลี่ยน’ ภูมิทัศน์การเมืองไทยให้หลุดพ้นจากสิ่งเก่าๆ บางคนบอกว่า พวกเขาเป็นพวกอ่อนหัด ไม่เข้าใจโลกของความเป็นจริง ขณะที่อีกหลายคนเห็นว่า พวกเขา ‘อันตราย’ เกินไป จนกลายเป็นสาเหตุที่พวกเขาไม่อาจเป็นรัฐบาลได้ แม้จะได้รับคะแนนนิยมสูงสุดในการเลือกตั้งที่ผ่านมา เรื่องพวกนี้เป็นเรื่องที่ ปิยบุตร แสงกนกกุล หนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งพรรคอนาคตใหม่บอกว่าเขา ‘เตรียมพร้อม’ ไว้ทั้งหมดแล้ว และหากพูดถึงแผนที่เขาวางไว้ เรื่องทั้งหมดมาเร็วกว่าที่คิด และการเปลี่ยนแปลงที่เขาหวังไว้ วันนี้มาได้ถึง ‘ครึ่งทาง’ แล้ว b-holder Podcast ชวนปิยบุตรคุยยาวๆ ย้อนอดีตไปถึงวันก่อตั้งพรรคอนาคตใหม่ ปัจจุบันของพรรคก้าวไกล และอนาคตการเมืองที่เขาวาดหวังไว้

เมื่อ 18 ปีก่อน รถยนต์แดวู เอสเปอโร จอดอยู่ใต้สะพานบางพลัดพร้อม ‘ระเบิด’ เต็มคันรถ หมายมุ่งสังหาร ทักษิณ ชินวัตร ผู้นำประเทศ หากระเบิดนั้นทำงานจริง รัศมีของระเบิดจะกินพื้นที่กว่า 1 กิโลเมตร วัตถุที่อยู่รอบๆ 40-50 เมตร จะถูกแรงระเบิดจนพังพาบทั้งหมด และอาจมีผู้เสียชีวิตหลักร้อยคน รวมถึงทักษิณในฐานะนายกรัฐมนตรีและเป้าสังหารสำคัญ แต่เมื่อระเบิดไม่ทำงาน กระบวนการสาวหาผู้กระทำความผิดและ ‘พล็อต’ ทั้งหมดก็ตามมา แน่นอนว่าผู้ก่อเหตุเป็นทหาร พร้อมให้ปากคำที่หลายคนหัวเราะเยาะว่า หากระเบิดไม่สำเร็จ จะมีการทำรัฐประหารตามมา ทว่าหลังจากนั้นไม่ถึง 1 เดือนการรัฐประหารก็เกิดขึ้นจริง

จนถึงวันนี้ ไม่มีใครปฏิเสธว่าระบอบ 3 ป. ที่นำโดย พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา, พลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ และ พลเอก อนุพงษ์ เผ่าจินดา ที่ครองอำนาจยาวนานเกือบหนึ่งทศวรรษ ได้ใกล้จุดอวสานเข้าไปทุกที จากผลการเลือกตั้งที่ย่ำแย่ และไม่ว่าจะรวมเสียงอย่างไร ก็ยากที่จะดึง 3 ป. กลับมาให้เป็นปึกแผ่นเหมือนเดิมได้ ก่อนจะไปถึงจุดนั้น เราพาย้อนกลับไปเพ่งพินิจการกำเนิดของระบอบนี้ จุดพีคของทั้งสาม และความขัดแย้งที่นำไปสู่ความพ่ายแพ้ และชวนคิดถึงหน้าตาของ ‘อนุรักษนิยม’ แบบใหม่ ที่กำลังก่อตัวขึ้น ว่าจะมีหน้าตาเป็นแบบไหน

ย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ ปี 2551 เป็นปีที่น่าตื่นเต้นที่สุดในประวัติศาสตร์ไทย 1 ปี เรามีนายกฯ ถึง 4 คน มีการพลิกขั้วทางการเมือง มีโอกาสที่จะเกิดการรัฐประหาร มีการต่อสู้กันของ ‘การเมืองมวลชน’ เหลือง-แดง ที่เปลี่ยนภูมิทัศน์ทางการเมืองไปใหม่ และจบท้ายปีด้วยเหตุการณ์ ‘ยึดสนามบิน’ และยุบพรรคการเมือง ใช้ตุลาการภิวัฒน์เพื่อแก้วิกฤต ที่สุดท้ายก็วิกฤตอยู่ดี b-holder พาย้อนเวลากลับไปยังห้วงเวลาที่ลุ้นระทึกและพิสดารที่สุดครั้งหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองไทย พร้อมกับหาเบื้องหลังเบื้องหน้า ไม่ให้ประวัติศาสตร์กลับไปซ้ำรอยอีก

หาก ‘ถือหุ้นสื่อ’ ไม่เป็นเงื่อนไขต้องห้ามของ ส.ส. และเกี่ยวพันกับตำแหน่ง นายกฯ ของ พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ ตามรัฐธรรมนูญ ณ วันนี้ ก็คงไม่มีใครเชื่อว่า ‘ไอทีวี’ ยังคงเป็น ‘สื่อ’ อยู่ เพราะจุดสิ้นสุดของไอทีวีนั้นจบลงอย่างสมบูรณ์แบบเมื่อ 16 ปีก่อน และเป็นจุดเริ่มต้นของ ‘ไทยพีบีเอส’ เอาเข้าจริงเรื่อง ‘ไอทีวี’ ถือเป็นตัวบ่งบอกฉากต่างๆ ในประวัติศาสตร์การเมืองไทยได้ดี… ไอทีวี เกิดจากเสียงเรียกร้องของประชาชนจากเหตุการณ์ ‘พฤษภาฯ 2535’ เรียกร้องหาช่องโทรทัศน์ที่ ‘รัฐ’ ไม่ได้ครอบงำ เริ่มประมูลสัมปทานในช่วงเศรษฐกิจบูม ก่อนจะประสบปัญหาช่วงวิกฤตเศรษฐกิจ กลายเป็นโทรทัศน์ของ ‘กลุ่มทุน’ ที่เกี่ยวโยงกับการเมืองโดยตรงหลังจากนั้น และถูกยึด ถูกทุบโดยฝ่ายตรงข้ามจนไม่เหลือสภาพ เป็นการปิดฉากทีวีเสรี B-holder ชวนย้อนฟังตำนานอันอาภัพของช่องโทรทัศน์ช่องนี้ เพื่อทำความเข้าใจสถานภาพสื่อของไอทีวี ตั้งแต่วันเริ่มต้นจนถึงจุดจบ… ในวันที่สังคมตั้งคำถามว่า ไอทีวียังเป็นสื่ออยู่หรือไม่?

ย้อนกลับไปช่วงเดือนพฤษภาคม 2549 ช่วงเวลาที่การเมืองไทยร้อนแรงที่สุด พันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตยกำลังตะโกน ‘ท้ากษิณออกไป’ ข่าวว่าด้วย ‘ปฏิญญาฟินแลนด์’ ก็ผุดขึ้นมาแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย เรื่องเริ่มจาก ‘พล็อต’ ในเวทีพันธมิตรฯ และบทความในหนังสือพิมพ์ว่า ทักษิณพร้อมกับกลุ่ม ‘คนเดือนตุลาฯ’ ที่ตั้งพรรคไทยรักไทย ใช้เวลาก่อนตั้งพรรคไปล่องเรือสำราญที่ ‘ฟินแลนด์’ และมีข้อตกลงร่วมกันว่าจะ ‘พลิกฟ้าคว่ำแผ่นดิน’ เช่น จะทำให้ประเทศไทยอยู่ภายใต้พรรคการเมืองเดียวให้ได้ หรือสถาบันพระมหากษัตริย์จะต้องเป็นสัญลักษณ์ของประเทศเท่านั้น ข่าวนี้ไม่ได้มีที่มาที่ไป ไม่ได้มีหลักฐานอื่น นอกจากมีกลุ่มคน ‘ได้ยิน’ เรื่องนี้ขึ้นมา ก่อนลากเส้นต่อจุด จนกลายเป็นหนึ่งในเรื่องที่ชนชั้นนำแอบเชื่อ และนำไปสู่การรัฐประหารในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้า ผ่านมา 17 ปี ตัวละครในปฏิญญาฟินแลนด์ทั้งฝ่ายเริ่มเรื่องและฝ่ายถูกกล่าวหา ยังอยู่ครบถ้วนและยังโลดแล่นอยู่ในการเมืองไทยราวกับเรื่องนี้เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน b-holder ชวนย้อนฟังที่มา และตำนานของ ‘ปฏิญญาฟินแลนด์’ พร้อมกับทำความเข้าใจกระบวนการสร้าง ‘ข่าวลือ’ โดยมีจุดมุ่งหมายทางการเมืองเฉพาะ

ว่ากันว่าช่วงสองสัปดาห์สุดท้ายก่อนเลือกตั้ง มักจะมีปรากฏการณ์แปลกๆ เสมอ ส่วนหนึ่งก็เพราะว่าในช่วงนี้ประชาชนจำนวนไม่น้อยตัดสินใจแล้วว่าจะ ‘เลือก’ หรือ ‘ไม่เลือก’ อะไร ดังนั้นพรรคที่คะแนนต่ำกว่าต้องหาทางจัดการพรรคที่คะแนนสูงกว่า และพรรคที่คะแนนสูงกว่าก็ต้องรักษาระดับเดิมไว้ ไม่ให้ผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งเกิดเปลี่ยนใจในนาทีสุดท้าย ด้วยเหตุนี้แคมเปญในช่วงสองสัปดาห์หลังจึงมีความหมายอย่างมาก แต่ละพรรคต้องงัดกระบวนท่าแปลกๆ เพื่อดึงดูดบรรดาผู้มีสิทธิ์ออกเสียงให้เปลี่ยนใจมาเลือกตัวเองให้ได้ และวิธีที่คลาสสิกที่สุดก็คือการบอกว่า ‘ไม่เลือกเรา เขามาแน่’ b-holder สัปดาห์นี้ พาไปสังเกตการณ์อดีตของการหาเสียงด้วยวิธีดังกล่าว พร้อมทั้งพูดถึง ‘ผลลัพธ์’ ซึ่งอาจเป็นตัวบอกว่าในช่วงสองสุดท้ายนี้ เราจะต้องเจอกับอะไรบ้าง

คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กลายเป็นตำบลกระสุนตก เมื่อหลายเรื่องประดังประเดเข้ามา ไม่ว่าจะเป็นกรณี ‘เว็บล่ม’ ในคืนสุดท้าย ทำให้ผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งจำนวนมากลงทะเบียนไม่ทัน หรืออยู่ดีๆ ก็เกิดต้องไปดูงานต่างประเทศในช่วงโค้งสุดท้ายก่อนเลือกตั้ง เรียกเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก และทำให้ประชาชนหลายคนไม่มั่นใจว่าการเลือกตั้งจะเป็นไปอย่างบริสุทธิ์ยุติธรรมหรือไม่ แต่นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ กกต.ถูกวิจารณ์ หากย้อนประวัติศาสตร์กลับไป เรามีทั้ง กกต.ติดคุก กกต.ที่ถูกกล่าวหาว่ารับคำสั่ง กระทั่ง กกต.ที่ไม่อยากจัดการเลือกตั้ง ขอให้รัฐบาลเลื่อนการเลือกตั้งออกไปเรื่อยๆ b-holder สัปดาห์นี้ชวนย้อนประวัติศาสตร์ของ กกต. ตั้งแต่ที่มา เรื่องครหา และความด่างพร้อย เพื่อเตรียมพร้อมจับตามองการเลือกตั้งรอบนี้ว่าจะมีเรื่องอะไรแปลกๆ อีกหรือไม่

การจัดอันดับ ‘ปาร์ตี้ลิสต์’ นับเป็นพิธีกรรมหนึ่งนับตั้งแต่มีสิ่งนี้ขึ้นในสารบบการเมืองไทย ปาร์ตี้ลิสต์ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อลบภาพของ ‘เจ้าพ่อ’ ‘หัวคะแนน’ และ ‘กระสุน’ ในการเมืองไทย พาบรรดามืออาชีพเข้าสู่สนามการเมืองมากขึ้น ทว่านวัตกรรมนี้กลับกลายเป็นหนทางใหม่ของเจ้าของมุ้งและนายทุน เพื่อเข้าสู่ระบบการเมืองโดยที่ไม่ต้องออกแรงมากนัก ทุกๆ การเลือกตั้ง การจัดลำดับปาร์ตี้ลิสต์มีทั้งคนสมหวังและคนผิดหวัง เพราะการจัดลำดับย่อมหมายถึงหากพรรคไม่มีกระแสมากพอ ได้เสียงไม่มากพอ ก็หมายถึงการลงทุนนั้นสูญเปล่า b-holder สัปดาห์นี้ชวนดูเกมการเมืองว่าด้วยการใช้ระบบปาร์ตี้ลิสต์ให้เป็นประโยชน์ พร้อมกับวิเคราะห์ว่าลำดับปาร์ตี้ลิสต์ในการเลือกตั้ง 14 พฤษภาคม 2566 นี้ กำลังส่อนัยอะไรในการเมืองไทย

​​ภาพจำที่คุณมีต่อ บรรหาร ศิลปอาชา เป็นอย่างไร เป็นนายกรัฐมนตรีร่างเล็กที่พูดเสียงดัง เป็นนักการเมืองที่ร่วมรัฐบาลได้ตลอด เป็นสัญลักษณ์แห่ง ‘สุพรรณบุรี’ หรือเป็นทุกอย่างรวมกัน หากย้อนกลับไป บรรหาร ศิลปอาชา คือหนึ่งชื่อที่เปลี่ยนการเมืองไทย… คนธรรมดาๆ คนหนึ่งจากสุพรรณบุรีที่ประสบความสำเร็จจากธุรกิจก่อสร้าง วันหนึ่งกลับ ‘ยึด’ พรรคชาติไทย พรรคของขุนทหาร จนประสบความสำเร็จได้เป็นนายกรัฐมนตรี และในอีกแง่หนึ่ง ชื่อของบรรหารก็มาด้วยความเป็น ‘ท้องถิ่นนิยม’ ยากยิ่งนักที่บ้านเกิดนายกรัฐมนตรีสักคนจะเจริญงอกเงย มีถนนหนทางดีแบบสุพรรณบุรี ภูมิลำเนาของบรรหาร แต่ทั้งหมด ‘เติ้ง เสี่ยวผิง’ เมืองไทย ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์ในหลายแง่ ทั้งในความแพรวพราวของเกมการเมือง ที่มักจะพาพรรค ‘ร่วมรัฐบาล’ ได้ทุกรอบ ไปจนถึงความเป็นต้นตำรับการเมืองแบบเก่าที่ไม่ได้สร้างมรรคผลอะไรให้คนรุ่นหลังมากนัก b-holder พาไปสำรวจเส้นทางของบรรหาร ทาบกับการเมืองไทยในปัจจุบัน ว่าตัวเขา และเส้นทางของตระกูลศิลปอาชา ได้สะท้อนสัจธรรมและสร้างตำนานอะไรให้กับการเมืองไทยบ้าง

​​หากย้อนเรื่องราวกลับไปในประวัติศาสตร์ เหตุการณ์ ‘กบฏ 20 มีนาคม 2520’ นำโดย พลเอก ฉลาด หิรัญศิริ อดีตรองผู้บัญชาการทหารบก ยังเป็นความพยายามรัฐประหารที่มี ‘ปริศนา’ เกิดขึ้นหลายประการ ไม่ว่าจะด้วยเรื่องของแรงจูงใจ เบื้องหลัง และเรื่องราวต่างมุมที่แวดล้อมเหตุการณ์สำคัญอย่างการสังหาร พลตรี อรุณ ทวาทศิน ผู้บัญชาการกองพลที่ 1 รักษาพระองค์ กลางกองบัญชาการของคณะรัฐประหาร ที่ทำให้การยึดอำนาจแบบลับๆ ครั้งนี้ กลายเป็นการรัฐประหารที่ล้มเหลว เพราะมีนายทหารชั้นผู้ใหญ่เสียชีวิต หลังเหตุกบฏเพียงไม่ถึงเดือน จากคนที่เคยเป็นว่าที่ผู้บัญชาการทหารบก ผู้ลั่นไกสังหารนายพลก็กลายเป็นนักโทษ และในที่สุดกระบวนการยุติธรรมทำหน้าที่อย่างรวดเร็ว จบลงที่ ‘แดนประหาร’ โดยไม่มีใครคาดคิดด้วยคำสั่งเบ็ดเสร็จเด็ดขาดของ ธานินทร์ กรัยวิเชียร นายกรัฐมนตรีในเวลานั้น ด้วยคำที่พลเอกฉลาดพูดตลอดเวลาก่อนเสียชีวิตว่าถูก ‘หักหลัง’ b-holder พาไปสำรวจช่วงเวลาก่อนที่อดีตรองผู้บัญชาการทหารบกจะกลายเป็นนักโทษประหาร และหาคำตอบของบรรดาปริศนาอันซับซ้อนในเหตุการณ์กบฏ 20 มีนาคม 2520 ว่าแท้จริงแล้วเกิดอะไรขึ้นบ้าง และใครหักหลังใครกันแน่

การเมืองแบบ ‘เจ้าพ่อ’ และ ‘บ้านใหญ่’ ถือเป็นอีกหนึ่งนวัตกรรมที่อยู่คู่กับประชาธิปไตยแบบไทยๆ มาหลายทศวรรษ การถือกำเนิดของบ้านใหญ่มาจากการ ‘อุปถัมภ์’ ทั้งตัวบุคคล ชุมชน และสร้างบารมีจากการสะสมทรัพยากรในจังหวัด สยายปีกไปยังการทำธุรกิจต่างๆ และเมื่อถึงจุดหนึ่ง ก็ลงสนามการเมือง ทำให้หลายนามสกุลอยู่คู่กับสนามการเมืองทั้งในระดับท้องถิ่น และในระดับชาติมาอย่างยาวนาน ตัวอย่างการเมืองแบบบ้านใหญ่คือตระกูล ‘คุณปลื้ม’ ของจังหวัดชลบุรี ตระกูล ‘เทียนทอง’ ของจังหวัดสระแก้ว และตระกูล ‘สะสมทรัพย์’ ของจังหวัดนครปฐม ที่หากย้อนประวัติกลับไป ตระกูลเหล่านี้อยู่คู่กับการเมืองในแต่ละจังหวัดมานานกว่า 3-4 ทศวรรษ และ ณ ปี 2566 ก็ยังคงเวียนว่ายอยู่ในการเมืองไทย มิหนำซ้ำ บรรดาผู้เชี่ยวชาญยังคงวิเคราะห์ว่าคนนามสกุลเหล่านี้ยังมีโอกาสเป็น ส.ส. ต่อไปได้อีกเรื่อยๆ b-holder ชวนฟังต้นกำเนิดของ ‘บ้านใหญ่’ ว่าเพราะเหตุใดจึงอยู่คู่กับการเมืองไทยมาแบบฝังแน่น ไปจนถึงวิวัฒนาการการสะสม ‘ทุน’ การสร้างระบบอุปถัมภ์ กระทั่งการดำรงอยู่จนถึงปัจจุบัน ว่าเพราะเหตุใด ไม่ว่าระบบการเมืองจะเป็นแบบ ‘เผด็จการ’ หรือ ‘ประชาธิปไตย’ บ้านใหญ่ ก็ยังมีที่ทางอยู่เสมอ

ประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 “ผู้ใดหมิ่นประมาท ดูหมิ่น หรือแสดงความอาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท หรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ 3 ปีถึง 15 ปี” เป็นถ้อยความสั้นๆ ที่ ‘ทรงพลัง’ และกลายเป็นจุดศูนย์กลางท่ามกลางการต่อสู้ทางการเมืองยุคใหม่ อันที่จริงหากย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ ความผิดฐาน ‘ดูหมิ่น’ พระมหากษัตริย์นั้นไม่ได้แน่นอน ทว่าเปลี่ยนไปเปลี่ยนมาตามแต่สถานะของพระมหากษัตริย์ในเวลานั้นๆ ทั้งในห้วงเวลาที่ทรงเป็น ‘สมมติเทพ’ ในเวลาที่พาสยามเข้าสู่สมัยใหม่ หรือ ณ เวลาที่คณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นพระมหากษัตริย์ใต้รัฐธรรมนูญ ความรุนแรงของโทษล้วนมีพลวัตขึ้นลงเสมอ กล่าวสำหรับปัจจุบัน สถานะของมาตรา 112 ดูจะ ‘รุนแรง’ ที่สุด เป็นผลพวงโดยตรงจากเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ซึ่งยังส่งผ่านมาถึงวันนี้ และเป็นจุดสูงสุดในแง่ของการฟ้องร้อง จำนวนคดี และอัตราโทษที่รุนแรง ไปจนถึงการผูกไว้กับเรื่องความมั่นคง ส่งให้คดีที่เกี่ยวข้องกับมาตรานี้พุ่งเกิน 200 คดี และยังไม่มีจุดสิ้นสุด ยังไม่มีตอนจบง่ายๆ b-holder ชวนย้อนกลับไปมองอดีตของมาตรา 112 รวมถึงข้อถกเถียงที่มีต่อประมวลกฎหมายอาญามาตรานี้ และหาคำตอบว่าเพราะเหตุใด มาตรา 112 จึงเป็นศูนย์กลางของความยุ่งเหยิงในการเมืองไทยสมัยใหม่

เมื่อการรัฐประหารกับการเมืองไทยเป็นของคู่กัน สิ่งที่มักเกิดขึ้นในอดีตก็คือเมื่อ ‘ทหาร’ ต้องการวางมือจากการเป็นเผด็จการก็ต้องตั้งพรรคทหารมารองรับ วิธีปฏิบัตินั้นไม่ต่างจากเดิม โดยมีจุดมุ่งหมายเดียวคือ ‘ไปต่อ’ ฉะนั้นต้องใช้สรรพกำลังทุกวิถีทางเพื่อดึงดูด ส.ส.กลุ่มเดิมๆ เข้า ไม่ว่าจะด้วยกำลังเงิน หรือด้วยโปรโมชันย้ายค่าย-เคลียร์คดี เพื่อให้มี ส.ส.ในมือตุนให้ได้มากที่สุด ส่งผู้นำทหารเป็นนายกรัฐมนตรีสมัยต่อไป แต่ว่ากันตามตรง ในอดีตแทบไม่มีพรรคทหารที่ประสบความสำเร็จ และอยู่ได้เกิน 2 ปี ความล้มเหลวอาจแบ่งได้ 2 ประการคือ ผู้นำทหารนั้นความอดทนต่ำ จุดเดือดต่ำ ไม่สามารถทนการต่อรองของบรรดานักการเมืองได้ และอีกส่วนก็เป็นความล้มเหลวของตัว ‘ระบอบการปกครอง’ ใหม่ อันเป็นการผสมพันธุ์ระหว่างเผด็จการและประชาธิปไตยแบบปลอมๆ ที่ถึงที่สุดระบอบการปกครองนั้นก็ไม่ลงตัว กลายเป็นจุดตายของพรรคทหารทุกพรรค เรื่องที่น่าเหลือเชื่อก็คือ หากย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ ‘พลังประชารัฐ’ ได้กลายเป็นพรรคทหารที่มีอายุยืนยาวที่สุด แต่จนถึงการเลือกตั้งครั้งหน้า อนาคตของพรรคทหารก็ยังคงเลือนราง ไม่แน่นอน b-holder ชวนย้อนกลับไปดูประวัติศาสตร์ของพรรคทหาร ตั้งแต่จุดเริ่มต้นก่อตั้ง ไปจนถึงการถอดบทเรียนความสำเร็จ และความล้มเหลวของพรรคเหล่านี้ว่าเป็นมาอย่างไร #TheMomentum #StayCuriousBeOpen #bholder #bholderpodcast #TheMomentumPodcast #พรรคทหาร #เสรีมนังคศิลา #พลังประชารัฐ #สามัคคีธรรม #รวมไทยสร้างชาติ #พรรคการเมือง

ในประวัติศาสตร์ไทย การสืบราชสันตติวงศ์เป็นเรื่องวุ่นวาย ในสมัยอยุธยานั้น การไม่กำหนดกฏเกณฑ์ อาศัยเพียงพระราชอำนาจและขุมกำลังว่าฝ่ายใดเหนือกว่า เป็นต้นเหตุของการล้มราชวงศ์อยู่หลายครั้ง และปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นต้นเหตุให้อาณาจักรเกิดความระส่ำระสายทุกครั้งเมื่อเกิดเหตุการณ์ผลัดแผ่นดิน ครั้นถึงสมัยในหลวง รัชกาลที่ 5 เริ่มมีพัฒนาการ คือใช้วิธีการตั้งมกุฎราชกุมาร โดยวัดจาก ‘แม่’ เป็นหลัก ขณะที่สมัยรัชกาลที่ 6 มีพัฒนาการไปอีกขั้น คือเริ่มมี ‘กฎมณเฑียรบาล’ เพื่อควบคุมการสืบราชสมบัติ แต่ด้วยกฎมณเฑียรบาลอย่างเดียวอาจจะไม่พอที่ทำให้สาย ‘มหิดล’ สามารถสืบราชสมบัติได้ หากปราศจากอำนาจทางการเมืองในยุคคณะราษฎร b-holder ตอนนี้ พาไปดูพัฒนาการและประวัติศาสตร์ว่าด้วยการสืบราชสมบัติของพระมหากษัตริย์ไทยในอดีต

หากจำกัดความสถานการณ์การเมืองไทยในปี 2022 คงอยู่ภายใต้ 3 คำ โดดเดี่ยว - ด้วยสถานะของ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีในรอบปีที่ 8 ที่ไม่ได้มี ‘อำนาจเต็ม’ อยู่ในมือ และต้องต่อรองกับบรรดา ส.ส. มองอย่างไรก็หนีไม่พ้นคำนี้ การอภิปรายไม่ไว้วางใจรอบหลัง คะแนนของพลเอกประยุทธ์ยังอยู่ในระดับ ‘รองบ๊วย’ น้อยกว่ารัฐมนตรีและรองนายกฯ หลายคน อลเวง - สภาวะสุญญากาศ หลังศาลรัฐธรรมนูญตัดสิน ‘พักงาน’ พลเอกประยุทธ์ ได้ทำให้ดุลอำนาจหลายอย่างเปลี่ยนไปในห้วงเวลาสั้นๆ อำนาจของพลเอกประยุทธ์ไม่ได้มีมากเหมือนเดิม และการ ‘ดิ้น’ หาบ้านใหม่ของ ส.ส. จนกลายเป็นพรรคภูมิใจไทยที่เก็บตก ส.ส. ได้มากที่สุด ย่อมส่งผลสะท้อนต่ออำนาจทหารที่ไม่ได้แข็งแกร่งเหมือนเดิมอีกต่อไป ช็อตฟีล - ชัยชนะระดับ ‘แลนด์สไลด์’ ของฝั่งตรงข้ามรัฐบาล ไม่ว่าจะสนามการเลือกตั้งซ่อมนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด สนามผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร สนามเลือกตั้งสมาชิกสภากรุงเทพ และสนามเลือกตั้งซ่อม ส.ส. ย่อมเป็นเรื่องที่ไม่มีใครคาดถึงมาก่อน ขณะเดียวกัน ความขัดแย้งตลอดปีผ่านมาสั่นคลอน 3 ป. จนอ่อนปวกเปียก และที่สำคัญคือการตัดสินใจ ‘แยกทาง’ กันระหว่าง 2 ป. พลเอก ประวิตร วงษ์สุวรรณ และพลเอกประยุทธ์ ทั้งที่เป็นทหารผู้ ‘ร่วมรบ’ ‘ร่วมสู้’ ข้างกันตลอดเวลา b-holder สรุปความเปลี่ยนแปลงสำคัญของเหตุการณ์ทางการเมืองในปีนี้ และวิเคราะห์ว่าอะไรจะเกิดขึ้นต่อในปีหน้า แล้วประชาชนจะยืนตรงไหนได้บ้าง #TheMomentum #bholder #Podcast #TheMomentumPodcast #bholderpodcast #การเมือง #การเมืองไทย #การเมืองไทย2022

Ways of Being Wilds EP.14 ขอชวนคุณผู้ฟังมาร่วมส่งท้ายปี 2565 กับวรรณคดีไทยเนื้อหาสุดพิลึก ที่บางเรื่องแทบไม่น่าเชื่อว่าจะมีผู้ประพันธ์ขึ้นมาได้ เหตุใดวรรณกรรมเหล่านี้แทบไม่หลงเหลืออยู่ในหน้าประวัติศาสตร์ไทย และวรรณกรรมเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงบริบทสังคมไทยในช่วงเวลานั้นอย่างไรบ้าง ขอเชิญมาหาคำตอบไปพร้อมกัน