Pennod 57 - Tri Aderyn a Dau Fyd: Morgan Llwyd rhan 2

A Richard Wyn Jones bellach ymysg ffans Morgan Llwyd ers y bennod ddiwethaf, dyma gyfle i drafod campwaith y cyfrinydd o awdur, ‘Llyfr y Tri Aderyn.’ Eglurwn yn gyntaf nad dyna yw teitl go iawn y llyfr hwn, a bod Morgan Llwyd ei hun wedi’i ddisgrifio fel ‘dirgelwch i rai i’w ddeall ac i eraill i’w watwar’; ac yntau’n Biwritan a oedd yn wahanol iawn i’r rhan fwyaf o’i gyd-Gymry, gwyddai’n iawn y byddai llawer yn ‘gwatwar’ y syniadau crefyddol newydd yr oedd yn eu cyflwyno iddynt. Eglurwn hefyd mai ‘dirgelwch’ yw ffordd yr awdur o ddweud mai alegori yw’r gwaith, gyda phob un o’r tri aderyn yn cynrychioli tri safbwynt; cawn yma fersiynau alegorïaidd o’r Eglwyswr ceidwadol, y Piwritan a grym bydol y Wladwriaeth. A dyma stori sy’n digwydd mewn dau fyd sy’n gorgyffwrdd, gydag adar Arch Noa yn symud o’r cyd-destun Beiblaidd hynafol hwnnw i’r byd cyfoes a gwlad a oedd wedi’i hysgwyd gan ryfeloedd cartref gwaedlyd yn ddiweddar. Dyma gyfle hefyd i glywed am ddarn o ryddiaith a disgrifiwyd gan Saunders Lewis fel un ‘o’r darnau dwysaf o hunangofiant yn ein llenyddiaeth Gymraeg’. A pham bod Jerry Hunter mor hoff o’r Gigfan, cymeriad drwg y stori?! * Three Birds and Two Worlds: Morgan Llwyd rhan 2 Seeing as Richard Wyn Jones joined the Morgan Llwyd fan club in the last episode, here’s an opportunity to discuss the masterpiece of that mystic of an author, ‘The Book of the Three Birds’. We explain first of all that that is not the book’s real title, and that Morgan Llwyd himself described it as ‘a mystery for some to understand and for others to scorn’; himself a Puritan who was very different from his fellow Welsh people, he knew well that many people would ‘scorn’ the religious ideas he was presenting to them. We also explain that ‘mystery’ is the author’s way of saying that this work is an allegory, with each one of the three birds representing three points of view; here we have allegorical versions of the conservative Anglican, the Puritan and the secular power of the Commonwealth. And this story takes place in two overlapping worlds, as the birds of Noah’s Arch move from that ancient biblical setting to the contemporary world and a country recently shaken by bloody civil wars. You’ll also be able to hear about a piece of prose described by Saunders Lewis as one ‘of the most profound pieces of autobiography in our Welsh-language literature’. And why is Jerry Hunter so fond of the Raven, the story’s baddy?! Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones Cynhyrchwyd gan: Richard Martin Cerddoriaeth: 'Might Have Done' gan The Molenes Further Reading: - Thomas Richard, A History of the Puritan Movement in Wales from the Institution of the Church at Llanfaches in 1639 to the Expiry of the Propogation Act in 1653 (1920). - Saunders Lewis, Meistri’r Canrifoedd (1982). - M. Wynn Thomas, Morgan Llwyd (1984). - M. Wynn Thomas (gol.), Llyfr y Tri Aderyn [:] Morgan Llwyd (1988). - M. Wynn Thomas, Morgan Llwyd [:] Ei Gyfeillion, Ei Gyfoeswyr A’i Gyfnod (1991). - Jerry Hunter, ‘Perygl Geiriau, Oferedd Print: Cyd-destunoli Pryderon Llenyddol Morgan Llwyd’ yn Ysgrifau Beirniadol XXXV [:] Gweddnewidiadau (a gyhoeddir yn Chwefror 2025).