Nasze relacje z bytami pozaludzkimi. Spotkanie z Andrzejem Marcem (cz. 1)

Według naszego Rozmówcy, autora nagradzanej publikacji Antropocień – filozofia i estetyka po końcu świata (2021) XXI wiek stał się momentem, w którym zaczęliśmy zajmować się rzeczywistością zewnętrzną, rzeczami, pozaludzkimi bytami. I choć żyjemy obecnie w epoce określanej mianem antropocenu, i nasze podejście do zmian, jakie zachodzą w środowisku pod wpływem działań człowieka, jest raczej negatywne, warto zastanowić się, na ile udało się nam uwolnić od antropocentrycznego paradygmatu, który utrwalił bardzo mocno humanistyczne pojęcia dwudziestowieczne, kategorie natury i człowieka. Problematyczne jest to, że XXI wieku w zasadzie nie wiemy do końca, kto miałby w tej kategorii się zmieścić. Kategorie i idee nie są jednak odwieczne. Są wynikiem naszych negocjacji z rzeczywistością. Powstają, rodzą się i umierają. W związku z tym można spróbować od niektórych z nich odejść. Chociaż na chwilę. Taką próbą jest koncepcja antropocienia. Rozmowa, choć oscylująca wokół kwestii teoretycznych, porusza również problem relacji między postrzeganiem kryzysu klimatycznego, a nowymi tekstami kultury, które w ciekawy i angażujący sposób problematyzują naszą relację ze środowiskiem. W rozmowie dr. hab. Justyny Tabaszewskiej, prof. IBL PAN, z dr. Andrzejem Marcem usłyszymy również: Co ma wspólnego serial Jedyna (ang. Pluribus) z antropocieniem i ontologią zwróconą ku przedmiotom? Dlaczego nasz Rozmówca nie lubi niewinnie przecież brzmiącego słowa „natura”? Jakie problemy wywołuje kategoria środowiska? Czy psy mogą odchodzić na emeryturę, a małże pracować w oczyszczalni ścieków? Dlaczego dziwność jest tak istotna w naszym świecie? dr Andrzej Marzec – filozof, krytyk filmowy, adiunkt na UAM w Poznaniu, wykładowca na ASP w Katowicach, SWPS oraz UAP w Poznaniu. Jego zainteresowania badawcze skupiają się wokół: spekulatywnego realizmu, ontologii zwróconej ku przedmiotom, humanistyki środowiskowej, mrocznej ekologii oraz współczesnego kina alternatywnego. Autor książek: Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności (2015) oraz Antropocień – filozofia i estetyka po końcu świata (2021), a także współredaktor książki Derrida and Film Studies (2025). dr hab. Justyna Tabaszewska, prof. IBL PAN - zajmuje się badaniami nad pamięcią i afektami, studiami temporalnymi, ekokrytyką oraz polską literaturą i kulturą współczesną. Obecnie pracuje nad dwoma projektami: pierwszy dotyczy pamięci przyszłości (jej funkcji i form) w literaturze oraz kulturze Europy Środkowej, drugi – pamięci środowiskowej oraz alternatywnych skal pamięci. Członkini redakcji „Tekstów Drugich” oraz jedna z redaktorów naczelnych „Memory Studies Review”, autorka czterech książek, w tym Humanistyki służebnej (2022) oraz Afektywnych poetyk pamięci (2022). Dalsza część rozmowy jest dostępna jako Rola humanisty w dobie kryzysu klimatycznego. Spotkanie z Andrzejem Marcem (cz. 2). Linki do wymienionych w rozmowie publikacji i filmów: Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism, red. J. W. Moore, PM Press, Oakland 2016. New Materialisms: Ontology, Agency, and Politics, red. D. Coole, S. Frost, Duke University Press Books, 2010. P. J. Crutzen, Geology of Mankind, „Nature” 415/2002. P. J. Crutzen, E. F. Stoermer, The Anthropocene, „Global Change Newsletter” 41/2000. D. Haraway, Staying with the Trouble. Making Kin in the Chthulucene, Duke University Press Books, Durham and London 2016. G. Harman, Traktat o przedmiotach, tłum. M. Rychter, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013. G. Harman, Tool-Being: Heidegger and the Metaphysics of Objects, Open Court, Chicago 2002. Jan Kochanowski, Na lipę, wiele wydań. A. Marzec, Antropocień. Filozofia i estetyka po końcu świata, Warszawa 2021. T. Morton, Dark Ecology: For a Logic of Future Coexistence, Columbia University Press, New York 2016. tegoż, Mroczna ekologia. Ku logice przyszłego współistnienia, przeł. Anna Barcz, wstęp A. Marzec, 2023. Marcin Wicha, Rzeczy, których nie wyrzuciłem, Kraków 2022. Miasteczko Twin Peaks, serial, reż. David Lynch, Mark Frost, 1990. Zimna wojna, reż. Paweł Pawlikowski, 2018. Pocahontas, film animowany, reż. Eric Goldberg, Mike Gabriel, 1995. Jedyna (ang. Pluribus), serial, reż. Vince Gilligan, 2025. Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details Intro i outro Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska Producent: Torba reportera i podcastera Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego": https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/ https://twitter.com/B_Polonistyczny https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/ https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/ https://biuletynpolonistyczny.pl/ [email protected] #BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana