Crazy Nauka

Właśnie skończył się 3. sezon programu „The Traitors. Zdrajcy”. Bardzo go lubimy, więc do rozmowy zaprosiliśmy Dorotę Mintę, psycholożkę i psychoterapeutkę, która zapewnia wsparcie psychologiczne uczestnikom polskich edycji “The Traitors”. Opowiada nam o kulisach tworzenia programu - od doboru uczestników, przez wybór zdrajców i ich knowania aż po to, jak radzą sobie ludzie odpadający z gry. Jest dużo ciekawych szczegółów, smaczków i spojrzenia “od kuchni”. To nie jest reklama ani odcinek sponsorowanyZachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! 

Ta katastrofa zmieniła świat, w którym żyjemy, choć wydarzyła się 271 lat temu i dotknęła niewielkiego kawałka Europy i Afryki. Opowiadamy o wielkim trzęsieniu ziemi, które w 1755 roku zdemolowało Lizbonę, a przy okazji wywołało wielką aferę na najwyższych szczeblach.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.researchgate.net/publication/4853462_The_Lisbon_earthquake_and_the_scientific_turn_in_Kant's_philosophyhttps://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4020-8222-1_13https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-39603-8_5https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264370797000197https://sos.noaa.gov/catalog/datasets/tsunami-historical-series-lisbon-1755/https://en.wikipedia.org/wiki/1761_Lisbon_earthquakehttps://www.nature.com/articles/s41561-025-01781-6https://www.academia.edu/13613056/Source_of_1755_Lisbon_earthquake_and_tsunami_investigatedhttps://www.europeana.eu/en/stories/what-was-the-impact-of-the-great-lisbon-earthquake-in-1755https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618221005474https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,31238006,markiz-pombal-byl-okrutnikiem-i-tyranem-ale-to-on-odbudowal.htmlhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Poemat_o_zag%C5%82adzie_Lizbonyhttps://en.wikipedia.org/wiki/Parochial_Memories_of_1758https://en.wikipedia.org/wiki/Gorringe_Ridgehttps://pl.wikipedia.org/wiki/Pra%C3%A7a_do_Com%C3%A9rciohttps://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99ta_nakazanehttps://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_Ribeirahttps://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2005JB003931https://royalsocietypublishing.org/rstl/article/doi/10.1098/rstl.1759.0057/119685/LV-Conjectures-concerning-the-cause-andhttps://pl.wikisource.org/wiki/Kandyd

Kilka barwników, które zmieniły historię malarstwa. Brzmi mało porywająco? A jednak za kolorami, które trafiały na obrazy dawnych mistrzów i na tkaniny noszone przez elity, kryją się historie zaskakujące, momentami wręcz absurdalne. Są tu niezwykłe źródła barwników, wielkie pieniądze, ludzkie cierpienie, a nawet wzloty i upadki całych imperiów. Opowiadamy o tym, co naprawdę kryło się za pięknymi kolorami. Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac“Sekcji teorii spiskowych”https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Kody kolorów, o których mówimy w tym odcinku:#7B4726#B0002A#960018#478800#50C878 Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Dzieła sztuki, które omawiamy:Mumiowy brąz:https://www.musee-delacroix.fr/en/collection/new-acquisitions/hercules-binds-nereus-sketch-for-the-salon-de-la-paix-in-the-hotel-de-ville-in-parishttps://news.artnet.com/art-world/mummy-brown-edward-burne-jones-2439399 Czerwień / karmin:https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stefan_Czarniecki_by_Brodero_Matthiesen.PNG https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBydowska_narzeczona#/media/Plik:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_-_Het_Joodse_bruidje.jpghttps://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anthony_van_Dyck_-_Portrait_of_Agostino_Pallavicini_-_Google_Art_Project.jpghttps://en.wikipedia.org/wiki/Portrait_of_John_Burgoyne#/media/File:General_John_Burgoyne_-_Reynolds_c._1766.jpgZieleń Schelego / paryska:https://en.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_Kersting#/media/File:Kersting_Embroidery_woman.jpghttps://commons.wikimedia.org/wiki/File:Monet_-_Bathers_at_La_Grenouill%C3%A8re.jpg https://artdone.wordpress.com/2016/11/03/pointylizm-albertina/vincent-van-gogh-interior-of-a-restaurant-1887-kroller-muller-museum-otterlo/Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.hki.fitzmuseum.cam.ac.uk/archives/robersonhttps://news.artnet.com/art-world/mummy-brown-edward-burne-jones-2439399 https://books.google.pl/books?id=ooYZAAAAYAAJ&lpg=PA318&ots=8sZkcYsWsO&dq=delacroix%2520salon%2520de%2520la%2520paix%2520palette%2520mummy&pg=PA318&redir_esc=y#v=onepage&q=delacroix%2520salon%2520de%2520la%2520paix%2520palette%2520mummy&f=false https://www.eternalgoddess.co.uk/posts/the-deadly-history-of-green-victorian-gownshttps://www.musee-delacroix.fr/en/collection/new-acquisitions/hercules-binds-nereus-sketch-for-the-salon-de-la-paix-in-the-hotel-de-ville-in-parishttps://colourlex.com/pigments/pigments-colour/https://www.nga.gov/research/publications/artists-pigments-handbook-their-history-and-characteristics-volume-1https://www.nationalgallery.org.uk/research/publications/technical-bulletin/brown-and-black-organic-glazes-pigments-and-paintshttps://www.nationalgallery.org.uk/research/publications/technical-bulletin/the-technology-of-eighteenth-and-nineteenth-century-red-lake-pigmentshttps://smarthistory.org/making-purple-science-of-art/https://smarthistory.org/cochineal/https://www.smithsonianmag.com/innovation/bug-had-world-seeing-red-180961590/https://www.theparisreview.org/blog/2018/05/02/scheeles-green-the-color-of-fake-foliage-and-death/https://cen.acs.org/analytical-chemistry/art-&-artifacts/Chemical-clue-suggests-spurned-account/96/i36

Co i w jaki sposób jada się w kosmosie? Jak skomponować jadłospis, kiedy brak miejsca, lodówki i warunków, a ludziom nie działa zmysł smaku? I po co astronautom aż pięć ostrych sosów i niemało słodyczy?Tak, wiemy, że ostatnio było sporo o Artemis II. Dziś zahaczamy również o tę misję, ale skupiamy się na ewolucji podejścia do żywienia w kosmosie w ciągu ostatnich 60 lat. Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac“Sekcji teorii spiskowych”https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Fot. NASANutella moment: https://www.youtube.com/watch?v=Ii4fa4M74fUhttps://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-2/artemis-ii-whats-on-the-menu/https://www.space.com/space-exploration/artemis/moon-menu-heres-what-the-artemis-2-astronauts-will-eat-during-their-historic-mission-videohttps://www.salon.com/2026/04/10/heres-what-the-artemis-ii-crew-is-eating-aboard-the-orion-spacecraft/https://rarehistoricalphotos.com/apollo-8-christmas-dinner/https://swampland.time.com/2013/07/20/the-secret-communion-on-the-moon-the-44-year-anniversary/https://en.wikipedia.org/wiki/Apollo/Skylab_spacesuithttps://airandspace.si.edu/explore/stories/apollo-astronaut-lifehttps://ntrs.nasa.gov/api/citations/19760005602/downloads/19760005602.pdfhttps://en.wikipedia.org/wiki/Space_foodhttps://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2015/05/167750main_fs_spacefood508c.pdf

Niewidoczna strona Księżyca, hel-3, taikonauci, awaria kosmicznego sedesu i pytanie: po co tam wracamy? Misja Artemis II pokazuje, jak bardzo współczesny podbój Srebrnego Globu różni się od epoki Apollo. A my rozbieramy ten lot na czynniki pierwsze.Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Ilustracja: ESA-D. DucrosZachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac“Sekcji teorii spiskowych”https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/https://www.cbsnews.com/chicago/news/jim-lovell-wakeup-message-artemis-ii/ https://www.csis.org/analysis/why-go-back-moon https://spaceflightnow.com/2022/08/23/europe-plays-key-role-in-nasas-epic-return-to-the-moon/https://www.airbus.com/en/products-services/space/space-exploration/moon-missions/orion-european-service-modulehttps://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/European_Service_Module_engines_powering_Artemis_II https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4nohttps://www.nytimes.com/2026/04/01/science/artemis-ii-bathroom-toilet.htmlhttps://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-crew-and-ground-teams-successfully-troubleshoot-orions-toilet/

Czy platformy społecznościowe uzależniają tak jak papierosy? I w jaki sposób wykorzystują metodę dezinformacji, wymyśloną przez przemysł tytoniowy kilkadziesiąt lat temu? Przyglądamy się wyrokowi sądu, który może przygwoździć gigantów technologicznych zarabiających na celowym uzależnianiu dzieci od ich usług. A następnie rozmawiamy z Sylwią Czubkowską, dziennikarką technologiczną, współautorką podcastu Techstorie i autorką książki “Bóg Techy”. Pytamy ją, czy da się jakoś ograniczyć samowolkę Big Techów, skoro nawet z unijnego Aktu o usługach cyfrowych, póki co, niewiele sobie robią. Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.nytimes.com/2026/03/25/technology/social-media-trial-verdict.htmlhttps://www.nytimes.com/2026/01/27/technology/social-media-addiction-trials.htmlhttps://kancelaria-skarbiec.pl/proces-facebook/https://panoptykon.org/vlophttps://www.iflscience.com/social-media-is-making-teens-miserable-in-the-english-speaking-world-but-not-everywhere-heres-why-82909https://en.wikipedia.org/wiki/Tobacco_industry_playbookhttps://www.desmog.com/s3ep7-john-hill-and-tobacco-oil-plastic-triangle/https://www.jneurosci.org/content/26/25/6885https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28918269/https://www.worldhappiness.report/https://joint-research-centre.ec.europa.eu/jrc-explains/why-are-children-and-adolescents-vulnerable-social-media_enhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Akt_o_us%C5%82ugach_cyfrowych 

Co ma wojna w Iranie do polskich złóż helu, sztucznej inteligencji, produkcji chipów, działania szpitali i Wielkiego Zderzacza Hadronów? Opowiadamy o kryzysie, który po raz pierwszy w historii obnażył to, jak bardzo nasz świat zależy od helu.Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch kolejnych cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Zdjęcie na okładce: Matthew Smith @ Flickr (CC BY 2.0)Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://en.wikipedia.org/wiki/Heliumhttps://home.cern/science/engineering/cryogenics-low-temperatures-high-performancehttps://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2025/mcs2025.pdfhttps://www.rsna.org/news/2023/january/helium-shortage-for-mrihttps://www.pgi.gov.pl/surowce/energetyczne/hel.htmlhttps://www.orlen.pl/pl/o-firmie/co-robimy/polskie-aktywa-upstream/zespol-oddzialow-upstream-polska/oddzial-w-zielonej-gorze/bezpieczenstwo/odazotowania-w-odolanowiehttps://www.messer-us.com/press-releases/messer-completes-acquisition-of-federal-helium-system-from-blmhttps://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/qatar-says-iran-missile-attack-sparks-fire-causes-damage-at-gas-facilityhttps://www.gasworld.com/story/damage-to-qatar-lng-trains-will-cut-helium-output-by-14-for-many-years/2174708.article/https://finance.yahoo.com/news/iran-war-disrupts-global-helium-153800382.html

Pierwszy raz w historii świadomie zmieniliśmy ruch ciała niebieskiego - okazuje się, że nawet drobne „szturchnięcie” planetoidy może uchronić Ziemię przed katastrofą. W tym samym odcinku zaglądamy do niepokojących symulacji, w których modele AI w sytuacjach kryzysowych niemal automatycznie eskalują konflikty aż do poziomu nuklearnego — i robią to bez ludzkich hamulców. To jest odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, w którym omawiamy dwa wybrane newsy naukowe.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę (albo psie smaczki), to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aea4259https://science.nasa.gov/solar-system/asteroids/didymos/https://neo.ssa.esa.int/documents/d/guest/newsletter-january-2026https://neo.ssa.esa.int/risk-listhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Double_Asteroid_Redirection_Testhttps://www.heramission.space/https://www.kcl.ac.uk/news/artificial-intelligence-under-nuclear-pressure-first-large-scale-kings-study-reveals-how-ai-models-reason-and-escalate-under-crisishttps://arxiv.org/pdf/2602.14740https://www.nytimes.com/2026/02/20/podcasts/the-pentagon-vs-anthropic-an-ai-agent-slandered-me-hot-mess-express.htmlhttps://audycje.tokfm.pl/podcast/189240,154-Oni-postawili-sie-Pentagonowi-Poznajcie-Anthropic-najwiekszego-rywala-OpenAIhttps://www.implicator.ai/ai-models-deployed-nuclear-weapons-in-95-of-war-game-simulations-study-finds/https://winbuzzer.com/2026/03/16/palantir-demos-military-ai-war-plans-xcxwbn/https://www.thestack.technology/palantir-boasts-of-military-ai-target-detection-wins-as-growth-surges/https://time.com/article/2026/03/11/anthropic-claude-disruptive-company-pentagon/https://www.nist.gov/caisi/cheating-ai-agent-evaluations/2-examples-cheating-caisis-agent-evaluations

Największe katastrofy wywołane przez ołów – od australijskiego Broken Hill, przez Zambię i Nigerię, po amerykańskie Flint. Ostrzeżenia lekarzy i naukowców były ignorowane, a toksyczny metal trafiał do gleby, powietrza i wody pitnej. To historie zatrutych dzieci, społeczności pozostawionych bez ochrony i decyzji podejmowanych w imię zysku lub oszczędności. Historie, których większość wciąż trwa.Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch kolejnych cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Zambia:https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935117316614https://childrenofkabwe.com/wp-content/uploads/2020/10/Bose-OReilly-et-al.-2018-published-.pdfhttps://phys.org/news/2020-11-effects-pollution-kabwe.htmlhttps://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/SacrificeZones-userfriendlyversion.pdfhttps://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/58817/1/Chemosphere%20v.119%20p.941-947.pdfhttps://www.aljazeera.com/news/2023/1/20/mining-giant-turned-blind-eye-to-lead-poisoning-in-zambiahttps://en.wikipedia.org/wiki/Kabwe_mineFlint:https://www.pbs.org/newshour/science/study-confirms-lead-got-flints-waterhttps://www.consumernotice.org/environmental/water-contamination/flint-michigan/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28145123/https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.est.6b04034https://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/acs.est.6b04034?ref=article_openPDFhttps://edition.cnn.com/2025/08/03/us/flint-michigan-clean-water-crisisNigeria:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26745642/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60332-8/fulltexthttps://en.wikipedia.org/wiki/Zamfara_State_lead_poisoning_outbreakhttps://www.pureearth.org/project/zamfara-nigeria-lead-poisoning/https://www.msf.org/nigeria-prevention-key-stop-children-dying-lead-poisoninghttps://www.cdc.gov/one-health/php/stories/lead-poisoning.htmlhttps://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2010_07_07-enAustralia:https://en.wikipedia.org/wiki/Broken_Hillhttps://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935120302504https://www.epa.nsw.gov.au/sites/default/files/2025-09/BH_Pb_State_of_Science_FINAL-19-June-2020-Accessible-V2.0.pdfhttps://www.researchgate.net/publication/23672235_Managing_environmental_lead_in_Broken_Hill_a_public_health_successhttps://theconversation.com/toxic-playgrounds-broken-hill-kids-exposed-to-poisonous-dust-32325

Jak to możliwe, że w NASA odrodziły się te same toksyczne mechanizmy, które doprowadziły do wypadków Columbii i Challengera? I dlaczego awaria statku kosmicznego Starliner z 2024 roku została uznana za równie poważną co tamte dwie katastrofy? Świeżo opublikowany raport NASA na ten temat pokazuje „normalizację patologii”: lekceważenie problemów technicznych w imię goniących terminów czy manipulowanie danymi, żeby wyglądały korzystnie w raportach bezpieczeństwa. Posłuchajcie!Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Raport NASA: https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/nasa-report-with-redactions-021926.pdfhttps://www.scientificamerican.com/article/nasa-says-a-litany-of-failures-led-to-2024-boeing-starliner-astronaut/https://www.space.com/space-exploration/human-spaceflight/we-almost-did-have-a-really-terrible-day-nasa-now-says-boeings-1st-starliner-astronaut-flight-was-a-type-a-mishaphttps://aerospaceglobalnews.com/news/nasa-boeing-starliner-crew-test-mission-flaws/https://www.nytimes.com/2026/02/19/science/starliner-boeing-nasa-iss.htmlhttps://www.smithsonianmag.com/smart-news/nasa-report-reveals-the-failures-that-left-two-astronauts-stranded-on-the-international-space-station-180988233/https://www.space.com/space-exploration/international-space-station/never-stuck-starliner-astronauts-return-to-earth-at-last-with-crew-9-duo-in-spacex-dragon-splashdown

Opowieść o „jednoosobowej katastrofie ekologicznej”, czyli o spektakularnej karierze i upadku benzyny ołowiowej. Scenariusz jak z eposu bohaterskiego: siły zła kontra samotny naukowiec, który odkrywa mroczną tajemnicę i ocala świat od zagłady.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11163901/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-healthhttps://courses.washington.edu/bethics/Lead/Canfield2003.pdfhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12700371/https://us.edu.pl/no-limits-mamy-olow-we-krwi/ https://www.pureearth.org/lead101-3/https://www.healthandenvironment.org/resources/resource-library/eh-history/thomas-midgley-jr.-developed-tetraethyl-lead-for-gasolinehttps://www.britannica.com/biography/Thomas-Midgley-Jr https://www.heartlandscience.org/energy/midgleyhttps://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Midgley_Jr.https://pl.wikipedia.org/wiki/Tetraetyloo%C5%82%C3%B3whttps://californiacurated.com/2021/11/08/the-little-known-california-scientist-who-may-have-saved-millions-of-lives/https://english.elpais.com/science-tech/2023-04-07/clair-patterson-the-man-who-calculated-the-earths-age.htmlhttps://en.wikipedia.org/wiki/Clair_Pattersonhttps://authors.library.caltech.edu/records/btnnq-qzk72https://www.lindahall.org/about/news/scientist-of-the-day/clair-patterson/https://www.iowapbs.org/iowapathways/mypath/2549/clair-patterson-20th-century-geologisthttps://www.polskieradio.pl/podcast/olowiane-dzieci-prawdziwa-historia-,756 https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-health https://www.unicef.org/reports/toxic-truth-childrens-exposure-to-lead-pollution-2020 https://www.mentalfloss.com/article/94569/clair-patterson-scientist-who-determined-age-earth-and-then-saved-it https://www.nytimes.com/1924/10/27/archives/odd-gas-kills-one-makes-four-insane-stricken-at-work-in-standards.html https://www.researchgate.net/publication/366613967_Relation_of_blood_lead_levels_and_lead_in_gasoline_an_updated_systematic_review https://chemistry.beloit.edu/classes/Chem117/lead/The%20Secret%20History%20of%20Lead.pdf https://pl.wikipedia.org/wiki/Spalanie_stukowe https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Arodki_przeciwstukowe https://pl.wikipedia.org/wiki/Liczba_oktanowa https://pl.wikipedia.org/wiki/Mieszanka_paliwowo-powietrzna https://pl.wikipedia.org/wiki/Benzyna https://pl.wikipedia.org/wiki/Rektyfikacja_(destylacja) https://en.wikipedia.org/wiki/Blood_lead_level https://en.wikipedia.org/wiki/Uranium%E2%80%93lead_dating https://www.facebook.com/piotr.fuglewicz/posts/pfbid02h8f6nwxaYgdvQVtvSTT4H4jKqAM1aPGTPvqbAyHd3ASFffucgwwp5QhnTVxtkwkKlhttps://www.facebook.com/photo/?fbid=1610393977187180&set=a.590671872492734https://www.slazag.pl/wnuk-profesorki-z-olowianych-dzieci-to-opowiesc-strasznie-krzywdzaca-i-niesprawiedliwa-uderza-nie-tylko-w-historyczna-prawde-lecz-takze-w-dziedzictwo-mojej-babci-prof-bozeny-hager-maleckiej

15 stycznia 1919 roku przez ulice Bostonu popłynęła fala melasy, która zrównała z ziemią kawał dzielnicy portowej i zabiła ponad 20 osób. Tylko w jaki sposób gęsty syrop mógł rozpędzić się do 55 km/h? I dlaczego pływanie w melasie jest fizycznie niemożliwe? Krok po kroku pokazujemy, dlaczego melasa okazała się bardziej śmiercionośna niż podobnych rozmiarów tsunami.* 26-02-2026 Ponieważ w oryginalnej wersji pojawił się błąd przy tym, jak mówiliśmy o cieczach ni-enewtonowskich, zmieniliśmy w 6 miejscach małe fragmenty i wgraliśmy nowy plik *Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.nytimes.com/2016/11/26/science/boston-molasses-flood-science.htmlhttps://www.scientificamerican.com/article/molasses-flood-physics-science/https://www.bostonglobe.com/metro/2015/01/14/nearly-century-later-new-insight-into-cause-great-molasses-flood/CNqLYc0T58kNo3MxP872iM/story.htmlhttps://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-timeline/ https://www.boston-discovery-guide.com/great-molasses-flood.html https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Molasses_Flood https://www.britannica.com/topic/Great-Molasses-Flood https://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-numbers/https://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-photos/https://www.bostonmagazine.com/news/2019/01/12/great-boston-molasses-flood-things-you-didnt-know/

Wir polarny „rozpadający się nad naszymi głowami” i doniesienia o groźnym wirusie z Indii brzmią jak zapowiedź chaosu — ale co z tego naprawdę wynika? W tym odcinku z cyklu Nauka na czasie sprawdzamy, czym są zaburzenia wiru polarnego i czy mogą realnie wpłynąć na pogodę w Europie. Rozbrajamy też medialne alarmy wokół wirusa Nipah, wyjaśniając, czym jest ten patogen i dlaczego obecne ogniska nie oznaczają automatycznie nowej pandemii.Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac“Sekcji teorii spiskowych”https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Nipahhttps://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON593https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/nipah-virus-disease-cases-reported-west-bengal-india-very-low-risk-europeanshttps://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/nipah-virushttps://www.bbc.com/polska/articles/crlepxpj3njohttps://www.bbc.com/news/articles/ce3k41z2061ohttps://www.who.int/activities/prioritizing-diseases-for-research-and-development-in-emergency-contextshttps://pl.wikipedia.org/wiki/Wirus_NipahWirhttps://earth.nullschool.net/https://www.severe-weather.eu/global-weather/polar-vortex-collapse-february-2026-stratospheric-warming-forecast-winter-united-states-canada-europe-fa/https://pl.wikipedia.org/wiki/Wir_polarnyhttps://www.crazynauka.pl/skad-ten-mroz-czyli-wielkie-zamieszanie-w-atosferze/

Dziś mija dokładnie 40. rocznica katastrofy Challengera. 28 stycznia 1986 roku wahadłowiec rozpadł się 72 sekundy po starcie, zabijając siedmioro astronautów na oczach milionów widzów. Krok po kroku pokazujemy, jak techniczne usterki, ignorowanie ostrzeżeń, rosnąca zgoda na “akceptowalne ryzyko” i presja polityczno-wizerunkowa doprowadziły do katastrofy, której można było uniknąć.Polecajka: książka “Katastrofa Challengera. Historia bohaterstwa i dramatu na krawędzi kosmosu” Adama Higginbotham. Wyd. Sine Qua Non. Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Książka “Katastrofa Challengera. Historia bohaterstwa i dramatu na krawędzi kosmosu” Adama Higginbotham. Wyd. Sine Qua Nonhttps://sma.nasa.gov/SignificantIncidents/assets/rogers_commission_report.pdfhttps://en.wikipedia.org/wiki/Rogers_Commission_Reporthttps://www.nasa.gov/challenger-sts-51l-accident/https://www.youtube.com/watch?v=91jwHj6P8Q0https://www.youtube.com/watch?v=hD1JEu27koIhttps://en.wikipedia.org/wiki/Space_Shuttle_Challenger_disasterhttps://forum.nasaspaceflight.com/index.php?topic=28260.80https://futurism.com/space/experts-warn-moon-rocket-nasa-heat-shield

Czy pierwsi ludzie dotarli do Ameryki pieszo z Syberii… czy przypłynęli z Japonii? Przez dekady historia wydawała się prosta, ale nowe odkrycia wywracają ją do góry nogami. W tym samym odcinku zaglądamy też w przyszłość — do misji Artemis II, pierwszego od pół wieku załogowego lotu w okolice Księżyca, i sprawdzamy, dlaczego powrót ludzi w głęboki kosmos wcale nie jest prosty.Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac“Sekcji teorii spiskowych”https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Do Ameryki:https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.ady9545 https://www.popularmechanics.com/science/archaeology/a69160891/new-evidence-first-americans-japan/ https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9832545/Do Księżyca:Tu czeka karta pokładowa:https://www3.nasa.gov/send-your-name-with-artemis/https://www.bbc.com/polska/articles/cgl8nwnl2l8ohttps://www.nasa.gov/humans-in-space/artemis/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_IIhttps://www.space.com/artemis-2-humans-moon-orbithttps://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/https://www.nasa.gov/humans-in-space/orion-spacecraft/https://en.wikipedia.org/wiki/Artemis_Ihttps://en.wikipedia.org/wiki/Artemis_II

Jak znaleźć w kosmosie coś, co nie świeci, jest lodowato zimne i nie krąży wokół żadnej gwiazdy? Opowiadamy o odkryciu planety swobodnej, które na początku 2026 roku trafiło na łamy “Science” i zostało uznane za jedno z najważniejszych osiągnięć astronomii ostatnich lat. Wraz z prof. Łukaszem Wyrzykowskim z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego wyjaśniamy, jak działa mikrosoczewkowanie grawitacyjne i dlaczego kluczową rolę odegrał w nim wieloletni projekt prowadzony przez Polaków. Polecajka: Universe Sandboxhttps://universesandbox.com/Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.science.org/doi/10.1126/science.adv9266 https://www.uw.edu.pl/planety-swobodne-samotni-wedrowcy-w-drodze-mlecznej/https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C111121%2Cplanety-swobodne-faktycznie-istnieja-dowiedli-astronomowie.htmlhttps://ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-01-01-o-planetach-swobodnych-w-sciencehttps://www.space.com/astronomy/exoplanets/weve-officially-found-6-000-exoplanets-nasa-says-were-entering-the-next-great-chapter-of-explorationhttps://pl.wikipedia.org/wiki/OGLESymulatory grawitacji:https://gravitysimulator.org/https://www.testtubegames.com/gravity.html

19 lutego 1994 roku 31-letnia Gloria Ramirez, trafiła na SOR w Kalifornii. Kilkadziesiąt minut później już nie żyła — a wraz z nią padło ponad dwadzieścioro członków personelu medycznego. Dziwny zapach, kryształki we krwi, omdlenia, drgawki i ewakuacja oddziału. Czy to była histeria zbiorowa? Błąd medyczny? A może reakcja chemiczna, której nikt nie brał pod uwagę?W tym odcinku, bazując na dokumentach, badaniach i raportach śledczych, rekonstruujemy jedną z najbardziej zagadkowych historii współczesnej medycyny.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0379073897000765?via%3Dihubhttps://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/04/30/case-of-toxic-woman-closed-with-mystery-still-unsolved/470acaeb-74d2-42d7-82df-5b56fa2b5fc5/https://www.straightdope.com/21342164/what-s-the-story-on-the-toxic-ladyhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Siarczan_dimetyluhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Dimetylosulfotlenekhttps://www.discovermagazine.com/analysis-of-a-toxic-death-14125https://skeptoid.com/episodes/291

Co robić, kiedy ktoś obok nas traci przytomność? I dlaczego filmy to fatalny wzorzec, jeśli chodzi o resuscytację? Pytamy doświadczonego ratownika medycznego o to, co naprawdę liczy się przy udzielaniu pierwszej pomocy: co trzeba zrobić, a co można sobie darować - i dlaczego strach przed działaniem bywa groźniejszy niż brak wiedzy.Naszym gościem jest Jan Jaszczyński - edukator i dydaktyk pierwszej pomocy, dowódca Jednostki Ratownictwa Specjalistycznego s12 (https://www.s12.pl/) oraz kierownik Katedry Ratownictwa Medycznego Akademii Medycznej Nauk Stosowanych i Holistycznych.Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.s12.pl/https://kirm.org.pl/nowe-wytyczne-erc-2025-opublikowane/ https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/pierwsza-pomoc-twoj-obowiazek https://www.nfz.gov.pl/gfx/nfz/userfiles/_public/dla_pacjenta/magazyn_ze_zdrowiem/nfz_nr_7.pdf

To musiała być niesamowita katastrofa. Nastąpiło coś o niewyobrażalnych rozmiarach, coś co doprowadziło do narodzin naszego Księżyca. Uderzenie? Eksplozja? Seria zderzeń? Opowiadamy o najnowszych hipotezach dotyczących tej prakatastrofy sprzed 4,5 miliarda lat. A poza tym trochę się tłumaczymy, trochę opowiadamy, a wreszcie gorąco Wam życzymy wspaniałych Świąt! Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.science.org/doi/10.1126/science.ado0623https://academic.oup.com/mnras/article/545/2/staf2084/8342140?login=falsehttps://phys.org/news/2025-12-moon-event-explosive-ejection-giant.htmlhttps://news.uchicago.edu/story/moon-may-have-formed-through-earths-collision-close-neighbor-study-findshttps://en.wikipedia.org/wiki/Large_low-shear-velocity_provinceshttps://www.smithsonianmag.com/smart-news/a-planet-slammed-into-earth-4-billion-years-ago-forming-the-moon-the-projectile-may-have-been-our-neighbor-180987740/https://en.wikipedia.org/wiki/Giant-impact_hypothesis

Półki w aptekach uginają się od kolorowych pudełek, ale nie wszystko, co wygląda jak lek, faktycznie nim jest. Czasem to "loteria", w której skład tabletki zależy od tego, jak mocno świeciło słońce na plantacji.Ten odcinek, który jest wynikiem płatnej współpracy z Agencją Badań Medycznych zaczyna się od tragicznej historii talidomidu. To pomaga zrozumieć, dlaczego dzisiejsze leki muszą przechodzić przez zawiłe procedury testów bezpieczeństwa. Sprawdzamy, dlaczego koncerny farmaceutyczne nie chcą badać leków dla dzieci i kto może zadbać o najmłodszych pacjentów i tych, których leczenie nikomu się nie opłaca. No i mamy też twarde dane nokautujące teorie o "masowej depopulacji" po szczepieniach.Gościem odcinka jest prof. Wojciech Fendler, prezes Agencji Badań MedycznychPosłuchajcie najnowszego odcinka o tym, co oddziela skuteczne leczenie od zgadywania.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Linki, o których wspominamy w odcinku:https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/https://euclinicaltrials.eu/search-for-clinical-trials/?lang=plhttps://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/badania-kliniczne/bazy-i-wyszukiwarki-badan-klinicznychhttps://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2842305

Mapy to znacznie więcej niż tylko odwzorowanie terenu – w rękach polityków i matematyków potrafią stać się potężnym narzędziem wpływu, które może decydować o wynikach wyborów. Odpowiednie wytyczanie granic okręgów, znane jako gerrymandering, czy tworzenie rejonów szkolnych, może prowadzić do segregacji rasowej i ekonomicznej. Ale „mapomatyka” to także ratunek i optymalizacja. Dzięki twierdzeniu Bayesa można skuteczniej szukać zaginionych na oceanie samolotów (lub zgubionych w domu słuchawek!), a skomplikowane algorytmy pozwalają kurierom unikać niebezpiecznych i czasochłonnych „lewoskrętów”.O tym, jaka matematyka kryje się za mapami i jak można za jej pomocą wpływać na nasze codzienne decyzje, rozmawiamy z Pauliną Rowińską. To matematyczka i dziennikarka, autorka książki „Mapomatyka. Jak mapy prowadzą nas i zwodzą” wydanej przez Wydawnictwo RN. A ten odcinek naszego podcastu jest efektem płatnej współpracy z tym wydawnictwem. Książkę kupicie na stronie https://wydawnictworn.pl/ w postaci papierowej, jako audiobook i ebook – ale najbardziej polecamy papier, bo jest ślicznie wydany.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Kiedy psy zaczęły się tak bardzo od siebie różnić jak ratlerek od doga czy chart od mopsa? Selektywna hodowla trwa raptem 200–300 lat, a psy są z nami od co najmniej 10–11 tysięcy. Naukowa odpowiedź zaskakuje: ta różnorodność to wcale nie efekt ostatnich stuleci, tylko tysięcy lat. A koty? Skąd się wzięły w Europie? No więc wygląda na to, że wcale nie trafiły tu - jak dotąd sądzono - z rolnikami. Przyszły z... rzymskimi legionistami. Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.science.org/doi/10.1126/science.adt0995https://academia.pan.pl/skad-wziely-sie-rasy-psow-sa-starsze-niz-dotad-sadzono/https://en.wikipedia.org/wiki/Domestication_of_the_doghttps://www.science.org/doi/10.1126/science.adt2642https://wyborcza.pl/7,75400,32429085,koty-domowe-zawdzieczamy-rzymianom-a-nie-pierwszym-rolnikom.html

Grzyby. Podtrzymują nasze procesy życiowe, rozkład materii czy fermentację, bez której nie rozwinęłaby się nasza cywilizacja. Bez nich życie na Ziemi natychmiast zaczęłoby się sypać. Ucierpiałyby uprawy, krowy, leczenie chorób, pieczenie chleba, warzenie piwa czy sosu sojowego. Lasy przestałyby być lasami bez przerastającej glebę grzybni, która - notabene - nie tworzy “grzybowego internetu” w znaczeniu, jakie lubi jej nadawać sam internet. O to, jak potoczyłyby się sprawy, gdyby nagle zabrakło grzybów, zapytaliśmy prof. Martę Wrzosek, mykolożkę, przed którą grzyby nie mają tajemnic i która wspaniale o nich opowiada. Na co dzień pracuje w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego i na Wydziale Biologii UW. Jest też współautorką, obok Karoliny Głowackiej, fascynującej książki “W czym grzyby są lepsze od Ciebie”.Tę książkę wydało Wydawnictwo RN, zapewne lepiej Wam znane ze swoich ścisłych związków z podcastem Radio Naukowe. A ten odcinek naszego podcastu jest owocem naszej płatnej współpracy z tym wydawnictwem.Książkę kupicie na stronie https://wydawnictworn.pl/ w postaci papierowej, jako audiobook i ebook - ale najbardziej polecamy papier, bo jest pięknie wydany :)Nasza rozmowa z prof. Wrzosek - jesteśmy tego pewni - całkiem odmieni sposób, w jaki patrzycie na grzyby.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Ukłucie kleszcza, po którym hamburger staje się śmiertelny? Brzmi jak miejska legenda, ale zespół alfa-gal naprawdę zabija — i w tym odcinku opowiadamy o pierwszym potwierdzonym przypadku takiej śmierci w USA oraz o tym, jak ta dziwna alergia działa. A potem cofamy się o 39 tysięcy lat, żeby - dosłownie - zajrzeć do organizmu mamuta Yuki w chwili jego śmierci, bo naukowcom udało się odczytać jego RNA.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.jaci-inpractice.org/article/S2213-2198(25)00953-5/fulltext https://www.scientificamerican.com/article/man-with-tick-borne-meat-allergy-alpha-gal-dies-after-eating-burger/ https://www.cdc.gov/alpha-gal-syndrome/about/index.html https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24493-alpha-gal-syndrome https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/72/wr/mm7230a2.htm https://ceji.termedia.pl/Alpha-gal-syndrome-the-first-report-in-Poland,10,45048,1,1.htmlhttps://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C108838%2Centomolog-ugryzienie-kleszcza-moze-okazac-sie-antymiesna-szczepionka.htmlhttps://www.alab.pl/centrum-wiedzy/alfa-gal-syndrom/?srsltid=AfmBOooyQxB6ZyP9mDJ6BvJ4Efhy5Cg_0ICLN-ktQd2Sy6bWS9Ef8zrx#alfagal5 https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(25)01231-0https://www.sciencealert.com/yuka-the-woolly-mammoth-just-gave-us-the-oldest-rna-ever-sequencedhttps://www.eurekalert.org/news-releases/1105073

Syndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowców Wielu laureatów Nagrody Nobla spotyka dziwna przypadłość. Zaczynają promować pseudonaukowe terapie, szerzyć rasistowskie poglądy albo zaprzeczać istnieniu AIDS. W tym odcinku opowiadamy o syndromie noblisty, który pcha naukowych geniuszy do wykraczania poza ich kompetencje, tak że lądują w krainie bzdur. Będzie James Watson przekonany o genetycznej niższości Afrykanów, Linus Pauling garściami łykający witaminę C oraz Kary Mullis rozmawiający z świecącym szopem. Serio.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1998/11/03/nobel-chemist-kary-mullis-making-waves-as-a-mind-surfer/31e7e720-44e4-49ff-8458-a9822cdcb47e/https://www.mcgill.ca/oss/article/technology-history/man-who-photocopied-dna-and-also-saw-talking-fluorescent-raccoon https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/1721880,1,genialni-naukowcy-tez-bladza.read https://en.wikipedia.org/wiki/James_Watsonhttps://www.nature.com/articles/d41586-025-03380-2https://www.bbc.com/news/articles/cyr70zznpjxohttps://newsroom.lmu.edu/administrative/sexism-in-science-was-rosalind-franklin-robbed-of-a-nobel-prize/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-06-02-vw-15174-story.htmlhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36838362/https://en.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS_denialismhttps://en.wikipedia.org/wiki/Kary_Mullishttps://www.iflscience.com/why-do-so-many-nobel-laureates-develop-nobel-disease-81056https://skepticalscience.com/ivar-giaever-nobel-physicist-climate-pseudoscientist.htmlhttps://en.wikipedia.org/wiki/Brian_Josephsonhttps://en.wikipedia.org/wiki/Nobel_diseasehttps://www.huffpost.com/entry/luc-montagnier-homeopathy-taken-seriously_b_814619https://www.scientificamerican.com/article/climate-chatter-dominates-island-of-nobels1/https://en.wikipedia.org/wiki/Ivar_Giaeverhttps://en.wikipedia.org/wiki/William_Shockleyhttps://publichealth.berkeley.edu/articles/spotlight/research/the-legacy-of-eugenicshttps://www.popsci.com/whats-deal-paranormal-ectoplasm/

Wiecie, że delfiny miały kiedyś kopyta? A foki wciąż mają łabędzie szyje, tyle, że… trochę ich nie widać. Ale to jeszcze nic przy tym, co działo się przez miliony lat, gdy w oceanach panowały gady. Dzięki dr. Danielowi Tyborowskiemu zaglądamy praoceanom pod fale i patrzymy, jak działały różne mechanizmy ewolucji. A odcinek jest elementem płatnej współpracy z Wydawnictwem RN, które właśnie wypuściło książkę naszego gościa zatytułowaną “W głębiny. Ewolucyjna podróż morskich gadów i ssaków”. Książkę kupicie na stronie https://wydawnictworn.pl/ w postaci papierowej, jako audiobook i ebook. No i są jeszcze fantastyczne plakaty autorstwa Marcina Ambrozika będące ilustracjami z książki.*** Przepraszamy za błędy w montażu, które się pojawiły. Już naprawione :)Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Czy pełnia naprawdę wysysa z nas sen i zdrowy rozsądek – a z rekinów robi nocnych żniwiarzy? Czy słusznie winą obarczamy Księżyc? A może to my sami się nakręcamy zasłyszanymi anegdotami? Naukowcy sprawdzili, ile jest faktów, a ile przesądów w przekonaniu, że Księżyc od czasu do czasu przejmuje nad nami kontrolę.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/watch?v=RKzgch0k3NQ&list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRvhttps://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7BpsuPolecajka na dziś: Jan-Willem van Prooijen, “Psychologia teorii spiskowych”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2024Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.science.org/content/article/yes-you-can-blame-moon-bad-night-s-sleep https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abe0465https://news.yale.edu/2021/02/04/ancient-echoes-moonlight-affects-human-sleep-patternshttps://health.clevelandclinic.org/moon-effects-on-humanshttps://theconversation.com/humans-have-an-internal-lunar-clock-but-light-pollution-is-disrupting-it-266717https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982213007549https://www.nationalgeographic.com/science/article/moon-bodies-health-sleep-menstruation 

Opowiadamy o pandemii patologicznej senności, która niosła śmierć albo unieruchamiała chorych na całe dziesięciolecia. Mimo tych przerażających skutków została niemal całkiem zapomniana. Do dziś pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych chorób XX wieku.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”: https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Książka “Przebudzenia”, Oliver Sacks, Zysk i S-ka 2011https://www.encephalitis.info/types-of-encephalitis/other/encephalitis-lethargica/http://medlink.com/articles/encephalitis-lethargica https://academic.oup.com/brain/article/140/8/2246/3970828https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03946320231154997https://academic.oup.com/braincomms/article/6/5/fcae347/7810952 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9892526/ https://www.neurologylive.com/view/encephalitis-lethargica-still-unexplained-sleeping-sicknesshttps://www.hkjpaed.org/pdf/2009;14;122-125.pdf https://en.wikipedia.org/wiki/1919%E2%80%931930_encephalitis_lethargica_epidemichttps://en.wikipedia.org/wiki/Encephalitis_lethargicahttps://pl.wikipedia.org/wiki/Zapalenie_m%C3%B3zgu_von_Economohttps://pl.wikipedia.org/wiki/Lewodopahttps://pl.wikipedia.org/wiki/Constantin_von_Economohttps://en.wikipedia.org/wiki/Awakenings_(book)

Znacie to uczucie, kiedy kawałek jakiejś melodii krąży Wam po głowie i nijak nie możecie się go pozbyć? No więc naukowcy sprawdzili, jakie utwory tak wbijają się nam w mózgi i jak najskuteczniej je stamtąd wyrzucić. Mówimy też o ciekawym badaniu, z którego wynika, że psy mogą uzależnić się (dosłownie!) od zabawy piłeczką tak, jak ludzie od hazardu. Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) https://www.youtube.com/watch?v=RKzgch0k3NQ&list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRvhttps://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7BpsuPolecajka na dziś: “Mózg się myli” Henning Beck, Wydawnictwo Feeria ScienceJeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.medscape.com/s/viewarticle/990348#vp_3https://stronazdrowia.pl/dlaczego-muzyka-wpada-nam-w-ucho-kiedy-niemozliwosc-pozbycia-sie-chwytliwej-melodii-to-powod-do-niepokoju-neurologia-wyjasnia/ar/c14-17441087https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2816949https://www.sciencealert.com/theres-a-scientific-reason-why-some-songs-get-stuck-in-your-headhttps://www.nature.com/articles/s41598-025-18636-0

Trzy badaczki, które na zawsze zmieniły to, jak patrzymy na zwierzęta – i na nas samych. Jane Goodall, Dian Fossey i Birutė Galdikas wyruszyły w głąb dżungli, by obserwować szympansy, goryle i orangutany. To, co odkryły, wielu ludziom się nie spodobało. Bo pokazało, że nie tylko człowiek tworzy narzędzia, odczuwa emocje, buduje więzi i potrafi współpracować. A to oznacza, że granica między nami a innymi małpami naczelnymi jest znacznie cieńsza, niż wielu chciałoby wierzyć. To był naukowy przewrót. W jego tle pojawiło się morderstwo i wejście badaczek do szerokiej popkultury.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Leakey:https://www.smithsonianmag.com/history/the-old-man-of-olduvai-gorge-69246530/https://pl.wikipedia.org/wiki/Louis_Leakeyhttps://www.talkorigins.org/faqs/homs/lleakey.html The Trimates:https://en.wikipedia.org/wiki/The_Trimateshttps://www.cbc.ca/natureofthings/features/louis-leakey-selected-three-women-to-study-the-great-apes-they-inspire-youn Goodall:https://www.science.org/content/article/jane-goodall-famed-primatologist-changed-way-we-thought-about-apes https://www.nature.com/articles/d41586-025-03209-yhttps://www.scientificamerican.com/article/jane-goodall-conservationist-who-transformed-our-understanding-of/https://magazynpismo.pl/idee/esej/jane-goodall-i-jej-nauczyciel-szympans/https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Goodallhttps://www.bbc.com/news/live/c9qyw2ewl2ntDian Fossey:https://www.nationalgeographic.com/culture/article/dian-fossey-national-geographic-archiveshttps://en.wikipedia.org/wiki/Dian_Fossey https://gorillafund.org/who-we-are/dian-fossey/dian-fossey-bio/ https://www.famousscientists.org/dian-fossey-2/ https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/dian-fosseys-gorilla-skulls-are-scientific-treasures-and-symbol-her-fight-180962564/ https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/mountain-gorillas-study-dian-fossey-virungahttps://www.youtube.com/watch?v=oh_oDr8vg-Yhttps://web.archive.org/web/20200627032228/http://www.bbc.com/earth/story/20151226-the-woman-who-gave-her-life-to-save-the-gorillashttps://web.archive.org/web/20150119112835/http://www.wsj.com/articles/SB1015200880517583680Galdikas:https://www.science-delivered.org/blog/2018/6/4/birut-galdika-the-champion-of-orangutans  https://en.wikipedia.org/wiki/Birut%C4%97_Galdikas https://orangutan.org/50-years-in-the-field/ https://www.atlasobscura.com/articles/galdikas-orangutan-borneohttps://www.sciencefriday.com/articles/10-questions-for-birute-mary-galdikas-orangutan-expert/ https://orangutan.org/our-projects/research/camp-leakey/ 

W ciągu miliona lat rosła inteligencja człowiekowatych, a wraz z nią zwiększały się ich mózgi. Z jednym wszak wyjątkiem: hobbitów z Flores. Dlaczego u nich znana reguła nie zadziałała? I co takiego współczesny człowiek uczynił ewolucji na Ziemi, że działa ona teraz dwutorowo: jedne gatunki maleją, a inne rosną?Czyli dwa naukowe newsy w ramach (naprawdę) krótszej wersji naszego podcastu.Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03014460.2025.2512027 https://theconversation.com/fossil-teeth-reveal-how-brains-developed-in-utero-over-millions-of-years-of-human-evolution-new-research-193167 https://www.sciencealert.com/scientists-finally-reveal-why-hobbits-were-so-smallhttps://www.sciencealert.com/animals-are-evolving-along-two-opposite-paths-for-one-major-reasonhttps://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503428122 https://www.sciencealert.com/giant-study-identifies-dominant-force-driving-evolution-on-earth-today 

Dziś 10 tematów wesołych i jeden poważny. Przewaga wesołych wynika z niedawnego wręczenia nagród Ig Noble - omawiamy naprawdę fascynujące odkrycia, które zostały w tym roku nagrodzone. W tym, oczywiście, badanie Polaka, prof. Marcina Zajenkowskiego z Wydziału Psychologii UW. Ten poważny temat wskoczył nagle - to kuriozalne “odkrycie” ogłoszone przez Donalda Trumpa. Czyli kolejny antynaukowy krok obecnego amerykańskiego rządu. A przy okazji z dumą przedstawiamy nasz nowy podcast “Sekcja teorii spiskowych”, który robimy we współpracy z Polskim Radiem. Tym razem to podcast wideo, więc wersję “z obrazkiem” znajdziecie tu:https://www.youtube.com/watch?v=j7ymttFgErcA jeśli ktoś woli sam dźwięk, to:https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7BpsuO naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni” już na pewno wiecie. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacJeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.nature.com/articles/d41586-025-02876-1https://www.bbc.com/news/articles/cx20d4lr67lohttps://improbable.com/the-35th-first-annual-ig-nobel-prize-ceremony/https://youtu.be/z1cP4xKd_L4Nagroda z literaturyhttps://doi.org/10.1038/jid.1953.5https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2249062https://doi.org/10.1001/archinte.1968.00300090069016https://doi.org/10.1001/archinte.1974.00320210107015https://doi.org/10.1111/j.1365-4362.1976.tb00696.xhttps://doi.org/10.1001/archinte.1980.00330130075019Nagroda z psychologiihttps://doi.org/10.1016/j.intell.2021.101595Nagroda z dziedziny żywieniahttps://doi.org/10.1111/aje.13100Nagroda z pediatriihttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1896276/Nagroda z biologiihttps://doi.org/10.1371/journal.pone.0223447Nagroda z chemiihttps://doi.org/10.1177%2F1932296815626726https://patents.google.com/patent/US9924736B2/enNagroda pokojowahttps://doi.org/10.1177/0269881117735687Nagroda z inżynierii projektowejhttps://doi.org/10.1007/978-981-16-2229-8_33Nagroda z dziedziny lotnictwahttps://doi.org/10.1016/j.beproc.2010.02.006Nagroda z fizykihttps://doi.org/10.1063/5.0255841

Czy pierwsze zdanie zapisane w języku polskim było faktycznie wypowiedziane po polsku? Dlaczego kaszubski jest uznany za odrębny język, a śląski - nie? I czy “ubrać buty” to faktycznie błąd językowy? Pokazujemy, że polszczyzna to tak naprawdę wiele małych języków, a nie monolit.Gościnią tego odcinka jest Olga Woźniak, językoznawczyni, dziennikarka naukowa i autorka podcastu “Łapacz słów”. Znajdziecie go tu: https://open.spotify.com/show/0c9dfG4yLXCkNPNwg1CvLCPrzy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_kaszubski https://www.national-geographic.pl/historia/jezyk-kaszubski-jest-jedynym-w-polsce-jezykiem-regionalnym/ https://wyborcza.pl/7,175991,30855458,choc-milosc-slazakow-do-slaskiego-jest-wielka-to-bez-wsparcia.html http://www.poradnikjezykowy.uw.edu.pl/wydania/poradnik_jezykowy.786.2021.07.3-H.Duc-Fajfer.pdf https://radaslonskigojynzyka.org/ https://protlumaczenia.pl/jezyk-lemkowski-czyli-jeden-z-najczesciej-uzywanych-w-polsce/ https://wyborcza.pl/7,175991,31252702,zitaj-w-zondzborku-czy-da-sie-przywrocic-do-zycia-jezyk-mazurski.htmlhttps://opus.us.edu.pl/docstore/download/USLe0aaaf66d0404f1d8fa3465fc4f0a807/Mysliwiec_Slonsko_godka_przasny_folklor_czy_jezyk_regionalny.pdf https://svoja.org/ https://www.stowarzyszenielemkow.pl/web/lemkowski-alfabet/ 

Czy nowe warianty koronawirusa są rzeczywiście tak groźne, jak o tym piszą niektóre media? I dlaczego piana na piwie w ogóle się utrzymuje?Odcinek z serii “Nauka na czasie”.Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac(1:16) Piana na piwie(27:16) Nowe warianty koronawirusaPolecajka na dziś: Historia świata w sześciu szklankach, Tom Standage, Wydawnictwo CiSJeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Piwohttps://pubs.aip.org/aip/pof/article/37/8/082139/3360405/The-hidden-subtlety-of-beer-foam-stability-Ahttps://en.wikipedia.org/wiki/Alehttps://en.wikipedia.org/wiki/Marangoni_effectKoronawirushttps://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/epp/tracking-sars-cov-2/23052025_nb.1.8.1_ire.pdfhttps://wyborcza.pl/7,75400,32060884,nimbus-i-stratus-dwa-nowe-warianty-koronawirusa-czy-sa.htmlhttps://www.medonet.pl/koronawirus,covid-19-wroci-w-nowej-odslonie--nimbus-i-stratus-w-natarciu,artykul,53368144.htmlhttps://www.termedia.pl/mz/Bedzie-wiecej-zakazen-nowym-subwariantem-SARS-CoV-2-,63624.htmlhttps://www.termedia.pl/koronawirus/Szczepienia-przeciw-COVID-19-rusza-jesienia-,63672.htmlhttps://tropicalmed.pl/wiadomosci/2025/szczepionka-na-nowy-wariant-covid-19https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.htmlhttps://www.termedia.pl/koronawirus/FDA-zatwierdza-nowa-szczepionke-przeciwko-COVID-19,62645.htmlhttps://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/mnexspike 

Czy specjalne okulary do komputera - takie z filtrem niebieskiego światła - mają sens?Czym magia różni się od religii i czemu dopadają nas wszystkich?Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Polecajka: książka “Seks, betel i czary. Życie seksualne dzikich sto lat później”, Aleksandra Gumowska, Znak LiteranovaPrzygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.mcgill.ca/oss/article/medical-critical-thinking/feeling-blue-about-evidence-blue-blocking-glasseshttps://www.scientificamerican.com/article/do-blue-light-glasses-help-with-eyestrain/https://www.mayoclinichealthsystem.org/hometown-health/speaking-of-health/are-blue-light-blocking-glasses-a-must-have https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34983271/ https://nafalinauki.pl/swiatlo-widzialne/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Siatk%C3%B3wka_(anatomia)https://thereader.mitpress.mit.edu/the-powerful-role-of-magical-beliefs-in-our-everyday-thinking/https://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_origin_of_religionhttps://en.wikipedia.org/wiki/Ritual_behavior_in_animalshttps://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_psychology_of_religionhttps://www.science.org/content/blog-post/origin-religionhttps://jamesbishopblog.com/2019/03/23/james-frazer-evolutionary-development-of-mans-religious-psyche/https://en.wikipedia.org/wiki/Cognitive_science_of_religionhttps://www.psychstory.co.uk/psychology-blog/magic-religon-philosophy-science

Czyje szczątki Polacy znaleźli w Antarktyce i jak twórcy ChataGPT zostali kompletnie zaskoczeni odbiorem ich najnowszego produktu.To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, który mówi o bieżących wydarzeniach i miał być krótszy niż regularne odcinki, ale niekiedy robi się dłuższy, co stało się również teraz.Zachęcamy Was też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecajka: “The Thing” (“Coś”) w reżyserii Johna CarpenteraWizualizacja stacji Arctowskiego po przebudowie: https://architektura.muratorplus.pl/projekty/polska-stacja-antarktyczna-budowa-arctowskiego-wkracza-w-decydujaca-faze-aa-4acs-cRyo-4Xdt.html Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszemu wsparciu nasz podcast pozostaje dla wszystkich bezpłatny: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.bbc.com/news/articles/c4g034yx4gjohttps://www.uni.lodz.pl/aktualnosc/szczegoly/naukowcy-ul-odkryli-i-zbadali-w-arktyce-szczatki-polarnika-ktory-zginal-w-1959-roku https://www.facebook.com/arctowski/posts/pfbid02jpHgoxCAs7CSWTkdpVNMEz7a7h14DBB8uVMhQdbQiyrpCWH4EdbK4oLZ8x6mpdyil https://wyborcza.pl/7,75400,32168911,z-lodowca-kolo-polskiej-stacji-antarktycznej-wytopil-sie-czlowiek.htmlhttps://www.nytimes.com/2025/08/15/podcasts/hardfork-gpt5-perplexity.htmlhttps://www.facebook.com/andrzejdragan/posts/pfbid02vmtgAiPbpSEda4M19PsT8yhkTM8hTYH3KNdBr25BKznnp6XKFnjD5jLew46s1P6Vlhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Co%C5%9B_(film_1982)

3 pytania i 3 odpowiedzi:Dlaczego skrobanie paznokciem po tablicy albo po styropianie wywołuje w nas dreszcze?Jak to się dzieje, że muzyka może nas uspokoić, zmotywować lub wręcz zdenerwować?I co sprawia, że noże tępią się w zmywarce?Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Polecajka - serial “The Pitt”I obiecana playlista na Spotify: https://open.spotify.com/playlist/3iTqOwrI3PsSR2KggqQeum?si=-D6pjSOUR-ikHqMEnzrXBAPrzygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Skrobanie po styropianie:https://www.popsci.com/science/article/2013-05/fyi-why-do-we-hate-sound-nails-chalkboard/ https://www.science.org/content/article/cover-your-ears https://olejefuchs.pl/drgania-cierne-typu-stick-slip.html?srsltid=AfmBOooUZAplrNcP024C4cYzGyXnIIlf8xVAFgnw80EthimZNrEP70Kf https://physics.stackexchange.com/questions/721511/what-property-of-styrofoam-creates-that-awful-squeaking-sound-when-it-is-rubbed https://www.livescience.com/57106-why-fingernails-on-chalkboard-hurts.html Muzyka, która zmienia nasz nastrój:https://en.wikipedia.org/wiki/Consonance_and_dissonancehttps://pl.wikipedia.org/wiki/Dudnieniehttps://en.wikipedia.org/wiki/Roughness_(psychophysics)https://en.wikipedia.org/wiki/Tritonehttps://businessinsider.com.pl/rozwoj-osobisty/zdrowie/najbardziej-relaksujacy-utwor-muzyczny-na-swiecie-zmniejszy-twoje-obawy/d2jrdw3https://emastered.com/pl/blog/tritone-exampleshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31167611/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0889159113005138https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23541122/Noże w zmywarce:https://www.americastestkitchen.com/articles/6549-can-you-put-chefs-knife-in-dishwasherhttps://nobliecustomknives.com/pl/carbon-steel-vs-stainless-steel-knife/ https://bacher.tools/en/blogs/bacher-blog/stop-before-you-throw-a-knife-in-the-dishwasher-think-about-what-you-are-risking https://www.simplyrecipes.com/what-your-dishwasher-does-to-your-knife-7693338 Utwory, które pojawiły się w tym odcinku:Marconi Union - WeightlessBad Religion - GeneratorKeith Jarrett - Köln, January 24, 1975, Pt. I (Live)Jimi Hendrix - Purple HazeLeonard Bernstein - Maria (West Side Story)Black Sabbath - Black SabbathJohn Carpenter - Halloween Theme

Opowiadamy o tym, jak nauka znowu psuje koncepcję Całunu Turyńskiego oraz o tym, kiedy dziecko potrzebuje trojga rodziców.To odcinek z cyklu “Nauka na czasie”, który mówi o bieżących wydarzeniach i miał być krótszy niż regularne odcinki, a niekiedy robi się dłuższy jak właśnie teraz.Zachęcamy Was też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacNiemerytoryczna polecajka na dziś to film “Sinners” w reż. Ryana Cooglera oraz niezbędny i uwielbiany przez nas kontekst w postaci “Od zmierzchu do świtu” w reż. Roberta Rodrigueza (wg scenariusza Quentina Tarantino) i “Bracie, gdzie jesteś” w reż. i scenariusza braci CoenJeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszemu wsparciu nasz podcast pozostaje dla wszystkich bezpłatny: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Całun:https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/arcm.70030https://archaeologymag.com/2025/08/shroud-of-turin-image-came-from-sculpture/https://phys.org/news/2025-08-shroud-turin-image-relief-statue.html https://www.britannica.com/topic/Shroud-of-Turinhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Ca%C5%82un_Tury%C5%84ski https://pl.wikipedia.org/wiki/Maska_Agamemnona Dziecko trojga rodziców:https://www.bbc.com/news/articles/cn8179z199vohttps://www.ncl.ac.uk/press/articles/latest/2025/07/mitochondrialdonationtreatment/https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMe2507753https://www.thelilyfoundation.org.uk/affected-by-mito/all-about-mito/what-is-mito-science/https://www.sciencealert.com/8-babies-born-in-uk-using-radical-three-parent-ivf-techniquehttps://www.npr.org/sections/shots-health-news/2025/07/16/nx-s1-5468304/mitochondria-disease-gene-donation-three-parentshttps://www.science.org/content/article/babies-born-three-parent-ivf-look-healthy-so-far-new-study-findshttps://www.nature.com/articles/d41586-025-02276-5https://theconversation.com/babies-born-with-dna-from-three-people-hailed-as-breakthrough-but-questions-remain-261385https://en.wikipedia.org/wiki/Mitochondrial_diseasehttps://en.wikipedia.org/wiki/Human_mitochondrial_genetics

Odcinek specjalny o tsunami i trzęsieniu ziemi u wybrzeży Kamczatki, które miało miejsce dziś, czyli 30 lipca o 01:24 czasu polskiego. Epicentrum wstrząsów o magnitudzie 8,8 znajdowało się około 120 km na południowy wschód od Pietropawłowska Kamczackiego, pod dnem Pacyfiku na głębokości 20,7 km. Było to szóste najpotężniejsze trzęsienie ziemi w całej historii pomiarów na świecie. Jak można się domyślać, to trzęsienie ziemi wywołało silne tsunami, które pomknęło przez Pacyfik z prędkością sięgającą 800 km na godzinę. Wyjaśniamy, dokąd tsunami dotarło i dokąd jeszcze dotrze, jak ta fala wygląda na pełnym oceanie, a jak przy brzegu oraz dlaczego dwa z sześciu najsilniejszych trzęsień ziemi w odnotowanej historii miały miejsce właśnie w regionie Kamczatki.Słuchajcie nas!Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.reuters.com/business/environment/tsunami-waves-reach-hawaii-after-huge-quake-rattles-russias-far-east-2025-07-30/https://apnews.com/article/japan-russia-kamchatka-earthquake-tsunami-warning-a88cbe8a1e985cff54dc0ad849ea5ddbhttps://earthquakeinsights.substack.com/p/m88-earthquake-strikes-offshore-kamchatka https://www.nytimes.com/live/2025/07/29/world/earthquake-tsunami-russia-japan-hawaii https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/30/tsunami-alert-pacific-islands-japan-russia-magnitude-8-earthquake-follow-live-updates https://www.noaa.gov/explainers/science-behind-tsunamis https://pl.wikipedia.org/wiki/Pacyficzny_Pier%C5%9Bcie%C5%84_Ognia 

Pytania i odpowiedzi, czyli 4 x dlaczego:💡 Dlaczego koty niemal nie piją wody?💡 Dlaczego twój mózg skręca, gdy go nie pilnujesz?💡 Dlaczego oscypek skrzypi w zębach?💡 I dlaczego czerwone światło nie oślepia?Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Polecajka - Agnieszka Defus, “Dlaczego koty boją się ogórków? Czyli czego nie widać gołym okiem, a widzą to naukowcy”, Wydawnictwo MandoPrzygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Skrzypiące seryhttps://www.foodrepublic.com/1539479/why-is-halloumi-squeaky/https://choosingcheese.com/is-halloumi-supposed-to-be-squeaky/https://www.cheesescience.org/squeak.htmlhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Kazeinahttps://serkorycinski.com/project/ser-tradycyjny-swojski/ Czerwone światło https://pl.wikipedia.org/wiki/Widzenie_fotopowehttps://en.wikipedia.org/wiki/Retinahttps://en.wikipedia.org/wiki/Rhodopsinhttps://en.wikipedia.org/wiki/Visual_phototransductionhttps://www.nps.gov/articles/dark-adaptation-of-the-human-eye-and-the-value-of-red-flashlights.htmKotyhttps://en.wikipedia.org/wiki/Domestication_of_the_cat https://en.wikipedia.org/wiki/African_wildcat https://vetfocus.royalcanin.com/pl/nauka/zapotrzebowanie-kot%C3%B3w-na-wod%C4%99-i-ich-nawyki-zwi%C4%85zane-z-piciem https://drjustinelee.com/why-does-cat-pee-stink-worse-than-dog-pee-dr-justine-lee-dacvecc-dabt-board-certified-veterinary-specialist/ https://todaysveterinarynurse.com/urology-renal-medicine/managing-feline-chronic-kidney-disease/ https://pl.wikipedia.org/wiki/P%C4%99tla_nefronu https://www.polkarma.pl/bazawiedzy-dieta-kotow-dzikich-i-domowych Chodzenie z zamkniętymi oczamihttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19699093/https://www.newscientist.com/article/dn17658-we-cant-help-walking-in-circles/https://www.sciencenews.org/article/how-walk-circles-without-really-tryingPraca na temat tachionów:https://journals.aps.org/prd/abstract/10.1103/PhysRevD.110.015006

Dziś dwa mocne naukowe newsy. Pierwszy o szympansach, które zostają małpimi influencerami dzięki źdźbłom trawy, drugi o ujawnionej tajemnicy wielkiej gwiazdy. Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPolecajka na dziś to książka “Misterium życia zwierząt” Karsten Brensing Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Szympansy:https://brill.com/view/journals/beh/162/6-8/article-p459_2.xml https://wyborcza.pl/7,75400,32111437,zdzbla-trawy-w-uszach-lub-odbycie-czy-szympansy-moglyby.html#s=S.index-K.C-B.1-L.5.duzy https://www.sciencealert.com/chimpfluencers-are-sticking-grass-in-their-ears-and-butts-in-latest-viral-trendhttps://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbl.2018.0314 https://wyborcza.pl/7,177851,31029823,ani-zemsta-ani-antykaptalistyczna-rewolucja-ataki-orek-na.htmlBetelgeza:https://noirlab.edu/public/news/noirlab2523/?lang https://arxiv.org/abs/2507.15749 https://www.sciencealert.com/its-official-betelgeuse-has-a-binary-twin-and-its-already-doomed https://www.nytimes.com/2025/07/21/science/betelgeuse-star-companion.html https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ad87f4 https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ad93c8

Naukowe wyjaśnienia mniej lub bardziej codziennych zjawisk - cykl “Pytania i odpowiedzi”, który tradycyjnie już nagrywamy dla Was w wakacje. W tym odcinku:Dlaczego boli nas głowa po zjedzeniu czegoś bardzo zimnego?Z jakiego powodu woda kręci się w określoną stronę, skoro siła Coriolisa nie ma tu zastosowania?Skąd psy wiedzą, kiedy powinny dostać posiłek albo kiedy ich właściciel wraca do domu?Dlaczego nie możemy osiągnąć, ani tym bardziej przekroczyć prędkości światła?Zapraszamy również do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:Brain freezehttps://www.sciencedaily.com/releases/2013/05/130522095335.htm https://www.researchgate.net/publication/333653705_Cold_Stimulus_Headache https://www.researchgate.net/publication/352610331_Cerebral_Vascular_Blood_Flow_Changes_During_'Brain_Freeze' https://en.wikipedia.org/wiki/Cold-stimulus_headache https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/how-to-ease-brain-freeze https://www.sciencefocus.com/the-human-body/brain-freeze Psyhttp://rochsociety.com/how-does-your-dog-know-when-its-time-for-dinner/ https://www.wired.com/2014/07/whats-up-with-that-dogs-tell-time/ https://www.petmd.com/dog/behavior/do-dogs-have-sense-time https://www.psychologytoday.com/nz/blog/animal-emotions/201710/do-dogs-understand-you-can-play-5-minutes-then-we-go-home https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168159110003242https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8868415/ https://www.psychologytoday.com/us/blog/all-dogs-go-to-heaven/201802/how-long-can-you-leave-a-dog-home-alone Coriolishttps://zapytajfizyka.fuw.edu.pl/pytania/wir-w-wannie-i-sila-coriolisa/https://geoedukacja.edu.pl/2024/02/sila-coriolisa-2/https://tvn24.pl/tvnmeteo/nauka/efekt-coriolisa-na-czym-polega-i-jakie-sa-nastepstwa-sily-coriolisa-st6093640https://www.scientificamerican.com/article/can-somebody-finally-sett/https://slate.com/technology/2015/06/coriolis-effect-proving-it-does-work-differently-in-different-hemispheres.htmlhttps://www.americanscientist.org/blog/science-culture/the-coriolis-and-the-commodehttps://youtu.be/aAdhJY0bGmohttps://youtu.be/YdG2vil4t3ohttps://youtu.be/pWc9SfwnSxMŚwiatło:https://bigthink.com/hard-science/real-reason-faster-than-light-speed-spacetime/https://www.youtube.com/watch?v=A2JCoIGyGxchttps://zapytajfizyka.fuw.edu.pl/pytania/skad-przyspieszajacy-obiekt-wie-ze-nie-moze-przekroczyc-predkosci-swiatla/https://www.amnh.org/exhibitions/einstein/light/cosmic-speed-limithttps://physics.stackexchange.com/questions/595605/why-cant-we-surpass-the-speed-of-lighthttps://pl.wikipedia.org/wiki/Pr%C4%99dko%C5%9B%C4%87_nad%C5%9Bwietlnahttps://www.youtube.com/watch?v=PToEC-t1qrwhttps://www.youtube.com/live/nrOjxCx9b98

W chwili publikowania tego odcinka nad Polskę nadciąga potężny niż Gabriel, który narodził się koło Genui. Niesie ze sobą ogromną ilość wody i wygląda na to, że będzie ją zrzucał właśnie nad naszym krajem. Co sprawia, że takie niże się tworzą, dlaczego są dla nas tak niebezpieczne, jak wpływa na nie zmiana klimatu i czy tym razem powinniśmy bać się powodzi? Czy dzieje się to według takiego schematu jak powódź, która nawiedziła Polskę we wrześniu 2024 roku i czy rzeczywiście sytuacja jest identyczna jak rok temu?Oraz jak to się stało, że kilka dni temu nad Teksasem wydarzyła się powódź błyskawiczna, która zabiła ponad sto osób?Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://imgw.pl/komunikat-instytutu-meteorologii-i-gospodarki-wodnej-pib-o-aktualnej-i-prognozowanej-synoptycznej-sytuacji-meteorologicznej-i-hydrologicznej-w-kraju-2/ https://www.facebook.com/burzaalertimgw https://meteo.imgw.pl/dyn https://www.severe-weather.eu/global-weather/marine-heatwave-summer-2025-mediterranean-heat-dome-europe-mk/ https://wyborcza.pl/7,75400,32085135,nadciaga-niz-genuenski-silne-opady-w-miastach-moga-sprawic.html https://www.dw.com/en/floods-in-europe-caused-by-vb-conditions-what-are-they/a-69264729 https://www.mercator-ocean.eu/bulletin/ocean-temperature-bulletin-september-2024/ https://www.cimafoundation.org/en/news/the-italian-floods-of-may-2023-a-scientific-analysis/ https://climate.copernicus.eu/esotc/2021/flooding-july https://www.ecmwf.int/en/newsletter/179/earth-system-science/medicane-daniel-extraordinary-cyclone-devastating-impacts https://www.nature.com/articles/s41612-024-00872-2 https://www.copernicus.eu/en/media/image-day-gallery/sea-surface-temperature-southern-baltic-sea-beginning-july-2021 https://resources.eumetrain.org/data/6/663/print_8.htm https://balancedweather.substack.com/p/balancedwx-special-tragic-flash-flooding https://www.climameter.org/20250704-texas-floods https://zenodo.org/records/15829357 https://www.npr.org/2025/07/07/nx-s1-5459755/texas-floods-climate-change

Erupcja wulkanu Mt St Helens była spektakularna. I rozegrała się pod ścisłą obserwacją naukowców i fotografów, spośród których część, niestety, tego nie przeżyła.W 1980 roku w powietrze wyleciała spora część góry. Jedno z jezior się wychlapnęło ze zbiornika, a inne, wraz z rzekami, wyparowały. Pędzące chmury rozgrzanych gazów i pyłów wypaliły szeroki pas o długości ponad 30 km. Dzieła zniszczenia dokonały rwące strumienie błota, które "zabetonowały" doliny nawet na ponad 40 km od podnóży wulkanu.Specjaliści wiedzieli, że wulkan szykuje się do erupcji. Jednak nie spodziewali się, że z taką siłą.Posłuchajcie najnowszego odcinka Podcastu Crazy Nauka, a w nim naszej opowieści o jednym z najlepiej udokumentowanych wybuchów wulkanów.Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Polecajka: Suzanne Collins, “W pierścieniu ognia” i inne książki z cyklu “Igrzyska śmierci”, Wydawnictwo Media RodzinaWspomniany film “Lawa”:https://www.youtube.com/watch?v=kkuJhdowixsPrzygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.crazynauka.pl/mount-saint-helens-co-wiemy-o-jednej-z-najwiekszych-katastrof-xx-wieku/https://www.youtube.com/watch?v=h6B1myUKAS4https://en.wikipedia.org/wiki/2004%E2%80%932008_volcanic_activity_of_Mount_St._Helenshttps://pl.wikipedia.org/wiki/Pacyficzny_Pier%C5%9Bcie%C5%84_Ogniahttps://en.wikipedia.org/wiki/Cascade_Volcanoeshttps://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Rainierhttps://en.wikipedia.org/wiki/1980_eruption_of_Mount_St._Helenshttps://en.wikipedia.org/wiki/Harmonic_tremorhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Erupcja_Mount_St._Helens_(1980)https://pl.wikipedia.org/wiki/P%C5%82yta_tektonicznahttps://en.wikipedia.org/wiki/Ring_of_Fire_(song)https://wulkanyswiata.blogspot.com/2015/08/aktywnosc-sejsmiczna-wulkanow-i-typy.htmlhttps://www.nature.com/articles/ncomms13242https://news.oregonstate.edu/news/new-imagery-solves-mystery-why-mount-st-helens-out-line-other-volcanoeshttps://www.nationalgeographic.com/science/article/mount-st-helens-isnt-where-should-be-scientists-may-finally-know-whyhttps://www.americanscientist.org/article/explosive-truthshttps://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/JB092iB10p10237https://earth.google.com/web/search/Mount+St.+Helens,+Waszyngton,+Stany+Zjednoczone/@46.21291013,-122.20208774,1942.93418695a,33236.12566962d,35y,-179.6691909h,55.496562t,0r/data=CiwiJgokCTp1CUerx0JAEXBL7-lO6fo_GWx4R-DluT5AITjTNzG4nljAQgIIAToDCgEwQgIIAEoNCP___________wEQAA

W tym odcinku: tajemnice najbardziej skrytego spośród archaicznych gatunków człowieka oraz tak wczesny test na nowotwory, że wyprzedza diagnozę nawet o kilka lat. Czyli dwa newsy z cyklu “Nauka na czasie”.Zapraszamy do posłuchania nowego odcinka Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacJeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.nature.com/articles/d41586-025-01899-yhttps://www.science.org/doi/10.1126/science.adu9677 https://www.science.org/doi/10.1126/science.ads3888 https://www.sciencenews.org/article/denisovans-taiwan-jaw-fossil-evidence https://www.sciencenews.org/article/cancer-tumor-dna-blood-test-screeninghttps://www.sciencedaily.com/releases/2025/06/250613013845.htm https://www.nature.com/articles/d41586-025-00530-4 https://aacrjournals.org/cancerdiscovery/article-abstract/doi/10.1158/2159-8290.CD-25-0375/762609/Detection-of-cancers-three-years-prior-to

Jak to możliwe, że katastrofę samolotu, w której ginie kilkaset osób, przeżywa jeden jedyny człowiek? I w dodatku wychodzi z niej niemal bez szwanku?W kontekście niedawnej katastrofy samolotu Air India w Ahmadabadzie opowiadamy o innych pojedynczych ocalałych, którzy “cudownie” przeżyli wypadki lotnicze. Czy to ekstremalnie rzadkie zdarzenia? Czy jest w nich jakaś prawidłowość? Które miejsca są najbezpieczniejsze w samolocie?Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Polecajka: Patrick Smith, “Pilot ci tego nie powie”, Wydawnictwo Muza 2019Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.clarin.com/ediciones-anteriores/optica-sobrevivientes_0_rJUQVgb0Yg.htmlhttps://en.wikipedia.org/wiki/LANSA_Flight_502https://en.wikipedia.org/wiki/LANSA_Flight_508https://en.wikipedia.org/wiki/Juliane_Koepckehttps://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Mikulicz-Radeckihttps://en.wikipedia.org/wiki/Panguanahttps://www.youtube.com/watch?v=msipyM4vyLghttps://pl.wikipedia.org/wiki/Katastrofa_lotu_Northwest_Airlines_255https://en.wikipedia.org/wiki/Bahia_Bakarihttps://www.livescience.com/technology/whats-the-safest-seat-on-a-planehttps://www.huffpost.com/entry/safest-seat-on-a-plane_n_58f7dbd8e4b091e58f382505https://time.com/3934663/safest-seat-airplane/https://web.archive.org/web/20150323225711/http://www.popularmechanics.com/flight/a1918/4219452/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/13/i-realised-i-was-alive-sole-survivor-of-air-india-crash-recounts-tragedy

Piguła wiedzy o locie drugiego Polaka w kosmos i o samym Sławoszu Uznańskim-Wiśniewskim, który - uwierzcie mi - jest postacią nietuzinkową. Ten odcinek to coś na kształt przewodnika dla zabieganych. Jeśli więc jakimś cudem nie wiecie nic na ten temat, to po wysłuchaniu naszego podcastu będziecie zabłysnąć w towarzystwie np. drugim fakultetem polskiego astronauty albo tym, co ma wspólnego z Wielkim Zderzaczem Hadronów. Dowiecie się również, dlaczego nie zdobył ośmiotysięcznika, jak w kosmosie zamieszać wodę w szklance i dlaczego liofilizowane pierogi wybuchają.Jeśli mielibyście ochotę spotkać się z nami osobiście, to zapraszamy 12 czerwca o 19.00 do warszawskiego Promu Kultury na Saskiej Kępie. Będzie okazja do pogadania z nami, zadania nam pytań. Link do biletów znajdziecie tutajhttps://promkultury.pl/wydarzenie/cykl-10-10-czy-fakty-to-za-malo-o-roli-emocji-w-opowiadaniu-o-nauce/Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Playlista kosmiczna Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego: https://open.spotify.com/playlist/5OVTxO9az2CyEGwr99ZhvE Polecajki: Cena nieważkości. Kulisy lotu Polaka w kosmos, Dariusz Kortko, Marcin Pietraszewski, Wydawnictwo Agora, 2018Ciężar nieważkości: opowieść pilota-kosmonauty, Mirosław Hermaszewski, Wydawnictwo Universitas, 2009Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://esamultimedia.esa.int/docs/HRE/Ignis_digital_LaunchKit.pdfhttps://polsa.gov.pl/polak-projektowym-astronauta-esa/ https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Slawosz_Uznanski_z_Polski_odbedzie_szkolenie_jako_astronauta_projektowy_w_Europejskim_Centrum_Astronautow_EAC https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Slawosz_Uznanski_z_Polski_odbedzie_szkolenie_jako_astronauta_projektowy_w_Europejskim_Centrum_Astronautow_EAChttps://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,31988825,slawosz-uznanski-wisniewski-dla-wyborczej-tuz-przed-startem.html https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Slawosz_Uznanski_szkolenie_w_Europejskim_Centrum_Astronautowhttps://www.esa.int/Space_in_Member_States/Poland/Ignis_nazwa_pierwszej_polskiej_misji_na_Miedzynarodowa_Stacje_Kosmicznahttps://www.pap.pl/aktualnosci/bedzie-drugim-polakiem-w-kosmosie-jak-do-tego-doszlo https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,108174,slawosz-uznanski-wisniewski-kosmos-strzal-w-dziesiatke.html Profile Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego:https://www.facebook.com/slawosz.uznanski/ https://www.instagram.com/astro_slawosz/?hl=pl Profil Z głową w gwiazdach: https://www.facebook.com/ZGlowaWGwiazdach Profile Marysi Kamińskiej: https://www.instagram.com/mariiiastro/https://www.tiktok.com/@mariiiastro 

Historia wynalezienia 10 cudownych drobiazgów służących do łączenia lub spinania niemal wszystkiego. Drobiazgów takich jak trytytka czy srebrna taśma, bez których nasze życie byłoby o wiele trudniejsze, a majstrowie złote rączki byliby trochę mniej złoci.Jeśli mielibyście ochotę spotkać się z nami osobiście, to zapraszamy 12 czerwca o 19.00 do warszawskiego Promu Kultury na Saskiej Kępie. Będzie okazja do pogadania z nami, zadania nam pytań. Link do biletów znajdziecie tutaj:https://promkultury.pl/wydarzenie/cykl-10-10-czy-fakty-to-za-malo-o-roli-emocji-w-opowiadaniu-o-nauce/Zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Polecajka - Randall Munroe, "What if? A co, gdyby?”:https://www.crazynauka.pl/what-if-a-co-gdyby-czyli-bardzo-dziwne-pytania-co-na-prezent/ https://www.crazynauka.pl/what-if-2-a-co-gdyby-absurdalne-pytania-i-naukowe-odpowiedzi/ Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://en.wikipedia.org/wiki/Duct_tape https://www.jnj.com/our-heritage/vesta-stoudt-the-woman-who-invented-duct-tape https://wd40.pl/o-nas/ https://www.wd40.com/history/ https://www.crazynauka.pl/trytytka-ma-juz-60-lat-i-tysiace-zastosowan-innych/  https://www.top-opakowania.pl/artykuly/kto-i-dlaczego-wynalazl-tasme-klejaca https://www.crazynauka.pl/wynalazl-agrafke-zeby-splacic-dlug/ https://www.militarytimes.com/off-duty/military-culture/2021/07/30/how-world-war-ii-led-to-the-invention-of-super-glue/ https://lemelson.mit.edu/resources/harry-coover https://www.crazynauka.pl/10-wynalazkow-bez-ktorych-nasze-zycie-byloby-duzo-trudniejsze-kto-jest-ich-autorem/#post-it https://pl.wikipedia.org/wiki/Velcro https://time.com/archive/6916217/a-brief-history-of-velcro/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Gumka_recepturka https://en.wikipedia.org/wiki/Paper_clip https://pl.wikipedia.org/wiki/Spinacz 

Jakie znaczenie dla naszej odporności ma przestrzeganie rytmu dobowego i opowieść o tym, jak sztuczna inteligencja kłamie, manipuluje i postępuje w sposób, którego się po niej nie spodziewaliśmy.Zapraszamy do posłuchania nowego odcinka Podcastu Crazy Nauka!A do sieci trafił dziś kolejny odcinek naszej nowej serii podcastowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem.Znajdziecie ją na stronie Polskiego Radia oraz na Spotify:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dacPosłuchajcie naszego podcastu!Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:https://www.science.org/doi/10.1126/sciimmunol.adn3080 https://www.cell.com/cell-reports/fulltext/S2211-1247(24)00528-X https://www.sciencealert.com/exposure-to-daylight-boosts-the-immune-system-study-suggestshttps://techround.co.uk/artificial-intelligence/evading-shutdown-palisade-research-shows-gpt-o3-ignored-shutdown-commands-and-acted-independently/https://arxiv.org/html/2503.05788v2https://qz.com/ai-model-blackmail-self-preservation-anthropic-claude-1851782198

Są wszędzie. Praktycznie nie da się bez nich żyć. I nawet je lubimy... No, przynajmniej do niedawna lubiliśmy. Czy faktycznie powinniśmy się martwić tym, co robią wielkie firmy technologiczne?Rozmawiamy o tym z Sylwią Czubkowską, autorką właśnie wydanej książki "Bóg techy" i współtwórczynią świetnego podcastu Techstorie. https://www.znak.com.pl/p/bog-techy-jak-wielkie-firmy-technologiczne-przejmuja-wladze-nad-polska-i-swiatem-sylwia-czubkowska-245345*********Obiecany link do wyrażenia niezgody na korzystanie przez Meta z naszych danych do trenowania AI: https://www.facebook.com/help/contact/6359191084165019 Wystarczy podać jakkolwiek sensownie brzmiący powód. Jak się komuś nie chce kombinować, to niech napisze: "Moje informacje nie powinny być publicznie wykorzystywane". Uznają :)Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Oto linki do naszego podcastu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:https://podcasty.polskieradio.pl/podcast/laboratorium-zbrodni-podcast-crazy-nauka,653/odcinek/igrzyska-smierci-na-alasce-,6c29c41e-5cd0-419b-a15a-bc6dfcebf66dhttps://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109