Studio wiedzy

Polska XVII i XVIII wieku to nie tylko wielka polityka i wojny, ale także gęsta sieć codziennych konfliktów, przestępstw i surowych kar, które dziś znamy głównie z archiwów. Z tych źródeł wyłania się świat, w którym granice między prawem, obyczajem i religią były płynne, a o winie mogły decydować nie tylko czyny, lecz także plotki czy normy moralne. O tym, jak rozumiano wówczas przestępstwo, jak działały sądy i jak wyglądała sprawiedliwość w dawnej Polsce mówiła w Polskim Radiu 24 Klaudia Rogowska, historyczka, doktorantka na UW, wykładowczyni Uniwersytetu Otwartego UW.

Kleszcze coraz częściej pojawiają się nie tylko w lasach, ale i w miejskich parkach czy na osiedlowych trawnikach, a ich aktywność zaczyna się wcześniej niż jeszcze kilkanaście lat temu - m.in. z powodu zmian klimatycznych. Rosnąca liczba informacji na ich temat nie musi oznaczać paniki, lecz większą świadomość zagrożeń. O tym, jakie kleszcze występują na terenie Polski i jak się przed nimi chronić mówiła w Polskim Radiu 24 dr Dorota Dwużnik-Szarek, biolożka z Zakładu Eko-Epidemiologii Chorób Pasożytniczych, Wydział Biologii UW.

O tym co zrobić, gdy kusi nas by rzucić pracę na etacie, założyć własną firmę i zarabiać w internecie? O tym, jak spiąć w skuteczną całość marketing, ekonomię i technologię mówił dr Przemysław Jóskowiak, ekspert e-commerce, strateg biznesowy. wykładowca Uniwersytetu Otwartego UW.

Archeologia epoki lodowcowej odsłania fascynującą i mniej oczywistą historię człowieka. To opowieść o przetrwaniu i adaptacji w zmiennym świecie, a także o współistnieniu różnych gatunków ludzi. Dzięki odkrywanym dziś artefaktom - narzędziom, szczątkom i śladom życia - możemy odtworzyć początki ludzkiej kultury sprzed dziesiątek tysięcy lat, o czym mówiła dr Natalia Gryczewska z Wydział Archeologii UW, wykładowczyni Uniwersytetu Otwartego UW.

Technostres coraz częściej opisuje się jako jedną z ukrytych konsekwencji życia w świecie nieustannej łączności. Nadmiar ekranów, powiadomień i informacji przeciąża układ nerwowy, zaburzając koncentrację, sen i zdolność regeneracji. W audycji przyglądamy się temu, jak organizm reaguje na cyfrowe przeciążenie i co można zrobić, by odzyskać równowagę w relacji z technologią. Gościem Polskiego Radia 24 był Filip Dębowski, techno humanista, ekspert od wykorzystania potencjału nowych technologii, wykładowca Uniwersytetu Otwartego UW.

W świecie pełnym napięć, nadmiaru informacji i nieustannego pośpiechu coraz trudniej o spokój i koncentrację. Mindfulness, czyli trening uważności może okazać się praktyką pozwalającą zatrzymać się, wyjść z "trybu "autopilot" i odzyskać kontakt z tym, co dzieje się tu i teraz. W audycji o tym, jak zachować spokój, gdy na świecie, ale i w nas, dzieje się wiele trudnych rzeczy, a myśli galopują, rozmawiamy z Marią Wasylkowską - doktorantką Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, wykładowczynią na Uniwersytecie Otwartym UW.

W Grecji Wielkanoc (Pasha) to najważniejsze święto w roku. Obchody łączą surowy post, głęboko zakorzenione rytuały religijne i widowiskowe zwyczaje ludowe. Czerwone jajka, nocne nabożeństwo Zmartwychwstania, pieczone jagnię i symboliczne gesty, jak tłuczenie garnków na Korfu, tworzą opowieść o odrodzeniu, wspólnocie i nadziei. O greckich zwyczajach opowiadał w Polskim Radiu 24 prof. Przemysław Kordos z wydziału Artes Liberales i Pracowni Studiów Helleńskich, wykładowca UW i Uniwersytetu Otwartego UW.

W rozmowie o historii i teraźniejszości filmu przyglądamy się temu, kim jest widz XXI wieku, jakie ma oczekiwania i jak na jego doświadczenie wpływają przełomowe momenty w dziejach kina. To opowieść o medium, które nieustannie redefiniuje swoją funkcję - między sztuką, rozrywką a narzędziem interpretacji świata. W audycji "Studio wiedzy" Karolina Rożej rozmawia z dr. Olgą Kłosiewicz, filozofką zajmującą się zagadnieniami sztuki, wykładowczynią Uniwersytetu Otwartego UW.

Historia cywilizacji to nie tylko dzieje ludzi, państw i wojen, lecz także opowieść o roślinach, które kształtowały kierunki rozwoju świata. To one decydowały o tym, co jedzono, gdzie powstawały osady i miasta, o jakie ziemie toczono konflikty. Gatunki przywożone z odległych kontynentów wpływały na gospodarki i układ sił, pokazując, że relacja między człowiekiem a przyrodą jest jednym z kluczowych elementów historii. O roślinach, które wpłynęły na historię ludzkości mówił w Polskim Radiu 24 Wojciech Doroszewicz, botanik, wykładowca Uniwersytetu Otwartego UW.

Łacina nazywana jest "martwym językiem" a tymczasem przez ponad półtora tysiąca lat była językiem władzy, prawa, nauki i kultury w Europie. To właśnie w łacinie powstawały teksty, które ukształtowały europejską cywilizację. Jej wpływ widać do dziś - choćby w języku angielskim, którego znaczna część słownictwa ma łacińskie korzenie. O roli łaciny w historii i jej obecności we współczesnym świecie opowie prof. Jan Kozłowski, filolog klasyczny z Instytutu Filologii Klasycznej Uniwersytetu Warszawskiego, wykładowca Uniwersytetu Otwartego UW.

Choć nie brała udziału w wielkich wydarzeniach politycznych swojej epoki, stworzyła literacki świat, który do dziś nie traci czytelników. Jane Austen w zaledwie sześciu powieściach sportretowała bohaterki rozważne, niezależne i uważnie obserwujące społeczne konwenanse. Jej książki wciąż są czytane, ekranizowane i reinterpretowane, a ich bohaterki pozostają jednymi z najbardziej wyrazistych postaci w historii literatury. O dorobku pisarki Karolina Rożej rozmawiała z Katarzyną Kłosińska, anglistką, wykładowczynią Uniwersytetu Otwartego UW.

Bułgaria to kraj o bogatej historii, fascynującej kulturze i języku, który dla polskiego ucha brzmi znajomo, choć kryje wiele zaskoczeń. W audycji "Studio wiedzy” wyruszamy w podróż po bułgarskiej kulturze, codzienności i tradycjach. To zaproszenie dla wszystkich, którzy chcą poznać kraj Bałkanów nie tylko jako turystyczny kierunek, lecz także jako przestrzeń żywej kultury i języka. Gościnią Karoliny Rożej była literaturoznawczyni i slawistka - Simeonka Veleva, prowadząca kurs "Bułgaria w walizce" oferowany przez Uniwesytet Otwarty UW.

Przez dekady sztuka Łemków pozostawała na marginesie - traktowana jako folklor, etnograficzna ciekawostka lub "sztuka naiwna". Tymczasem to twórczość ukształtowana przez doświadczenie wysiedlenia, rozproszenia i zerwanej ciągłości kulturowej. Dziś sztuka łemkowska wychodzi z cienia, przypominając, że nie da się jej zamknąć w stylu ani kanonie - to sztuka po katastrofie, która wymyka się wyłącznie folklorystycznym interpretacjom. O "sztuce niewidzialnej" mówił w Polskim Radiu 24 dr Michał Szymko, historyk sztuki, kurator wystaw.

Amerykański luz czy brytyjska precyzja? Różnice między wymową amerykańską i brytyjską to coś więcej niż kwestia akcentu - to opowieść o historii, klasie, prestiżu i języku jako narzędziu władzy. O tym, jak bardzo sposób mówienia może wpływać na społeczne postrzeganie, pozycję i skuteczność komunikacji opowiadała Aleksandra Karwacka, anglistka (SGH, Uniwersytet Otwarty UW).

Sztuczna inteligencja budzi skrajne reakcje - od entuzjazmu, przez lekceważenie, po realny lęk przed konsekwencjami jej rozwoju. O tym, czym jest w istocie, jak oddzielić fakty od mitów i jak rozumieć zmiany, które już dziś wpływają na nasze życie, mówił na antenie Polskiego Radia 24 inż. Mariusz Wziątek z Uniwersytetu Otwartego UW.

Nauka języka niemieckiego może wyjść poza podręczniki i schematyczne ćwiczenia. Kurs "Kryminalno-filmowa podróż po Landach" wykorzystuje fragmenty filmów jako punkt wyjścia do pracy nad słownictwem, gramatyką i rozumieniem ze słuchu. O tym, jak się uczyć języka niemieckiego, oraz czego można się przy okazji dowiedzieć o naszym sąsiedzie i polsko-niemieckich relacjach mówiła w Polskim Radiu 24 Teresa Rohr, germanistka (Uniwersytet Otwarty UW).

Rozważania nad rolą głupoty w dziejach ludzkości prowadzą do pytań o jej naturę i konsekwencje. Czy jest ona prostą odwrotnością mądrości, przejawem niewiedzy o własnych ograniczeniach, moralnym paraliżem rozumu, czy raczej skutkiem konkretnych ludzkich działań, które niestety zbyt często kształtują bieg historii? O mądrości i głupocie Karolina Rożej rozmawiała z dr. Piotrem Sokołowskim, psychologiem z Uniwersytetu Warszawskiego.

Od lat rozpala wyobraźnię, karmioną filmami, powieściami i grami komputerowymi, w których badacz przeszłości jawi się jako poszukiwacz przygód i skarbów. Rzeczywistość jest jednak znacznie mniej spektakularna, a jednocześnie o wiele bardziej wymagająca. W audycji "Studio wiedzy" o realiach pracy archeologa opowiadał Grzegorz Czajka - Katedra Archeologii Barbaricum i Prowincji Rzymskich, Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Każdego dnia jesteśmy poddawani próbom wywierania wpływu - w reklamach, mediach, polityce, a nawet w zwykłych relacjach zawodowych i prywatnych. Granica między uczciwą perswazją a manipulacją bywa cienka, a skuteczne techniki oddziaływania często działają poza naszą świadomością. Czy rzeczywiście można przekonać każdego do wszystkiego i jak rozpoznać moment, w którym ktoś próbuje nami sterować? Gościem Karoliny Rożej był Mikołaj Rogalewicz (CyberDefence24, Uniwersytet Warszawski, UOUW).

Nowy rok to czas postanowień, także tych związanych ze zdrowiem i stylem życia. Coraz częściej eksperci podkreślają, że kluczem do sukcesu nie są drastyczne diety czy modne ograniczenia, lecz świadome wybory, realistyczne cele i konsekwentne wprowadzanie zmian. Jak zatem zrozumieć, czym jest zdrowy styl życia, ocenić popularne diety i wprowadzać noworoczne postanowienia w sposób mądry i skuteczny? Odpowiedzi na te pytania w rozmowie z dr. n. med. i n. o zdr. Aleksandrą Kozłowską, dietetyczką, specjalistką w dziedzinie zdrowia publicznego (Warszawski Uniwersytet Medyczny i UOUW).

Od 1 stycznia wchodzą w życie zmiany w przepisach języka polskiego, które porządkują część zasad i wywołują kolejne dyskusje o normie językowej. To dobry moment, by spojrzeć na polszczyznę szerzej: od nowych regulacji, przez świąteczne potyczki ze słowami, które bezrefleksyjnie powtarzamy w kolędach, po pytanie o to, czym dziś jest "piękna polszczyzna". W audycji "Studio wiedzy" rozmowa z dr. Aleksandrą Żurek-Huszcz, językoznawczynią z Instytutu Języka Polskiego Wydziału Polonistyki UW.

Święta to czas spotkań, bliskości i rozmów przy wspólnym stole, ale dla wielu osób również źródło napięcia i stresu. Rodzinne dyskusje potrafią szybko zejść na trudne tematy, a pozornie niewinne pytania mogą zamienić się w ocenianie, presję lub konflikt. W audycji  "Studio wiedzy" rozmowa o tym, jak przetrwać świąteczne rozmowy bez poczucia winy i frustracji, jak reagować na przekraczanie granic oraz jak dzięki asertywności zadbać o siebie, nie psując relacji z bliskimi. Gościnią Karoliny Rożej była dr Anna Marianowska - ekspertka w dziedzinie kształtowania kompetencji miękkich, wykładowczyni wydziału pedagogicznego UW oraz Uniwersytetu Otwartego UW.

Szwajcaria to kraj kontrastów i dyscypliny, który fascynuje swoją różnorodnością językową, kulturą przestrzegania zasad oraz spokojem życia. Na przykładzie dwóch kantonów - Gryzonii i Berna - można przyjrzeć się, jak lokalne tradycje, języki i mentalność kształtują społeczeństwo. W "Studiu wiedzy" gościła dr Elżbieta Kozłowska, germanistka, literaturoznawczyni, wykładowczyni Wydziału Neofilologii UW i Uniwersytetu Otwartego UW.

Zbliżają się święta, a wraz z nimi pytanie: co podarować bliskim, aby prezent był trafiony i sprawiał radość? W audycji podpowiadamy, jakie książki i gry warto wybrać - rozmawiamy o tytułach, które bawią, uczą i inspirują. Gościem Karoliny Rożej był dr Maciej Słomczyński, ekspert ds. nowych technologii w edukacji i sztucznej inteligencji, pasjonat gier, wykładowca Uniwersytetu Otwartego UW.

Skandynawskie powieści od lat kojarzą się z chłodem, mgłą i mrokiem - obrazem wykreowanym głównie przez globalny sukces serii Millennium. Jednak literatura z północy Europy to znacznie więcej niż kryminały o surowym klimacie i niedostępnych bohaterach. Czy stereotyp "mrocznej Północy" wciąż oddaje jej charakter? A może nordycka proza dawno potrafi zaskoczyć lekkością, humorem i różnorodnością tematów? Gościem Karoliny Rożej był Michał Bolek, skandynawista i polonista, prowadzi kurs "Tysiące najróżniejszych więzów. Czytamy najnowszą literaturę nordycką i odkrywamy Północ" na Uniwersytecie Otwartym UW.

Coraz więcej osób zaczyna myśleć o budowaniu finansowego bezpieczeństwa, ale wielu wciąż nie wie, od czego zacząć. Podstawy oszczędzania i inwestowania mogą wydawać się skomplikowane, jednak pierwsze kroki są prostsze, niż się wydaje - wystarczy zrozumieć kilka kluczowych zasad. Gościem Karoliny Rożej był dr hab. Grzegorz Gołębiowski, ekonomista, SGH, wykładowca Uniwersytetu Otwartego UW.

Feminatywy, żeńskie formy nazw zawodów i funkcji, stały się jednym z najbardziej dyskutowanych tematów współczesnej polszczyzny. Nie chodzi jednak wyłącznie o gramatykę, lecz o szacunek, inkluzywność i dostosowanie języka do świata, w którym kobiety pełnią te same role, co mężczyźni. Spór o formy "psycholożka", "rektorka" czy "ministra" odsłania, jak bardzo język wiąże się z naszym pojmowaniem równości i podmiotowości. W audycji z cyklu "Studio wiedzy" Karolina Rożej rozmawiała z dr. hab. Ewą Rudnicką z Wydziału "Artes Liberales" Uniwersytetu Warszawskiego, wykładowczynią Uniwersytetu Otwartego UW.

"Bitwa pod Grunwaldem" Matejki, "Wolność wiodąca lud na barykady" Delacroix, "Rozstrzelanie powstańców madryckich" Goi... wielkie bitwy, wybitne postaci, ważne momenty w historii, a może pejzaże, za którymi tęskni się na obczyźnie? Sielskość bezpowrotnie utraconego dzieciństwa? Czy sztuka potrafiła realnie kształtować postawy patriotyczne, czy odzwierciedlała już istniejące nastroje? Po jakie środki sięgali artyści? A czy współcześnie patriotyzm w sztuce jest potrzebny? Gościem Karoliny Rożej był dr Adam Tyszkiewicz - historyk sztuki, varsavianista, przewodnik po Warszawie, członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki oraz Stowarzyszenia Muzealników, wykładowca Uniwersytetu Otwartego UW.

Coraz częściej to, co jeszcze niedawno kojarzyliśmy z egzotyką i drogimi suplementami, rośnie tuż obok nas. W dobie mody na zdrowe odżywianie pytanie o prawdziwą wartość "superżywności" nabiera nowego znaczenia. Czy rzeczywiście mamy do czynienia z cudownym pokarmem, czy raczej ze sprytnym marketingiem? I co na ten temat mówi nauka? Gościem Karoliny Rożej była dr Agnieszka Mroczek z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, wykładowczyni Uniwersytetu Otwartego UW.

Ciekawość, chęć przekazania potomnym rodzinnej historii, ale także nuda, czy snobizm - to tylko kilka motywów poszukiwania swoich korzeni. Jak zabrać się za poszukiwania przodków? Gdzie można znaleźć kluczowe dokumenty, czy każdy ma dostęp do archiwów? Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z prof. Andrzejem Sikorskim, sekretarzem generalnym Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, wykładowcą Uniwersytetu Otwartego UW.

Internet to dziś nasza wizytówka - miejsce, w którym kształtuje się pierwsze wrażenie o każdym z nas. Jak zbudować spójny, wiarygodny wizerunek w sieci? Jak świadomie zarządzać tym, co o sobie pokazujemy - i jak reagować, gdy coś wymyka się spod kontroli? W audycji "Studio wiedzy" Karolina Rożej rozmawiała z dr. Agnieszka Marzędą, specjalistką ds. marketingu i PR, wykładowczynią na Wydziale Dziennikarstwa UW i Uniwersytetu Otwartego UW.

Twórczość Taylor Swift staje się inspiracją do literackiej analizy - jej teksty pełne są symboli, metafor i odniesień kulturowych. Pokazują, że piosenka może być nie tylko formą rozrywki, lecz także bogatym materiałem do interpretacji i refleksji nad współczesnym językiem emocji. W audycji "Studio wiedzy" rozmowa z Anną Piniewską, doktorantką literaturoznawstwa, mgr filologii polskiej i wiedzy o teatrze, prowadzącą kurs "Taylor Swift w słowach: piosenki literaturoznawczym okiem" w ramach  Uniwersytetu Otwartego UW.

W miejscu pracy coraz częściej mówi się nie tylko o fizycznym, ale też o psychologicznym bezpieczeństwie. To ono decyduje, czy pracownicy czują się na tyle swobodnie, by zadawać pytania, dzielić się pomysłami, przyznawać do błędów czy wyrażać wątpliwości - bez obawy przed krytyką, ośmieszeniem czy odrzuceniem. W audycji porozmawiamy o tym, czym jest "psychologiczne BHP", jak budować atmosferę wzajemnego zaufania i szacunku oraz dlaczego poczucie bezpieczeństwa w zespole jest kluczem do efektywnej i zdrowej współpracy. Gościem była Marta Skrzydelska, trenerka biznesu, mediatorka, wykładowczyni Uniwersytetu Otwartego UW.

Gośćmi Krzysztofa Grzybowskiego byli dr Katarzyna Lubryczyńska-Cichocka (dyrektorka Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego) i prof. Tadeusz Tomaszewski (prorektor UW). 

Gościnią Krzysztofa Grzybowskiego była wykładowczyni Uniwersytetu Otwartego UW Karolina Czapska-Małecka. 

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była Monika Sitek z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. 

W Dniu Dziecka gośćmi Krzysztofa Grzybowskiego byli 9-letni Joachim i dr Katarzyna Lubryczyńska-Cichocka (dyrektorka Uniwersytetu Otwartego).

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była historyk sztuki dr Aleksandra Fiałkowska.

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była Anna Jakubowska, filolożka, tłumaczka, wykładowczyni i lektorka języka czeskiego, trenerka umiejętności poznawczych i psychospołecznych. 

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego był dr Paweł Tomanek, socjolog z Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego. 

Specjalne wydanie Studia Wiedzy z Pikniku Naukowego Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. Inspiracją do tegorocznego wydarzenia, pod hasłem "Ale Kosmos!", jest zbliżający się lot pierwszego polskiego astronauty Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego na Międzynarodową Stację Kosmiczną ISS. 

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była historyczka sztuki Zofia Załęska, która prowadzi wykłady "Być jak Robert Langdon, czyli krótki kurs czytania obrazów".

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego był dr Maciej Słomczyński, ekspert w dziedzinie wykorzystania nowych technologii w edukacji, w tym kształcenia zdalnego oraz sztucznej inteligencji, wykładowca Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była prof. Dorota Rosińska, astrofizyk, wykładowczyni Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego 

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była Katarzyna Osior-Szot, ekspertka od efektywnej komunikacji i prostego języka, wykładowczyni Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego. 

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była fennistka dr Anna Buncler, współautorka kursu wegańskiego gotowania na Uniwersytecie Otwartym Uniwersytetu Warszawskiego. 

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była filozof dr Paulina Seidler z Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego

Gościem Krzysztofa Grzybowskiego był prof. Janusz Adamowski, członek Rady Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego. 

Jak świadomie uczestniczyć w nowoczesnym rynku pracy? Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była Monika Lejk z Uniwersytetu Otwartego UW. 

Na czym polega szybki kurs języka japońskiego? Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była dr Aleksandra Wąsowicz-Peinado, japonistka i językoznawczyni z Uniwersytetu Otwartego Uniwersytetu Warszawskiego.