Języki, reprezentacje i przekłady. Spotkanie z dr Katarzyną Ojrzyńską. [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #3]

Kulturowe studia o niepełnosprawności to temat naszej kolejnej rozmowy w serii Niepełnosprawność i zaangażowanie. Naszą gościnią jest dr Katarzyna Ojrzyńska badaczka i tłumaczka, która rozwija ten nurt w Polsce, analizując rodzime teksty kultury i wprowadzając do obiegu kluczowe prace angloamerykańskich autorek i autorów. Rozmawiamy o tym, czym charakteryzują się kulturowe studia o niepełnosprawności i jak wyglądają badania prowadzone w tym obszarze. Zastanawiamy się także, co z dorobku międzynarodowej teorii – na przykład z prac Rosemarie Garland-Thomson – może być szczególnie inspirujące dla analizy polskiej literatury, a jakie podejścia warto poddawać krytycznej refleksji. W naszej dyskusji pojawia się wątek języka i terminów dotyczących niepełnosprawności i niesprawności, tworzonych w Polsce, które mogłyby znaleźć szersze zastosowanie. Rozmawiamy także o nowych trendach w literaturze po 2012 roku, o przecięciu studiów o niepełnosprawności z ekokrytyką oraz o potrzebie odzyskiwania pamięci o ofiarach Akcji T4 i znaczeniu tego procesu, a także dyskursów eugenicznych dla współczesnych narracji o niepełnosprawności. Dr Katarzyna Ojrzyńska jest anglistką, adiunktką w Zakładzie Angielskiego Dramatu, Teatru i Filmu w Instytucie Anglistyki Uniwersytetu Łódzkiego. Od kilku lat zajmuje się przede wszystkim kulturowymi studiami nad niepełnosprawnością. W 2020 roku, nakładem wydawnictwa Brill, ukazał się tom Disability and Dissensus: Strategies of Disability Representation and Inclusion in Contemporary Culture, który współredagowała z dr Maciejem Wieczorkiem. Niebawem ukaże się także książka zatytułowana Teatr i niepełnosprawność. Antologia tekstów scenicznych i performatywnych, którą opracowała wraz z Justyną Lipko-Konieczną. Wraz z dr Moniką Kwaśniewską współredagowała serię „Kalekowanie sztuk performatywnych”, publikowaną w latach 2024–2025 w polskim czasopiśmie Didaskalia. Oprócz pisania tekstów akademickich w języku polskim i angielskim tłumaczyła także książki prof. Rosemarie Garland-Thomson, Tobina Siebersa i Eli Clare’a, wydane przez Fundację Teatr 21, z którą regularnie współpracuje. Obecnie przekłada na język polski monografię prof. Alison Kafer Feminist, Queer, Crip oraz, wraz z dr Kateriną Kolarovą, pracuje nad tomem specjalnym czasopisma Text Matter zatytułowanym „Crip and Queer Intimacies”. Rozmowę przeprowadziła dr Magda(lena) Szarota, aktywistka i badaczka, ekspertka w projekcie „Polonistyka zaangażowana”. * * * Prowadząca: Magdalena Szarota Realizacja techniczna: Klaudia Muca-Małek Współpraca: Mariola Wilczak, Ewa Pakalska Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details * * * Intro i outro Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska Producent: Torba reportera i podcastera Identyfikacja wizualna i projekt okładki: Klaudia Węgrzyn * * * Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: [email protected] Lista publikacji wspomnianych lub w inny sposób wykorzystanych w rozmowie: Berger, J., 1972. Ways of Seeing. London. Błażejowska, K., 2023. Bezduszni. Zapomniana zagłada chorych. Wołowiec. Chudobińska-Zdunik, K., 2024. Ból. Dyplom. W: J. Lipko-Konieczna, K. Ojrzyńska (red.), Teatr i niepełnosprawność. Antologia tekstów scenicznych i performatywnych. Warszawa. [Planowana premiera książki: wrzesień 2025]. Danielewicz, D., 2020. Droga Jana. Kraków. Dziewit-Meller, A., 2016. Góra Tajget. Warszawa. Foucault, M., 1993. Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Przeł. T. Komendant. Warszawa. Foucault, M., 2000. Historia narodzin kliniki. Przeł. P. Pieniążek. Warszawa. Garland-Thomson, R., 2020a. Gapienie się, czyli o tym jak patrzymy i jak pokazujemy siebie innym. Przeł. K. Ojrzyńska. Warszawa. Garland-Thomson, R., 2020b. Niezwykłe ciała: przedstawienia niepełnosprawności fizycznej w amerykańskiej kulturze i literaturze. Przeł. N. Pamuła. Warszawa. Kotas, D., 2020. Pustostany. Warszawa. Kotas, D., 2022. Cukry. Warszawa. Kotas, D., 2023. Czerwony młoteczek. Warszawa. Kowalczyk, M. i Skotarek, A., 2024. Ciało w Ciało z Marylin. W: J. Lipko-Konieczna, K. Ojrzyńska (red.), Teatr i niepełnosprawność. Antologia tekstów scenicznych i performatywnych. Warszawa. [Planowana premiera książki: wrzesień 2025]. Lipko-Konieczna, J. i Ojrzyńska, K. (red.), 2024. Teatr i niepełnosprawność. Antologia tekstów scenicznych i performatywnych. Warszawa. [Planowana premiera książki: wrzesień 2025]. Moskal, M., 2021. Emil i my: monolog wielodzietnej matki. Kraków. Murek, W., 2019. Fainweinblein. Dramaty. Wołowiec. Ojrzyńska, K., 2020. ‘Finding the Galaxy of Disability: Maria Reimann’s Life Writing’, Prace Polonistyczne, 75, s. 211–228. Ojrzyńska, K., 2025 (w druku). ‘Remembering the Psychiatric Patients Exterminated in Poland during World War II. The Limitations of the Polish Martyrological Narrative’, History and Memory, 38. Reimann, M., 2019. Nie przywitam się z Państwem na ulicy. Szkic o doświadczaniu niepełnosprawności. Wołowiec. Representation, 2015. W: R. Adams, B. Reiss i D. Serlin (red.), Keywords for Disability Studies. New York. Siebers, T., 2023. Estetyka niepełnosprawności. Przeł. K. Ojrzyńska. Warszawa. Skotarek, A. i Lipko-Konieczna, J., 2024. Nie jestem rośliną. Strumień świadomości. W: J. Lipko-Konieczna, K. Ojrzyńska (red.), Teatr i niepełnosprawność. Antologia tekstów scenicznych i performatywnych. Warszawa. [Planowana premiera książki: wrzesień 2025]. Snyder, S.L. i Mitchell, D.T., 2000. Narrative Prosthesis: Disability and the Dependencies of Discourse. Ann Arbor. Taylor, S., 2021. Bydlęce brzemię. Wyzwolenie osób z niepełnosprawnością i zwierząt. Przeł. K. Makaruk. Warszawa. Wiktor, K., 2014. Wołgą przez Afazję. Kraków. Pozostałe teksty kultury: Chorea, 2014. Vidomi. Reż. J.A. Biedrzycki, M. Paszkiewicz. [online] Dostępne na: https://chorea.com.pl/pl/spektakle/archiwalne/vidomi [Dostęp 22 września 2025]. Disposable Humanity, 2025. Reż. C. Mitchell. CSM Productions. [online] Dostępne na: https://www.disposablehumanity.com [Dostęp 22 września 2025]. Snyder, S.L. i Mitchell, D.T., 2001. A World without Bodies. The Disability Roots of Third Reich Eugenics. Brace Yourselves Productions. [online] Dostępne na: https://www.youtube.com/watch?v=vry33t9BWL8 [Dostęp 22 września 2025]. Teatr 21, 2015. Tisza Be-Aw. Koncepcja: J. Drzewiecki, A. Skwarczyńska, J. Sobczyk. Muzeum Polin. Recenzja: P. Morawski. [online] Dostępne na: https://www.dwutygodnik.com/artykul/6042-bedzie-smierdzial-zgnilym-jajem.html [Dostęp 22 września 2025]. https://biuletynpolonistyczny.pl/ [email protected] #BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana