Pennod 89 - Gwilym Hiraethog episode artwork

EPISODE · Jun 11, 2026 · 34 MIN

Pennod 89 - Gwilym Hiraethog

from Yr Hen Iaith · host Mimosa Cymru

Pe bai’n rhaid dewis un llenor yn unig wrth drafod holl lenyddiaeth Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg, mae Jerry Hunter yn dweud y byddai’n dewis Gwilym Hiraethog (1802-1883). Ganed William Rees mewn teulu o amaethwyr cymharol dlawd ym mhlwyf Llansannan, sir Ddinbych. Ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd, ond eto byddai’r dyn rhyfeddol hwn yn cyfrannu mewn llawer iawn o wahanol ffyrdd at fywyd llenyddol a deallusol Cymru. Aeth yn weinidog yng Nghapel Lôn Swan, Dinbych, gan ddilyn Robert Everett, ac yn debyg i’r gweinidog hwnnw a ymfudodd i’r UDA, roedd gwrthwynebu caethwasiaeth ymysg yr achosion radicalaidd a goleddid gan Gwilym Hiraethog. Symudodd i Lerpwl wedyn gan fynd yn un o hoelion wyth cymuned Gymraeg y ddinas honno. Roedd yn fardd amryddawn: cyfansoddodd nifer o emynau sy’n cael eu canu hyd heddiw (er mawr siom i Jerry Hunter, gwrthododd Richard Wyn Jones ganu un!), ysgrifennodd rai o gerddi caeth mwyaf poblogaidd ei gyfnod, ac arbrofodd gyda ffurf heriol honno, yr ‘arwrgerdd’. Roedd hefyd yn un o arloeswyr y nofel Gymraeg. Fel sylfaenydd a golygydd Yr Amserau, aeth ymysg cynheiliaid pwysicaf y wasg gyfnodol Gymraeg yn y cyfnod hefyd, a chyhoeddodd lawer o ysgrifau yn y papur hwnnw a gyflwynai wleidyddiaeth Ewropeaidd radicalaidd i ddarllenwyr Cymraeg. * Gwilym Hiraethog If one had to choose only one writer while discussing all of the Welsh-language literature from the nineteenth century, Jerry Hunter says he’d choose Gwilym Hiraethog (1802-1883). William Rees was born into a family of comparatively poor farmers in the partish of Llansannan, Denbighshire. He had very little formal education, yet this amazing man would contribute in very many different ways to the literary and intellectual life of Wales. He became minister of the Swan Lane Chapel in Denbigh, following Robert Everett, and, like that minister who emigrated to the USA, opposing slavery was one of the radical causes embraced by Gwilym Hiraethog. He then moved to Liverpool and became a mainstay of the Welsh community in that city. He was a multi-facted poet: he composed a number of hymns which are still sung today (to Jerry Hunter’s great disappointment, Richard Wyn Jones refused to sing one!), he wrote some of the most popular strict-metre poetry of his period, and he experimented with that challenging form, the epic. He was also one of the pioneers of the Welsh novel. As founder and editor of Yr Amserau [‘The Times’], he was amongst the most important people supporting the Welsh-language periodical press in the period as well, and he published many pieces in that paper which presented radical European politics to Welsh readers. Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones Cynhyrchwyd gan: Richard Martin ar gyfer Mimosa Cymru Cerddoriaeth: 'Might Have Done' gan The Molenes Darllen Pellach/Further Reading: - Thomas Roberts a David Roberts, Cofiant y Parch. W. Rees, D.D. (Gwilym Hiraethog) (1893). - E. G. Millward, Yr Arwrgedd Gymraeg: Ei Thwf a’i Thranc (1998). - Jerry Hunter, I Ddeffro Ysbryd y Wlad: Robert Everett a’r Ymgyrch yn Erbyn Caethwasanaeth Americanaidd (2007).

Pe bai’n rhaid dewis un llenor yn unig wrth drafod holl lenyddiaeth Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg, mae Jerry Hunter yn dweud y byddai’n dewis Gwilym Hiraethog (1802-1883). Ganed William Rees mewn teulu o amaethwyr cymharol dlawd ym mhlwyf Llansannan, sir Ddinbych. Ychydig iawn o addysg ffurfiol a gafodd, ond eto byddai’r dyn rhyfeddol hwn yn cyfrannu mewn llawer iawn o wahanol ffyrdd at fywyd llenyddol a deallusol Cymru. Aeth yn weinidog yng Nghapel Lôn Swan, Dinbych, gan ddilyn Robert Everett, ac yn debyg i’r gweinidog hwnnw a ymfudodd i’r UDA, roedd gwrthwynebu caethwasiaeth ymysg yr achosion radicalaidd a goleddid gan Gwilym Hiraethog. Symudodd i Lerpwl wedyn gan fynd yn un o hoelion wyth cymuned Gymraeg y ddinas honno. Roedd yn fardd amryddawn: cyfansoddodd nifer o emynau sy’n cael eu canu hyd heddiw (er mawr siom i Jerry Hunter, gwrthododd Richard Wyn Jones ganu un!), ysgrifennodd rai o gerddi caeth mwyaf poblogaidd ei gyfnod, ac arbrofodd gyda ffurf heriol honno, yr ‘arwrgerdd’. Roedd hefyd yn un o arloeswyr y nofel Gymraeg. Fel sylfaenydd a golygydd Yr Amserau, aeth ymysg cynheiliaid pwysicaf y wasg gyfnodol Gymraeg yn y cyfnod hefyd, a chyhoeddodd lawer o ysgrifau yn y papur hwnnw a gyflwynai wleidyddiaeth Ewropeaidd radicalaidd i ddarllenwyr Cymraeg. * Gwilym Hiraethog If one had to choose only one writer while discussing all of the Welsh-language literature from the nineteenth century, Jerry Hunter says he’d choose Gwilym Hiraethog (1802-1883). William Rees was born into a family of comparatively poor farmers in the partish of Llansannan, Denbighshire. He had very little formal education, yet this amazing man would contribute in very many different ways to the literary and intellectual life of Wales. He became minister of the Swan Lane Chapel in Denbigh, following Robert Everett, and, like that minister who emigrated to the USA, opposing slavery was one of the radical causes embraced by Gwilym Hiraethog. He then moved to Liverpool and became a mainstay of the Welsh community in that city. He was a multi-facted poet: he composed a number of hymns which are still sung today (to Jerry Hunter’s great disappointment, Richard Wyn Jones refused to sing one!), he wrote some of the most popular strict-metre poetry of his period, and he experimented with that challenging form, the epic. He was also one of the pioneers of the Welsh novel. As founder and editor of Yr Amserau [‘The Times’], he was amongst the most important people supporting the Welsh-language periodical press in the period as well, and he published many pieces in that paper which presented radical European politics to Welsh readers. Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones Cynhyrchwyd gan: Richard Martin ar gyfer Mimosa Cymru Cerddoriaeth: 'Might Have Done' gan The Molenes Darllen Pellach/Further Reading: - Thomas Roberts a David Roberts, Cofiant y Parch. W. Rees, D.D. (Gwilym Hiraethog) (1893). - E. G. Millward, Yr Arwrgedd Gymraeg: Ei Thwf a’i Thranc (1998). - Jerry Hunter, I Ddeffro Ysbryd y Wlad: Robert Everett a’r Ymgyrch yn Erbyn Caethwasanaeth Americanaidd (2007).

NOW PLAYING

Pennod 89 - Gwilym Hiraethog

0:00 34:04

No transcript for this episode yet

We transcribe on demand. Request one and we'll notify you when it's ready — usually under 10 minutes.

Gwleidydda BBC Radio Cymru Trafodaeth ar rai o straeon gwleidyddol yr wythnos. Political discussion. John Zegar's Thoughts & Travels John Zegar Forty Two yr. career in clinical/research psychology from compulsive disorders to self healing..World wide travels & adventures specializing in Spey/Fly Fishing.. Caribbean to Alaska.. Radionauterne - For nysgerrige børn Radionauterne I stiller spørgsmålene og vi følger svarene, hvor end de tager os hen. Tag med Radionauterne på skøre, skæve missioner ind i videnskabens verden, og bliv meget klogere end de voksne på alt lige fra prutter til tidsrejser og vulkaner. Er der noget du går og undrer dig over, så send dit spørgsmål til [email protected]. Radionauterne er tilrettelagt og produceret af Karen Brüel Birkegaard og Lisa Bay. Se mere på radionauterne.dk De Podcast Psycholoog De Podcast Psycholoog Waarom leerde niemand je ooit hoe je moet omgaan met stress, hoe je een vriend kunt troosten, of hoe je stopt met het continu checken van je Instagram? Psycholoog Marissa van der Sluis bespreekt in elke aflevering samen met een expert een belangrijk psychologisch thema én geeft tips die je meteen kunt toepassen in je dagelijks leven. In de serie Hoofdverhalen gaat Marissa in gesprek met mensen die een fikse tegenslag voor hun kiezen kregen die hun leven (tijdelijk) op z’n kop zette. In elke aflevering blikken zij terug op hun meest moeilijke momenten en geven ze een kijkje in hun hoofd. Hoe gingen ze om met verdriet en onzekerheid, en wat hielp hen uiteindelijk hun leven weer op te pakken? Sound design De Podcast Psycholoog: No.Pia.No, sound design Hoofdverhalen: KLOAQ Audio Design, artwork: Tim Straver

Frequently Asked Questions

How long is this episode of Yr Hen Iaith?

This episode is 34 minutes long.

When was this Yr Hen Iaith episode published?

This episode was published on June 11, 2026.

What is this episode about?

Pe bai’n rhaid dewis un llenor yn unig wrth drafod holl lenyddiaeth Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg, mae Jerry Hunter yn dweud y byddai’n dewis Gwilym Hiraethog (1802-1883). Ganed William Rees mewn teulu o amaethwyr cymharol dlawd ym mhlwyf...

Can I download this Yr Hen Iaith episode?

Yes, you can download this episode by clicking the download button on the episode player, or subscribe to the podcast in your preferred podcast app for automatic downloads.
URL copied to clipboard!