Rola humanisty w dobie kryzysu klimatycznego. Spotkanie z Andrzejem Marcem (cz. 2)

Głównym tematem drugiej części rozmowy z dr. Andrzejem Marcem, autorem nagradzanej publikacji Antropocień – filozofia i estetyka po końcu świata (2021), jest pytanie o rolę humanisty, a szczególnie polonisty, w dobie kryzysu humanistycznego. Osią rozmowy jest pytanie o sprawczość: nie tylko humanistów, częściej raportujących lub opisujących kryzys, niż wymyślających empirycznie sprawdzalne sposoby jego zażegnania, ale nas wszystkich, którzy żyjemy w rzeczywistości, która zdaje się zapowiadać nieuchronną katastrofę. Kryzys, w którym się znaleźliśmy, jest kryzysem braku pojęć, braku opowieści i braku fikcji. Tymczasem, jak pisze Donna Haraway, to opowieści są w stanie ocalić świat. Humanistyka ma moc kreacji i profetyczną właściwość wytwarzania potencjalnych scenariuszy przyszłości, wytwarzania nowej rzeczywistości. Potrzebne jest jej jednak odzyskanie witalności i sprawczości, ale nie nastąpi to bez elementu ryzyka i gotowości na porażkę.Z tego powodu pytanie o zaangażowanie i sprawczość, zadawane w tej rozmowie na wiele sposobów i w odmiennych kontekstach, wydaje się szczególnie interesujące i warte głębszej analizy. Z rozmowy dr. hab. Justyny Tabaszewskiej, prof. IBL PAN z dr. Andrzejem Marcem dowiemy się również: Skąd wzięło się przekonanie, że jako badacze możemy się zajmować tylko tym, co się zakończyło? Czy naszym obowiązkiem jako humanistów, polonistów, jest zmieniać świat? Jeśli możemy, chcemy lub powinniśmy się zaangażować, to w jaki sposób? Czy humaniści mogą sobie pozwolić na porażki i przegrane, które są przecież częścią rozwoju? I dlaczego tak źle je znoszą? Część 1. rozmowy dostępna jest jako Nasze relacje z bytami pozaludzkimi. dr Andrzej Marzec – filozof, krytyk filmowy, adiunkt na UAM w Poznaniu, wykładowca na ASP w Katowicach, SWPS oraz UAP w Poznaniu. Jego zainteresowania badawcze skupiają się wokół: spekulatywnego realizmu, ontologii zwróconej ku przedmiotom, humanistyki środowiskowej, mrocznej ekologii oraz współczesnego kina alternatywnego. Autor książek: Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności (2015) oraz Antropocień – filozofia i estetyka po końcu świata (2021), a także współredaktor książki Derrida and Film Studies (2025). dr hab. Justyna Tabaszewska, prof. IBL PAN - zajmuje się badaniami nad pamięcią i afektami, studiami temporalnymi, ekokrytyką oraz polską literaturą i kulturą współczesną. Obecnie pracuje nad dwoma projektami: pierwszy dotyczy pamięci przyszłości (jej funkcji i form) w literaturze oraz kulturze Europy Środkowej, drugi – pamięci środowiskowej oraz alternatywnych skal pamięci. Członkini redakcji „Tekstów Drugich” oraz jedna z redaktorów naczelnych „Memory Studies Review”, autorka czterech książek, w tym Humanistyki służebnej (2022) oraz Afektywnych poetyk pamięci (2022). Linki do wymienionych w rozmowie publikacji i filmów: K. Barad, On Touching – The Inhuman That Therefore I Am, „Differences” 23(3)/2012, s. 212 K. Barad, After the End of the World: Entangled Nuclear Colonialisms, Matters of Force, and the Material Force of Justice, „Theory & Event” 22(3)/2019, s. 530‒531. K. Barad, Meeting the Universe Halfway. Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning, Duke University Press, Durham 2007. J. Bennett, Vibrant Matter. A Political Ecology of Things, Duke University Press, Durham, London 2010. Federico Campagna, Prophetic Culture: Recreation for Adolescents, London, 2021, tegoż, Otherworlds: Mediterranean Lessons on Escaping History, London, 2025. D. Haraway, Wiedze usytuowane. Kwestia nauki w feminizmie i przywilej ograniczonej/częściowej perspektywy, tłum. A. Czarnacka, dostęp pod adresem internetowym: http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/f0062haraway1988.pdf Maja Lunde, tzw. „tetralogia klimatyczna”: Bienes Historie (2015 ) – pol. Historia pszczół, przeł. Anna Marciniakówna (2016); Blå (2017) – pol. Błękit, przeł. A. Marciniakówna (2018); Przewalskis hest (2019) – pol. Ostatni, przeł. Mateusz Topa (2021). A. Marzec, Antropocień. Filozofia i estetyka po końcu świata, Warszawa 2021. Tegoż, Zmierzch Natury – w stronę ekologii politycznej Bruno Latoura, „Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka” 1 (2011), T. Morton, Humankind: Solidarity with Nonhuman People, Verso, London–New York 2017. Tegoż, Being Ecological, The MIT Press, Cambridge, Massachusettss 2018. Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details Intro i outro Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska Producent: Torba reportera i podcastera Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego": https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/ https://twitter.com/B_Polonistyczny https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/ https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/ https://biuletynpolonistyczny.pl/ [email protected] #BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana