Ze stoickim spokojem

Stoicyzm to teoria filozoficzna, ale to także zestaw ćwiczeń. Czy można uzyskać efekt praktyki stoickiej bez znajomości zasad stoicyzmu? Co i jak trzeba by wtedy trenować? Zapraszam do pierwszej części dwuodcinkowego cyklu, w którym poszukuję nieoczywistej odpowiedzi na to pytanie. Domyślam się też, że sam tytuł wydaje się zaskakujący. Sprawdźcie, co się za nim kryje. W pierwszej części cyklu wyjaśniam między innymi stoickie pojęcie wyobrażenia.

Wydaje się, że dla stoików estetyka to mało istotny dział filozofii. Czy warto się nią współcześnie interesować? W dzisiejszym odcinku proponuję oryginalną interpretację roli estetyki w praktyce stoickiej. Wynika z niej, że znajomość różnych jej historycznych odsłon może się w skutecznym praktykowaniu stoicyzmu okazać niezmiernie przydatna. Zapraszam do słuchania.

Po ponad miesięcznej przerwie wracam z odcinkiem na temat troski. Antyczny stoicyzm wyrasta z Sokratejskiego wezwania do troski o siebie. Jednocześnie wydaje się, że w postawie stoickiej jest sporo beztroski. Jak więc troszczyć się po stoicku? Zapraszam do słuchania.

Zapraszam do wysłuchania drugiej części dwuczęściowego cyklu, w którym prezentuję Zasadę jednego procenta. Jest to inspirowana jedną z kluczowych stoickich idei metoda odróżniania tego, co człowiek istotnie musi, czy potrzebuje, od tego, co mu się jedynie takie wydaje. Zapraszam do słuchania i praktykowania.

Zapraszam do wysłuchania drugiej części dwuczęściowego cyklu, w którym prezentuję Zasadę jednego procenta. Jest to inspirowana jedną z kluczowych stoickich idei metoda odróżniania tego, co człowiek istotnie musi, czy potrzebuje, od tego, co mu się jedynie takie wydaje. Zapraszam do słuchania i praktykowania.

Zapraszam do wysłuchania pierwszej z dwóch części, w której prezentuję Zasadę jednego procenta. Jest to inspirowana jedną z kluczowych stoickich idei metoda odróżniania tego, co człowiek istotnie musi, czy potrzebuje, od tego, co mu się jedynie takie wydaje. Zapraszam do słuchania.

Z okazji Nowego Roku 2026 podejmuję temat rozliczeń i życzeń. Ten bowiem moment roku skłania większość ludzi, żeby podjąć się tych dwu specyficznych aktywności. Wykonuje się to jednak raczej bezwiednie i nawykowo, bez pogłębionej refleksji.  Po prostu z pewną zadumą, nierzadko z rozczarowaniem patrzymy na miniony kolejny rok naszego życia oraz z nadzieją składamy sobie i innym rozmaite życzenia. W dzisiejszym odcinku zapraszam do bardziej refleksyjnego przeprowadzenia tych dwu czynności. Będzie nam w tym towarzyszył Seneka. Proponuję także pewnego rodzaju ćwiczenie. Zapraszam do słuchania.

W dzisiejszym odcinku przypominam znaczenie ćwiczenia perspektywy kosmicznej. Wyjaśniam kontekst teoretyczny tego ćwiczenia, podaję warunki sukcesu w jego praktykowaniu oraz pełną procedurę. Zapraszam do słuchania.

W dzisiejszym odcinku odpowiadam obszernie na pytanie słuchacza Szymona. Pytanie da się wyrazić w postaci następującej: Jak ma się stoicki postulat wytrwałości w realizowanych przedsięwzięciach z postulatem łatwości w zmianie sposobów samorealizacji? Czy nia zachodz sprzeczność między tymi dwoma postulatami? Jak je pogodzić? Na najprostszym poziomie chodzi tu o pytanie: Kiedy wytrwać, a kiedy sobie odpuścić?

Jedną z najważniejszych antycznych inspiracji filozofii stoickiej był cynicym. Załozyciel stoicyzmy, Zenon z Kition, zanim zaczął nauczać na własną rękę, należał do szkoły filozofii cynickiej. Rola i radykalność rozumienia podziału na rzeczy od człowieka zależne i niezależne ma wyraźnie cynicki rodowód. Jednak całkowite odrzucenie rzeczy zewnętrznych charakteryzujące cynicyzm, nie występuje w stoicyzmie. Jakie są najważniejsze różnice i podobieństwa między szkołą i postawą cynicką, a stoicką. Jakie najważniejsze aspekty ducha cynickiego przetrwały w stoicyzmie? Na te pytania odpowiadam w tym dwuczęściowym cyklu.

Jedną z najważniejszych antycznych inspiracji filozofii stoickiej był cynicym. Załozyciel stoicyzmy, Zenon z Kition, zanim zaczął nauczać na własną rękę, należał do szkoły filozofii cynickiej. Rola i radykalność rozumienia podziału na rzeczy od człowieka zależne i niezależne ma wyraźnie cynicki rodowód. Jednak całkowite odrzucenie rzeczy zewnętrznych charakteryzujące stoicyzm, nie występuje w stoicyzmie. Jakie są najważniejsze różnice i podobieństwa między szkołą i postawą cynicką, a stoicką. Jakie najważniejsze aspekty ducha cynickiego przetrwały w stoicyzmie? Na te odpowiadam w tym dwuczęściowym cyklu.

Jedną z najważniejszych jeśli nie najważniejszą techniką stoicką jest poranny przegląd siebie. W dzisiejszym odcinku przypominam i aktualizuję jej procedurę. Zapraszam do jej wspólnego przeprowadzenia. Miłego słuchania.

Język, za pomocą którego się komunikujemy wciąż ewoluuje. Sformułowania zmieniają znaczenia. Ludzie zaczynają nagminnie używać pewnych określeń w oderwaniu od ich pierwotnego kontekstu i w innych celach. W dzisiejszym odcinku satyrycznie i prowokacyjne tropię takie nadużycia, co przyjmuje postać Rozmówek ludzko-stoickich. Zapraszam do słuchania.

W poprzednich dwóch odcinkach krytycznie, z punktu widzenia stoicyzmu, diagnozowałem kondycję współczesnej kultury politycznej i tego konsekwencję dla kolejnych wydarzeń politycznych. W tym odcinku przechodzę do części pozytywnej, przedstawiając stoicką koncepcję uprawiania polityki. Czy mogłaby powstać Polska Partia Stoików? Jeśli tak, to co by głosiła? Jaki by miała program polityczny? Jak by wyglądał nasz świat, gdyby taka partia doszła do władzy?

To kontynuacja mojego komentarza do kondycji współczesnej kultury politycznej. W poprzednim odcinku przedstawiłem trzy możliwe znaczenia tego, co polityczny oraz przypomniałem antyczny rodowód pojęcia cnota. W dzisiejszej części wyjaśniam jak stoik nie powinien reagować na zdarzenia polityczne, wskazuję, jak powinien oraz przedstawiam pięć tez na temat kondycji współczesnej kultury politycznej. Trzy z nich są dość mocne i mogą się niektórym wydać kontrowersyjne.

Ostatnio rzadko zajmuję stanowisko w aktualnych sprawach. W natłoku problemów, afer, newsów, komentarzy i komentarzy do komentarzy nie chciałem dokładać słuchaczom kolejnej warstwy, kolejnego głosu w tym rozedrganym wielogłosie. Założyłem, że stoicyzm powinien być raczej wytchnieniem i dystansem względem codzienności, która robi wokół siebie zbyt dużo szumu. Po ostatnich wyborach prezydenckich w Polsce wysłuchałem wielu żalów i gorzkich słów od wielu znajomych, w tym zajmujących się stoicyzmem. Postanowiłem więc jednak się odnieść. Robię to w tym odcinku i w specyficzny dla siebie sposób, starając się przy tym mianowicie naszkicować szerszy kontekst. Zapraszam do słuchania.

Stoicyzm jest filozofią, a filozofia to dyskurs, rozumowanie, analiza. Ale czy tylko to? Już starożytni filozofowie sięgali do innych niż wykładowa czy eseistyczna forma prezentacji doktryny. Forma, którą mam na myśli to poezja. Dlaczego to czynili, dlaczego nowożytni filozofowie także korzystają z literackich form wyrazu? Może zamiast zadawać filozoficzne pytania trzeba tego po prostu doświadczyć. Do takiego doświadczania zapraszam w tym nietypowym odcinku podcastu.

W tym dwuczęściowym odcinku kontynuuję badania rozpoczęte w odcinku poprzednim tj. 134. Śledzę obecność pewnego pojęcia u Marka Aureliusza, objaśniam dwa fragmenty z jego Rozmyślań, sięgając przy tej okazji do Seneki i Chryzypa (przytaczanego przez Sekstusa Empiryka). Wszystko to w celu pokazania języka antycznych stoików, który na poziomie używanych źródłowych pojęć ujawnia przekonanie o głębokim zakorzenieniu struktur naszego umysłu w naturze rzeczywistości, czyli w kosmosie.

W tym dwuczęściowym odcinku kontynuuję badania rozpoczęte w poprzednim. Śledzę obecność pewnego pojęcia u Marka Aureliusza, objaśniam dwa fragmenty z jego Rozmyślań, sięgając przy tej okazji do Seneki i Chryzypa. Wszystko to w celu pokazania języka antycznych stoików, który wyraża przekonanie o głębokim zakorzenieniu struktur naszego umysłu w naturze rzeczywistości, czyli w kosmosie.

W tytule tego odcinka, znajduje się zagadkowy grecki termin, na który natknąłem się próbując lepiej zrozumieć pewien interesujący fragment z Epikteta. Czytając zarówno polskie, jak i angielskie tłumaczenia tego fragmentu spodziewałem się innego terminu w tym miejscu, mianowicie logos (rozum) lub nous (umysł), tymczasem napotkałem parakolouthetike. Odkrycie, co ten termin oznacza sprawiło mi wielką radość, którą dzielę się w tym odcinku.

Zapraszam do wysłuchania mojego osobistego komentarza do XIII listu z „Listów moralnych do Lucyliusza” Seneki. W mojej ocenie jest to list bardzo mocno nasycony interesującymi, ważnymi, a nawet zaskakującymi wątkami. Zalecane jest zapoznanie się z listem przed odsłuchaniem odcinka, ale bez tego słuchanie też jest możliwe – list w całości odczytują, robiąc stosowne przerwy na komentarze w trakcie.

W samym sercu praktyki stoickiej znajduje się podział rzeczy na zależne i niezależne. Podział ten wydaje się prosty, a jednak nastręcza poważnych problemów interpretacyjnych, a na przestrzeni wieków rozmaicie go interpretowana. W dzisiejszym odcinku prezentuję trzy różne ujęcia tego rozróżnienia. Przy tej okazji objaśniam też koncepcję stoicyzmu pojęcie stoicyzmu pozytywnego. Zapraszam do słuchania.

Zapraszam do wysłuchania drugiej części spotkania z Davidem Hume’m. W tej części doprecyzuję wyjaśnienie istoty jego odkrycia filozoficznego. Podaję też przykład osobistego stoickiego zastosowania wymogu Hume’a. Wspominam też oryginalną teorię moralną tego filozofa. Zapraszam do słuchania.

Co głosił David Hume? Dlaczego jest to jeden z najważniejszych nowożytnych filozofów? Co zawdzięczamy temu brytyjskiemu myślicielowi? Komu bliżej do stoików: Hume'owi czy Kartezjuszowi? Czy osoba praktykująca stoicyzm może czerpać z filozofii Hume'a? To tylko niektóre pytania, na które odpowiadam w dwuczęściowym cyklu poświęconym Hume'owi. Zapraszam do wysłuchania części pierwszej.

Zapraszam do wysłuchania drugiej części stoickiego spotkania z francuskim filozofem Rene Descartem. Kontynuuję moją odpowiedź na istotne pytania, takie jak: Co właściwie głosił? Dlaczego historia obeszła się z nimi niesprawiedliwie? Jakie ważne i wciąż aktualne pytania postawił? Czego możemy się dzisiaj od niego nauczyć? Co łączy go ze stoicyzmem? I wreszcie: dlaczego przyczynił się poważnie do problemów ze współczesną recepcją stoicyzmu? Miłego słuchania.

Zapraszam do wysłuchania pierwszego odcinka poświęconego francuskiemu filozofowi Kartezjuszowi. Co właściwie głosił? Dlaczego historia obeszła się z nimi niesprawiedliwie? Jakie ważne i wciąż aktualne pytania postawił? Czego możemy się dzisiaj od niego nauczyć? Co łączy go ze stoicyzmem? I wreszcie: dlaczego przyczynił się poważnie do problemów ze współczesną recepcją stoicyzmu? To tylko niektóre z pytań, jakie stawiam sobie w tych dwu kolejnych odcinkach. Miłego słuchania.

W poprzednim odcinku podjąłem problematykę relacji w stoicyzmie. Zwróciłem wówczas uwagę, że teoria stoicka być może w kwestii relacji z innymi ludźmi zawiera w sobie pewną intrygującą sprzeczność. Zaproponowałem wówczas kilka sposobów na jej przezwyciężenie. W dzisiejszym odcinku kontynuuję tę tematykę, pogłębiając rozumienie jednej z propozycji przezwyciężenia omówionej poprzednio sprzeczności. Przyjęło to postać badania relacji między duchowością a relacyjnością.

W poprzednim odcinku podjąłem problematykę relacji w stoicyzmie. Zwróciłem wówczas uwagę, że teoria stoicka być może w kwestii relacji z innymi ludźmi zawiera w sobie pewną intrygującą sprzeczność. Zaproponowałem wówczas kilka sposobów na jej przezwyciężenie. W dzisiejszym odcinku kontynuuję tę tematykę, pogłębiając rozumienie jednej z propozycji przezwyciężenia omówionej poprzednio sprzeczności. Przyjęło to postać badania relacji między duchowością a relacyjnością.

Stoicyzm obiecuje spełnienie, które uzyskuje się całkowicie autonomicznie względem wszelkich okoliczności zewnętrznych. Jednocześnie stoicyzm głosi, że człowiek jest z natury istotą społeczną – dąży do relacji. Jednak relacje międzyludzkie są okolicznością zewnętrzną. Jaki model relacji międzyludzkich proponuje zatem stoicyzm?

W dzisiejszym odcinku zaprosiłem do rozmowy jednego ze słuchaczy podcastu, który dzięki zastosowaniu konkretnych technik stoickich odniósł w swoim życiu osobistym znaczący sukces. W odpowiedzi na moje zaproszenie Mateusz zgodził się o swoim sukcesie opowiedzieć. Zapraszam wysłuchania jego opowieści

Co widzi współczesny człowiek patrząc w rozgwieżdżone niebo? Dający otuchy ład, rozum, bezpieczeństwo, czy raczej wzbudzający uczucie niepokoju i zagubienia nieskończony, zimny, pusty ogrom? Stoicy mówią o logosie i opatrzności. Perspektywa kosmiczna ma nas na to doświadczenie naprowadzić. Ale czy współczesny człowiek potrafi pójść tym tropem? Czy ten trop wciąż jest jeszcze dla nas możliwy? Zapraszam do słuchania.

W tym odcinku kontynuuję poszerzanie pakietu dostępnych ćwiczeń stoickich. Proponuję ćwiczenie preameditatio bonum. Jak sama nazwa wskazuje konstrukcja tego ćwiczenia wyraźnie nawiązuje do innego bardzo znanego ćwiczenia, mianowicie preameditatio malorum. To ćwiczenie zaproponował mi jeden ze słuchaczy Pan Mateusz – rozwinąłem nieco jego propozycję i przetestowałem na warsztatach, a teraz przedstawiam reszcie słuchaczy i słuchaczek.

Zgodnie z obietnicami z poprzednich odcinków kontynuuję ofertę nowych ćwiczeń stoickich. Tym razem jest to ćwiczenie o nazwie mojego autorstwa: horme kataru. Nazwa i pewne elementy struktury są nowe, jednak sama idea jest mocno osadzona w tradycji antycznej. Zapraszam do zapoznania się z tym ćwiczenie i oczywiście do przetestowania go.

Stoicyzm znany jest z ćwiczeń duchowych. Wiele z nich powstało w starożytności, niektóre później. Wiele innych w starożytności praktykowano, choć nie doczekały się ani osobnej nazwy, ani osobnego ujęcia. Zapraszam do zapoznania się z jednym z takich ćwiczeń, nieznanych współcześnie, choć prawdopodobnie powszechnie praktykowanych w starożytności. Jego wciąż robocza nazwy jest autorstwa jednej z uczestniczek ostatnich warsztatów stoickich, na których to ćwiczenie testowaliśmy.

Z różnych stron wciąż powraca do mnie pytanie o stoicyzm dla początkujących? Od czego zacząć? Jakie zasady wdrażać w pierwszej kolejności? Jak ewentualnie rozmawiać o stoicyzmie z nie stoikami, żeby ich nie zanudzić, ale w krótki sposób wprowadzić i może zaintrygować? W dzisiejszym odcinku wracam do tej tematyki. Zapraszam do słuchania.

W dzisiejszym odcinku kontynuuję stoickie rozważania na temat roli silnych emocji w naszym codziennym doświadczeniu, a w szczególności w komunikacji międzyludzkiej. Podejmuję się przy tym odpowiedzi na ważne pytanie, co jest też formą rozprawienia się z uporczywym współczesnym pytaniem. To pytanie o to, czy z emocjami się dyskutuje. Zapraszam do słuchania.

Komunikacja międzyludzka często odbywa się podług schematów i stereotypów. Część z nich dotyczy emocji i ich roli w naszym życiu. W dzisiejszym odcinku podejmuję się zbadania stereotypu, zgodnie z którym z emocjami się nie dyskutuje. Co to znaczy? Czy zawsze i ze wszystkimi emocjami się nie dyskutuje? Przy tej okazji przypominam stoicką teorię emocji i naświetlam ją z nowej perspektywy. Zapraszam do słuchania pierwszej części podcastu na ten temat.

Co to znaczy wysilać się? Czy wysiłek, sam w sobie, bez względu na to do czego prowadzi, jest czymś dobrym, złym, czy neutralnym? Czy jeżeli moglibyście do jakiegoś ważnego celu w waszym życiu dotrzeć na dwa sposoby, przy czym tylko jeden z nich wymagałby wysiłku, to czy racjonalne jest wybranie tego drugiego? Zapraszam do wysłuchania odcinka podcastu, który podejmuje te pytania.

Zapraszam do wysłuchania odcinka poświęconego nudzie. Co to jest nuda? Ile jest jej rodzajów? Czy nuda jest czymś złym czy dobrym? Czy stoik może doświadczać nudy? Na te pytania odpowiadam w dzisiejszym odcinku podcastu. Zapraszam do słuchania.

Współczesność często opisana jest z perspektywy deficytu czasu. Z jednej strony mamy coraz więcej narzędzi oszczędzających czas, z drugiej zaś strony coraz więcej ludzi narzeka na brak czasu, używając tego osobliwego neologizmu „niedoczas”, a nawet wulgaryzmu „kultura zap***dolu”. Skąd się to bierze? Jak sobie z tym radzić po stoicku? Czy brak czasu zawsze jest czymś złym? Zapraszam do wysłuchania odcinka o niedoczasie.

Wszyscy odczuwamy…, ale co właściwie? Pragnienia? Potrzeby? Chęci? Jak odróżnić jedne od drugich. Współczesność nauczyła nas myśleć o sobie w kategoriach pewnego zbioru potrzeb, od zaspokojenia których zależy uczucie spełnienia i dobrostanu. Pod tym względem bardzo się różnimy od stoickiego sposobu myślenia od świecie. W dzisiejszym odcinku wyjaśniam tę różnicę.

Zapraszam do kontynuacji stoickiej podróży po świecie Platona. W tym odcinku poznacie moją wykładnię platońskiej koncepcji miłości, owoc mojego wieloletniego obcowania z tym filozofem i jego „Ucztą”. Na pewno znajdziecie tu wiele zaskakujących was twierdzeń, bo prawdziwy Platon odbiega od wielu podręcznikowych wykładni. Zapraszam do słuchania.

W dzisiejszym odcinku zapraszam słuchaczy i słuchaczki w podróż. Wyruszamy poza obszar filozofii stoickiej, po której się zazwyczaj poruszam i odwiedzamy świat Platona, a w tym świecie region o nazwie miłość. Na wyprawę zabieramy oczywiście ze sobą mistrzów stoickich, którzy nam będą po drodze objaśniać podobieństwa i różnice między filozofią Platona a stoicyzmem. Zapraszam do słuchania.

W dzisiejszym odcinku powracam do omówienia ćwiczenia „Dwa uchwyty”. Przedstawiam więc pogłębioną analizę i procedurę przeprowadzania tego ćwiczenia, omawiam je na konkretnym przykładzie i wyjaśniam jak praktykować je w ramach codziennej stoickiej rutyny. Zapraszam do słuchania.

Zazwyczaj opowiadam o technikach stoickich powstałych w zamierzchłych czasach. Ale przecież stoicyzm to wciąż żywa, a nawet coraz bardziej żywa filozofia. Dlatego dzisiaj przedstawiam nowe ćwiczenie stoickie – prosząc słuchaczki i słuchaczy o zaproponowanie chwytliwej nazwy. Prezentację tę poprzedzam refleksją na temat sukcesów i niepowodzeń we wdrażaniu zadania stoickiego przedstawionego przeze mnie w dwu poprzednich odcinkach podcastu. Zapraszam do słuchania.

W dzisiejszym odcinku kontynuuję koncepcję codziennego elementarnego systemu praktyki stoickiej. W szczególności wyjaśniam, odnosząc się w ten sposób do dyskusji miedzy słuchaczami, jak można połączyć jego wprowadzanie z modelem stopniowego pogłębiania praktyki stoickiej. Zapraszam do słuchania.

W dzisiejszym odcinku zapraszam do zmierzenia się z zadaniem stoickim. Czym jest to zadanie? Stanowi ono odpowiedź na pytanie, jaki minimalny zestaw czynności (praktyki wewnętrznej), w moim przekonaniu, powinna codziennie wykonywać osoba współcześnie praktykująca stoicyzm. Jako taki odcinek ten skierowany jest zarówno do osób początkujących, jak i zaawansowanych. Te pierwsze w łatwy sposób przyswoją sobie podstawy praktyki, te drugie, w przydatny sposób je sobie odświeżą.

W dzisiejszym odcinku wrażam do cyklu nagrań mających intencję poszerzenia perspektywy. Zapraszam was na wyprawę w głąb tajemniczego świata Heraklita z Efezu. Przytaczam i analizuję liczne aforyzmy tego greckiego filozofa oraz wyjaśniam jego powiązania z filozofią stoicką. Zapraszam do słuchania.

O tym, jak reagujemy na różne sytuacje i jak się w związku z nimi czujemy decydują nasze różne zakotwiczenia w życiu. Różne rzeczy są dla różnych ludzi ważne. O tym co i do jakiego stopnia jest dla nas ważne przekonujemy się często dopiero w obliczu jakichś przeciwności życiowych, które ujawniają nasze czułe struny czy zakotwiczenia, których wcześniej mogliśmy się nawet nie domyślać. Które z tych zakotwiczeń są stoickie, a które nie? Jak zmieniać jedne na drugie? NA te pytania odpowiadam w dzisiejszym odcinku, który jest także przyczynkiem do pogłębienia praktyki porannego i wieczornego przeglądu siebie. Zapraszam do słuchania.

Cechą współczesnej kultury terapeutycznej jest, że wiele określeń charakterystycznych dla procesu terapeutycznego przenikneło do powszechnego obiegu. Należy do nich określenie „stawianie granic” i to, co się za nim kryje. Zarówno z tym pojęciem, jak i towarzyszącymi mu zachowanimi ludzi stykamy się niemal codziennie w mediach, w życiu prywatnym i zawodowym. W dzisiejszym odcinku podejmuję się odpowiedzi na niełatwe pytanie o to, czy istnieje jakieś specyficznie po stoiku rozumiane stawianie granic. W efekcie udało mi się wyróżnić sześć różnych typów granic ważnych w życiu osoby praktykującej stoicyzm. Zapraszam do słuchania.