De Nacht van...

Arts, militair en DokterMo. Mohan Verstegen vertelt in De Nacht van BNNVARA over werken bij Defensie, missies naar Afghanistan en Irak en waarom hij zich inzet voor inclusie en sociale veiligheid. Een gesprek over zorgen voor anderen, jezelf durven zijn en de mens achter het uniform. Presentatie: Philo Boss

De oplossing voor dakloosheid begint niet met hulpverlening, maar met een woning. Dat zegt Mirthe Biemans, directeur van TUIS Nederland. Volgens haar is het beeld van daklozen vaak onjuist. 1 op de 5 dakloze mensen in Nederland is een jongere tussen de 18 en 27 jaar. De meesten verplaatsen zich tussen logeeradressen, slapen in een tent of kelderbox en hebben geen vaste basis.  Ongeveer 80 procent van deze jongeren heeft geen zorgprobleem en komt daardoor niet in aanmerking voor de daklozenopvang. "We behandelen dakloosheid als een zorgprobleem, terwijl het vooral een woonprobleem is." Met het plan Startmotor Wonen Eerst Jongeren wil TUIS Nederland jongeren eerst een woning bieden en daarna eventuele begeleiding. De aanpak loopt inmiddels in vijf gemeenten. Het uiteindelijke doel is dat alle dak- en thuisloze jongeren in Nederland toegang krijgen tot een woning én passende ondersteuning.

Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap spreekt presentator Renette Kwakkenbos met filosoof en schrijver Jurriën Hamer. Naast zijn werk als schrijver is hij docent ethiek en politieke filosofie aan de Universiteit Utrecht.     Dit jaar kwam zijn boek uit met de titel Wat vrijheid van je vraagt waarin hij pleit voor een strenger liberalisme dat de uitdagingen van deze tijd bloedserieus neemt en niet alleen onze rechten, maar ook onze plichten die daarbij horen centraal stelt. 'We kunnen verandering teweeg brengen, als we maar samen blijven werken. Word bijvoorbeeld lid van een politieke partij, zet je in op de basisschool van je kinderen.' Jurriën Hamer - filosoof en schrijver   Want, zoals hij zelf zegt: ons denken over goed en kwaad verandert snel. Kortgeleden was een vliegvakantie een statussymbool, werden er op kantoor lekker foute grappen gemaakt en dacht je nauwelijks na over die gehaktbal op je bord of over de sociale media op je telefoon. Nu beginnen we langzaamaan anders over deze zaken na te denken. Wat is de prijs die we betalen voor ultieme vrijheid? En houdt die vrijheid niet eigenlijk op op het moment dat het de vrijheid van iemand anders inperkt?

In de nacht nadat Marokko Nederland versloeg op het wereldkampioenschap voetbal, duiken wij nog wat verder in het Afrikaanse voetbal. Maar dan wel in een hele andere kant van het spel.   Want waar voetbal in Nederland de belangrijkste bijzaak van het leven is, kan het in landen als Gambia en Ghana het verschil zijn tussen een leven in extreme armoede of een leven in overvloed. En daarmee zelfs het verschil tussen leven en dood.   Journalist Loïs van Wijnen gaat in gesprek met journalist en schrijver Hugo Verkley. Voor zijn boek Gelukszoekers op voetbalschoenen reisde Hugo het Afrikaanse continent over, op zoek naar jongens met een voetbaldroom.   Allemaal willen ze het maken in Europa en schitteren in het shirt van Manchester United of FC Barcelona. Maar de weg daarnaartoe is vrijwel onbereikbaar. Sommige jongens wagen per boot de oversteek naar Europa, in de hoop dáár bij een club te kunnen aankloppen. Anderen worden in hun eigen land gescout en kunnen via een academie de voetbalwereld in. Maar dat zijn er maar weinig. De dromers, dat zijn er veel – en vaak gaat dat dromen ten koste van alles.

Wie mantelzorger wordt voor een partner met een progressieve aandoening, stapt in een trein die nooit meer stopt. In het begin pak je alles op en probeer je het leven dat je samen had koste wat kost in stand te houden, vertelt ervaringsdeskundige Maike Oosterbaan in de uitzending.

Als er een nieuw, onbekend virus opduikt dan zijn daar veel vragen over. Hoe snel verspreidt het zich? Welke dieren worden er ziek van? Viroloog Barry Rockx doet onderzoek om in de toekomst sneller antwoord te kunnen krijgen op dat soort vragen. Bij Wageningen University & Research maakt hij microscopisch kleine bloedvaten na om vervolgens te experimenteren met de effecten van virussen. Er worden nu bloedvaten nagemaakt van mensen en schapen om die te vergelijken.  “We zijn het steeds meer aan het uitbreiden naar een breed scala aan dieren voor als er een nieuw virus komt.”  Virussen zijn altijd afhankelijk van een gastheer, maar niet alle gastheren worden ziek als ze een virus bij zich dragen:  “We willen beter het verschil begrijpen waardoor het ene virus de gastheer wel ziekgemaakt en de andere niet.”   Rockx legt uit welke voordelen de nieuwe onderzoekstechnieken opleveren: “Onderzoek in het veld brengt veel problemen met tijd, geld en ethiek met zich mee. Je wil zo min mogelijk dat soort studies moeten doen. Daarvoor worden allerlei alternatieve modellen ontwikkeld.” In De Nacht van NTR Wetenschap vertelt Barry Rockx nog veel meer over virussen en heeft hij zelfs een plastic koker met drie teken meegenomen. Hij gaat in gesprek met presentator Sander Nieuwenhuijsen.

Jong en eenzaam, zo heet zijn laatste roman. Een autobiografische roman schreef Kevin van Vliet dit keer. Maar waar de grens ligt tussen schrijver en het geschrevene, dat blijft in het midden.  Opgegroeid in Harderwijk vertrok hij via Amsterdam naar Zuid-Afrika, waar hij nu werkt als correspondent voor Trouw en het Financieele Dagblad.  Wat zegt deze roman over zijn leven? En wat leert het ons over de Nederlandse, behoorlijk risicoloze samenleving?

Techno-dj Carmen Lisa reist de wereld over, staat op grote festivals en is medeoprichter van het collectief RIOT. Maar achter de artiest schuilt iemand die minstens zo geïnteresseerd is in mensen als in muziek. In De Nacht van BNNVARA gaat Carmen met presentator Bemshi de Visser in gesprek over opgroeien in Friesland, de positie van vrouwen in de dancescene en verbinding maken met het publiek.

Marlies Jellema is geluksdeskundige, docent aan Windesheim en oprichter van het Centrum voor Werkgeluk. Ze onderzoekt wat mensen gelukkig maakt in hun werk en put daarvoor uit de positieve psychologie. Niet: wat gaat er mis? Maar: wat werkt er al, en hoe versterken we dat? "Durf tijdens een sollicitatie te vragen wat jij nodig hebt voor werkgeluk," zegt ze in gesprek met Merel van Waalwijk van Doorn tijdens De Nacht van KRO-NCRV. Werkgeluk rust op drie pijlers: plezier in je werk, voldoening doordat je je sterke kanten inzet, en zingeving. Dat laatste gaat niet over wat anderen ervan vinden, maar over wat jij zelf zinvol vindt Jellema ziet dat we als samenleving geneigd zijn te focussen op wat beter kan. In functioneringsgesprekken, op school, thuis. Wil je weten hoe dat anders kan?  Beluister het volledige interview.

Ragna Indra Heidweiller groeide op in een Nederlands dorp, bij  een Nederlandse vader en een Surinaams-Hindoestaanse  moeder. Van haar vaders kant kent ze de familieverhalen, maar  over de geschiedenis van haar Surinaamse familie wordt weinig  gesproken.  Wanneer ze vragen stelt over het verhaal van haar voorouders, stuit ze op een zwijgzame familie. Daarom besluit ze die stilte te doorbreken door zelf op zoek te gaan naar antwoorden. Antwoorden die zelfs lessen in zich dragen voor het hier en nu. Ragna Indra Heidweiller schreef het boek Wij zijn hier door jullie, over de lang verzwegen geschiedenis van haar Surinaamse familie. Voor het boek reist ze door India, Suriname en Nederland in de voetsporen van haar voorouders.

Waar blijft ons plastic eigenlijk als het in een rivier belandt? Universitair hoofddocent experimentele hydrologie aan Wageningen University & Research Tim van Emmerik zoekt het uit. Van de Maas tot de Amazone. In de Nacht van BNNVara spreekt presentator Bemshi de Visser Tim over plastic soep, bijzondere veldavonturen en waarom goed onderzoek de eerste stap is naar een schonere wereld.

Marieke Pijnenborg is hoogleraar klinische en ontwikkelingsneuropsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en GZ-psycholoog bij GGZ Drenthe. Ze doet onderzoek naar de invloed van labels, stigma's en sociale media op ons zelfbeeld en onze mentale gezondheid. En ze kijkt zelf ook gewoon kattenfilmpjes. "Sociale media verbieden werkt niet. Ze zijn er nou eenmaal, in plaats daarvan moet je mensen leren hoe ze ermee om moeten gaan," zegt ze in gesprek met Elif Kan tijdens De Nacht van KRO-NCRV.   Niemand weet precies hoe algoritmes werken, dat weten alleen de bedrijven zelf. Toch hebben ze enorme invloed op wat we zien, denken en voelen. Pijnenborg ziet dat terug in haar onderzoek: wie mentaal kwetsbaar is, kan door sociale media verder naar beneden worden getrokken. Maar online communities kunnen ook juist helend zijn, mensen kunnen hun verhaal kwijt en steun vinden bij anderen.  Zo zwart-wit is het dus allemaal niet. "Sociale media zijn een reflectie van het leven. En voor het leven is ook maar niet één advies."

Bij het syndroom van Gilles de la Tourette denken veel mensen meteen aan schelden. Maar dat beeld klopt maar voor een klein deel van de mensen met Tourette. Veel vaker gaat het om oogknipperen, slikgeluiden, hoofdbewegingen of andere tics die zich steeds opnieuw aandienen. En hoe hard iemand ook probeert ze tegen te houden: uiteindelijk moeten ze eruit. GZ-psycholoog en cognitief gedragstherapeut Jolande van de Griendt vertelt ons dat veel mensen een tic voelen aankomen. Niet als een gedachte, maar als een lichamelijke sensatie. Een soort spanning of kriebel die steeds sterker wordt totdat de tic wordt uitgevoerd. Pas daarna verdwijnt het gevoel weer. Om dat begrijpelijk te maken laat Van de Griendt mensen vaker een simpele oefening doen: probeer je ogen zo lang mogelijk open te houden zonder te knipperen. Het ongemakkelijke gevoel dat dan ontstaat, komt volgens haar in de buurt van wat mensen met Tourette ervaren. Juist dat maakt Tourette voor haar zo fascinerend. Waarom lukt het de meeste mensen om impulsen voortdurend te remmen, terwijl dat bij mensen met Tourette veel moeilijker gaat? Volgens Van de Griendt lijkt het brein net iets anders te werken. Tegelijkertijd merkt ze dat veel mensen met Tourette spontaan, creatief en grappig zijn. Alsof ze op een andere manier in het leven staan. De gevolgen van Tourette beperken zich bovendien niet tot de zichtbare tics. Veel mensen zijn moe, hebben spierpijn of steken veel energie in het verbergen van hun klachten. Volgens Van de Griendt is dat vaak niet nodig. “Tics zijn meestal meer een probleem van de buitenwereld dan van de persoon zelf.” In haar behandelingen richt ze zich daarom niet alleen op het verminderen van tics, maar ook op de gedachten eromheen. Veel mensen zijn bang dat anderen hen raar vinden of afwijzen. Die angst blijkt in de praktijk vaak groter dan de werkelijkheid. Hoewel Tourette niet te genezen is, kunnen behandelingen de klachten wel aanzienlijk verminderen en mensen helpen om sociale situaties minder te vermijden. Te gast in de Nacht van NTR Wetenschap is GZ-psycholoog en cognitief gedragstherapeut Jolande van de Griendt. Ze doet onderzoek naar Tourette en behandelt dagelijks mensen met tics. Samen met Radio 1-presentator Renette Kwakkenbos onderzoekt ze hoe het voelt om met Tourette te leven, waarom ons beeld van de aandoening vaak niet klopt en wat er mogelijk is om de klachten te verminderen.

Eind jaren 50 werd Johan Maasbach bekend als de eerste gebedsgenezer van Nederland. Zijn gemeenschap, later onder leiding van zijn zoon David Maasbach, groeide snel en kreeg al gauw veel aandacht, van onderzoeken in grote kranten, tot interviews met Adriaan van Dis en Jeroen Pauw. Maasbach wist zelfs tv-kerkdiensten uit te zenden op SBS6.   De tv-uitzendingen zijn ingeruild voor YoutTube streams, maar de de gemeenschap is nog steeds actief. Nu onder de naam The Blessing Familiy.   Danny Grootveld groeide op in deze gemeenschap, het neefje van David. 15 jaar na zijn excommunicatie uit de gemeenschap schreef hij het boek: Tunnelvisie: Kind van de Maasbach sekte.

Lotte Meerhoff werkt bij het Armoedefonds en zet zich in voor mensen die financieel in de knel zitten. “Het systeem dat we met elkaar hebben ingericht, werkt niet meer voor mensen,” zegt ze in gesprek met Elif Kan tijdens De Nacht van KRO-NCRV. Armoede treft in Nederland meer mensen dan velen denken. Een op de tien kinderen groeit op in een (bijna-)arm gezin. Kinderen van arme ouders leven bijna tien jaar korter dan kinderen van rijke ouders. Onder andere door schimmel op de muren, het mijden van de tandarts en het niet kunnen betalen van gezond eten. De keuzes die gezinnen moeten maken zijn soms onmenselijk: een warme maaltijd of verzorgingsproducten.  “Mensen met geldzorgen kunnen juist heel goed met geld omgaan, ze moeten wel.”

In deze Nacht van BNNVARA spreekt presentator Bemshi de Visser met Ilja Reiman over de beginjaren van de Amsterdamse housescene. Van kraakpanden en illegale raves tot de eerste xtc-pillen en de opkomst van zijn rave-organisatie Multigroove: een tijd waarin een nieuwe cultuur ontstond in de rafelranden van de stad.

Zonder dat je bewust besloten hebt om sociale media te openen, zit je alweer door een tijdlijn te scrollen. Herkenbaar? De meeste platforms zijn zo gebouwd dat je er zo lang mogelijk blijft. Techniekfilosoof en universitair docent informatierecht Marijn Sax houdt zich veel met dit onderwerp bezig. Tegelijkertijd is zelfs hij niet bestand tegen de aantrekkingskracht van de platforms: “Volgens mijn vriendin kan ik inmiddels ook niet meer zonder”. Dat veel mensen zo gevoelig zijn voor de mechanismen van sociale media, is helemaal niet zo gek. “Techbedrijven zien gebruikers als een populatie om te manipuleren”. “We lijken nu een collectief moment te hebben bereikt: wat hebben we eigenlijk allemaal toegelaten?” De wetgeving rondom algoritmes en sociale media wordt steeds strenger en er worden rechtszaken gevoerd om Big Tech de regels te laten naleven. Tegelijkertijd zijn er ook steeds meer mensen die op individueel vlak actie ondernemen tegen hun eigen gedrag: “Het is als een escalatieladder. Het helpt al om bewust te worden. Daarna kan je kijken naar instellingen in de apps die kunnen helpen, of een stapje verder gaan door iemand anders om hulp te vragen.” Hoe zou onze relatie met digitale technologie er in de ideale wereld uitzien? Over deze en nog vele andere vragen filosofeert Marijn Sax in De Nacht van NTR Wetenschap in gesprek met Radio 1-presentator Renette Kwakkenbos

Voormalig kinderombudsman en voorzitter van het kinderrechtencollectief Marc Dullaert zet zich al jarenlang in voor de rechten van kinderen, zowel in Nederland als daarbuiten. Zijn motivatie begon bij een ingrijpende gebeurtenis. Tijdens een bezoek aan een vluchtelingengebied ontmoette hij een vrouw die al weken op de vlucht was. Op het moment dat hij haar zag, was haar kind net overleden. "Dat raakte mij enorm. Ik dacht direct: hier moet ik iets aan doen. " Deze kinderen mogen niet vergeten worden." Later richtte hij zijn aandacht ook op kinderen in Nederland. Mede door zijn dochter, die hem vroeg waarom hij zoveel deed voor kinderen in het buitenland maar niet voor kinderen in eigen land, besloot hij zich ook in te zetten voor kwetsbare jongeren hier. Ongeveer één op de acht kinderen in Nederland heeft te maken met jeugdzorg. Een van de grootste zorgen van Dullaert  is het gebrek aan langetermijnbeleid binnen de jeugdzorg. Volgens hem richt Nederland zich vaak op snelle oplossingen, terwijl structurele veranderingen nodig zijn.‘Kwetsbare jongeren worden niet geholpen door de staat’, aldus de voorzitter van het Kinderrechtencollectief.  "De overheid moet verder kijken dan de korte termijn." "Problemen moeten bij de wortel worden aangepakt."

In De Nacht van... BNNVara spreekt Ruben van Haften met schrijver, theatermaker, docent en columnist Yasmina Ahamiane over representatie in kinderboeken, het belang van lezen in een digitale wereld, opgroeien tussen verwachtingen van anderen en haar missie om verhalen te maken waarin meer kinderen zich herkennen.

Deze uitzending van De Nacht van NTR Wetenschap begon op donderdag 28 mei om twee minuten over 2. Precies volgens plan en dat is belangrijk, want tijd is geld. Ten minste, dat is tijd in Nederland, maar verschillende culturen gaan heel anders om met tijd. Wij zien klokuren als deelbare eenheden, waarbij het geen verschil zou moeten maken of het 's ochtends of 's avonds is. Maar andere samenlevingen draaien op event-time - dat niet alleen omgang met elkaar bepaalt, maar ook de economie van een samenleving. Vannacht te gast is Wendelien van Eerde: arbeids- en organisatiepsycholoog aan de Universiteit van Amsterdam. Ze onderzoekt onder andere uitstelgedrag en manieren waarop mensen hun tijd efficiënt inrichten. Ze kwam vlak voor de uitzending uit Brazilië en trekt een vergelijking tussen Nederland en de cultuur daar. Wat kunnen we daarvan leren, in onze samenleving waarin we structureel te weinig tijd denken te hebben? Ook geeft ze handvatten voor hoe luisteraars beter met tijd om kunnen gaan.

In Museum Catharijneconvent in Utrecht is een bijzondere tentoonstelling te zien. Niet samengesteld door conservatoren, maar door acht hele verschillende Utrechters. Dat gaat van oud-Kensington frontman Eloi Youssef tot Amnesty International-persvoorlichter Marjon Rozema. Allemaal dachten ze na over de vraag: Wat geeft mijn leven zin? En dat vertaalde zich in een ongekend diverse tentoonstelling met verrassende verhalen en zienswijzen.  Met conservatoren Rianneke van der Houwen en Rozanne de Bruijne loopt presentator Joanne van Langevelde door het museum.

In De Nacht van BNNVARA spreekt presentator Bemshi de Visser met Perry Knoppert — van The Octopus Movement — over non-lineair denken, dakloosheid, een format creëren in China en waarom “anders zijn” misschien juist een kracht is.

Veel ziektes bij vrouwen worden nog altijd te laat of verkeerd vastgesteld. Volgens Mariette Reineke van Voices for Women komt dat doordat medisch onderzoek jarenlang vooral is gedaan op mannen. “Vrouwen werden vaak niet meegenomen in onderzoeken, onder andere vanwege hormonale schommelingen”, legt ze uit. Daardoor wachten vrouwen soms wel zeven tot tien jaar op een juiste diagnose. Vooral aandoeningen als endometriose, PMDD en overgangsklachten worden nog regelmatig onderschat.  Volgens Reineke heeft het ontbreken van een diagnose niet alleen fysieke gevolgen, maar ook mentale impact. “Vrouwen gaan twijfelen aan zichzelf als klachten steeds niet serieus worden genomen”, vertelt ze. Toch merkt ze dat er langzaam meer aandacht komt voor vrouwengezondheid binnen de zorg. Nog altijd rust er volgens de stichting een taboe op klachten rondom menstruatie, hormonen en de overgang. “Als je door pijn niet normaal kunt functioneren, dan is dat niet normaal”, zegt Reineke. Ze adviseert vrouwen daarom om klachten serieus te nemen, deze bij te houden in een dagboek en goed voorbereid naar de huisarts te gaan.   Om meer aandacht te vragen voor het onderwerp organiseert Voices for Women op 13 juni in de Jaarbeurs in Utrecht de Dag van de Vrouwengezondheid. Tijdens het evenement zijn er lezingen, informatiestands en optredens om vrouwengezondheid bespreekbaarder te maken.

Tijdens deze Nacht van NTR Wetenschap interviewt presentator Syb Faes illusionist en arts Victor Mids, bekend van het programma Mindf*ck, en Anne Versluis, promovenda aan de sectie gezondheid, medische en neuropsychologie in het Willem Alexander Kinderziekenhuis. Samen zetten zij It's a Kind of Magic op, waar ze onderzoek doen naar de inzet van magie en illusies in de gezondheidszorg bij kinderen. "Magie is de beste afleidmethode om prikangst tegen te gaan." - Victor Mids

Van een verdwenen vissersboot op Urk tot liefdesbrieven van een kampbeul: in deze Nacht van… BNNVARA gaat presentator Bemshi de Visser in gesprek met journalist en schrijver Rik Kuiper. Hoe maak je van echte gebeurtenissen een verhaal waar je helemaal in wordt gezogen? En hoe krijg je mensen zover dat ze hun persoonlijke verhaal aan je vertellen? Dat hoor je in deze aflevering van De Nacht Van… BNNVARA.

Er zijn veel verschillende oorzaken van slapeloosheid, vertelt slaapexpert Norbert Kleijn. Uit onderzoek blijkt dat slapeloosheid en depressie sterk met elkaar samenhangen.  Ook mensen met paniekaanvallen kampen vaak met slaapproblemen. “Bij slaapangst zijn mensen bang dat ze niet in slaap zullen vallen”, legt Kleijn uit. Toch is daar volgens hem vaak goed iets aan te doen. “Het probleem zit vooral in gedachten en gedrag. Met goede begeleiding, tijd en geduld kan slaapangst volledig verdwijnen.”  Signaal van stress Volgens de slaapexpert raken veel mensen te gefixeerd op hun nachtrust, mede door smartwatches en slaapapps. “Die apparaten helpen vaak niet, maar kunnen slaap juist verslechteren. Mensen kunnen prima hebben geslapen, maar voelen zich meteen moe zodra hun horloge zegt dat hun slaap slecht was”, aldus Norbert.  Rustmomenten overdag helpen  Volgens Kleijn begint goed slapen al overdag. Kleine rustmomenten kunnen stress verlagen en uiteindelijk zorgen voor betere nachtrust. “Even vijf minuten voor je uitkijken, geen scherm, geen taakje, dat helpt al enorm”, zegt hij.  Intensief sporten laat op de avond is volgens hem minder verstandig, net als eindeloos scrollen of veel prikkels vlak voor het slapengaan. Een rustige documentaire, een vertrouwde serie of een boek werkt vaak beter.  En podcasts? Die kunnen volgens Kleijn ook helpen. “De podcast van Maarten van Rossem werkt bij veel mensen prima om bij in slaap te vallen”, zegt hij lachend.

Het is bijna zover de Pride maand, maar de strijd voor zichtbaarheid en acceptatie loopt al veel langer. Al ruim honderd jaar proberen homo-emancipatiebewegingen hun plek in de samenleving op te eisen. Niet alleen op straat of in de politiek, maar ook in de geschiedenisboeken. Maar waar begint de geschiedenis van de queer emancipatie eigenlijk? Die vraag blijkt minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Volgens historicus Marijke Huisman veranderde het antwoord daarop door de jaren heen namelijk voortdurend. In haar nieuwe boek Queer geschiedenis van Nederland: de strijd om een eigen verleden onderzoekt ze hoe queer bewegingen hun eigen geschiedenis gebruikten om zichtbaarheid en erkenning af te dwingen. Rond 1900 grepen de eerste homobewegingen vaak terug op de oudheid. Activisten verwezen naar de oude Grieken en andere historische voorbeelden om te laten zien dat homoseksualiteit van alle tijden is. Het verleden werd gebruikt om te bewijzen dat queer zijn niet iets nieuws of onnatuurlijks was. Na verloop van tijd verschoof dat verhaal. Vooral na de Stonewall-rellen in New York in 1969 veranderde het collectieve startpunt van de queer emancipatiebeweging. Stonewall werd steeds vaker gezien als het moment waarop de beweging écht opstond. Daarmee verdween een groot deel van de oudere geschiedenis langzaam naar de achtergrond.  Te gast in de Nacht van NTR Wetenschap is historicus Marijke Huisman. Samen met presentator Renette Kwakkenbos spreekt ze over de manier waarop queer emancipatiebewegingen hun eigen verleden vormgaven en wat het betekent als een beweging steeds opnieuw bepaalt waar haar geschiedenis begint.

Van CSI-mythes tot echte doodsoorzaken die vaak tóch anders blijken te zijn dan gedacht: in deze Nacht van... BNNVARA spreekt presentator Bemshi de Visser met forensisch patholoog Bart Latten van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Hoe onderzoek je een lichaam als iemand onder verdachte omstandigheden overlijdt? Wat vertelt een lichaam nog ná de dood? En waarom weten we in Nederland eigenlijk zo weinig over waar mensen écht aan overlijden. Je hoort het in deze aflevering van De Nacht Van... BNNVara.

Wat we eten beïnvloedt niet alleen ons lichaam, maar ook onze mentale gezondheid. Dat vertelde voedingswetenschapper en leefstijlcoach Inge van der Wurff in De Nacht van KRO-NCRV. Aanleiding voor het gesprek was haar boek Eet jezelf gelukkig. Volgens Van der Wurff laat onderzoek steeds vaker een verband zien tussen voeding en stemming. Gezonde voeding hangt samen met minder angstige en depressieve klachten. Daarbij spelen de darmen een belangrijke rol: de balans van bacteriën en ontstekingsprocessen in het lichaam lijkt invloed te hebben op hoe iemand zich voelt.  Luister hier het gesprek.

De Nacht van NTR Weteschap - Bij een psychose denken veel mensen meteen aan het volledig verliezen van grip op de werkelijkheid. Maar volgens filosoof en interdisciplinair wetenschapper Linde van Schuppen ligt het veel ingewikkelder. En de vraag die ten grondslag aan haar onderzoek lag, was: proberen we die werkelijkheid wel echt te begrijpen? Tijdens haar promotieonderzoek sprak ze meer dan vijftig mensen die een psychose hadden meegemaakt. Niet vanuit een laboratorium of achter een computer, maar bij mensen thuis. Daar hoorde ze verhalen die moeilijk in een standaard medische definitie passen. Mensen nemen dingen waar die voor anderen niet bestaan, of geven betekenis aan woorden en gebeurtenissen die niemand anders ziet. Ze onderzocht daarbij specifiek welk perspectief zij innamen in het navertellen van hun ervaringen. In tegenstelling tot wat in veel theorieën wordt gedacht, ontdekte zij dat mensen hun psychose wel degelijk vanuit andere perspectieven dan alleen die van henzelf konden navertellen. Een psychose heeft volgens Van Schuppen niet één duidelijke oorzaak. Het kan samenhangen met trauma, slecht slapen, stress of het verliezen van contact met de buitenwereld. Wanneer verschillende factoren uit balans raken, kan iemand psychotische ervaringen krijgen. Juist dat maakt het zo moeilijk te begrijpen waar een psychose begint. Te gast in de Nacht van NTR wetenschap is filosoof en interdisciplinair wetenschapper aan de Radboud Universiteit en het UMC Utrecht , Linde van Schuppen. Ze werkte mee als researcher voor de documentaire The Desert of the Real van regisseur Luuk Bouwman, waarin mensen met een psychose hun ervaringen delen. Samen met presentator Syb Faes luistert Linde naar fragmenten uit de documentaire om het gesprek over psychoses te openen.

Stel je voor: je loopt op een nazomermiddag een oud kerkje binnen. Er branden wat kaarsen en rechtsachterin zie je een biechthok staan. Je loopt er naartoe en gaat zitten. Wat is het eerste dat je daar opbiecht, en waarvoor je vergeving wilt vragen?  Over dat thema, vergeving, ging presentator Loïs van Wijnen in gesprek met theoloog Alain Verheij. Hij schreef er het boek De Prijs van Vergeving over. Een theoloog die een boek schrijft over vergeving... dat is natuurlijk niet zo verrassend. Tenzij diezelfde theoloog nu juist dát thema het liefst zijn hele carriere vermeed. Hoe zit dat? En welke rol heeft vergeving in het leven van Alain, in onze historische denkkaders en wereld waarin we vandaag de dag leven?

Promoot Jutta Leerdam Fascisme? Wat is je burgelijke plicht en moeten we Harry Potter boycotten? In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA, gaat Ruben van Haften in gesprek met de Politieke- en feministische ‘internetbestie’ Julia van Gelder legt het ons op haar instagramaccount haarfijn uit. Welke invloed heb je als politieke influencer en hoe navigeer je je door de wereld van branddeals en events zonder je essentie te verliezen?

Een goede knipbeurt kan wonderen doen, het gevoel wanneer je net uit de kappersstoel komt... Het is een kunst om zo iets te kunnen bewerkstelligen, een ambacht. In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA, gaat Bemshi de Visser in gesprek met zo’n haar-kunstenaar. Die zich niet alleen interesseert in het creëren van deze kapsels maar ook kijkt naar de verschillende mensen die zijn kappersstoel passeren en wat hen drijft… Bij ons te gast is barber en antropoloog Rayn Ramkishun.

In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA, gaat Bemshi de Visser in gesprek met creator en ondernemer Malcom Jamin. Hij is actief op de socials waar hij ons in een sloot, weer of geen weer, wat bijbrengt over bijzondere dieren. Daarnaast onderneemt hij én deelt hij zijn kijk op de wereld, verpakt in social content, ook op Instagram.

Volgens fysisch oceanograaf Sjoerd Groeskamp speelt de oceaan een veel grotere rol in klimaatverandering dan vaak wordt gedacht. Ongeveer één procent van de extra warmte op aarde blijft in de atmosfeer, terwijl het grootste deel door de oceaan wordt opgenomen. Daarmee fungeert de oceaan als een enorme buffer: hij slaat warmte én CO₂ op en remt zo de opwarming op land. Maar die demping heeft een prijs. Door de opname van CO₂ verzuurt de oceaan en nemen hittegolven in zee toe, met grote gevolgen voor ecosystemen. Tegelijkertijd blijft de kennis over wat er precies onder water gebeurt beperkt. Juist die onzekerheid maakt het moeilijk om betrouwbare voorspellingen te doen over bijvoorbeeld zeespiegelstijging. Voor Nederland zijn de gevolgen groot. Met dijken en kustverdediging kunnen we een deel opvangen, maar op lange termijn worden keuzes onvermijdelijk. Zelfs unieke natuurgebieden zoals de Waddenzee lopen risico te verdwijnen door stijgend water.

De Nacht van NTR Wetenschap - Dit programma zit op een tijdstip waarop de meeste van ons eigenlijk zouden moeten slapen. Om wakker te blijven zouden we snel grijpen naar koffie of thee. Volgens slaaponderzoeker Ysbrand van der Werf kun je dat beter laten. Zelfs als je een nacht overslaat, is het verstandig om je ritme zo veel mogelijk vast te houden. Hij zit dan ook in de studio, met een glas water.  Als we slapen, lijkt het alsof we bewusteloos en compleet stil zijn. Maar slaap is alles behalve dat, het is een actief proces. Tijdens de nacht doorlopen we verschillende fases: van lichte naar diepe slaap en uiteindelijk de REM-slaap, waarin we dromen. Samen vormen ze cycli van ongeveer anderhalf uur, die zich meerdere keren per nacht herhalen. Juist die structuur is belangrijk voor hoe uitgerust je je voelt. We slapen met zijn allen steeds slechter. Volgens het CBS had in 2017 20% van de Nederlanders slaapproblemen en in 2024 was dat al 25%. Schermen, onregelmatige tijden en een drukke levensstijl verstoren onze nachtrust, vaak zonder dat we het doorhebben. De gevolgen daarvan merk je niet alleen ’s nachts. Slecht slapen kan overdag leiden tot verminderde alertheid, geheugenproblemen en een constant gevoel van vermoeidheid. En in sommige gevallen valt een slaapstoornis samen met psychische aandoeningen. Van een slaapstoornis is sprake als je wel wilt slapen, maar het niet lukt. Denk aan slapeloosheid, rusteloze benen of ademstops. Zulke stoornissen kunnen ook samenhangen met mentale klachten, zoals depressie of PTSS, en kunnen die ook versterken. Te gast deze nacht van NTR Wetenschap is Ysbrand van der Werf. Hij is hersenonderzoeker en hoogleraar functionele neuroanatomie aan het Amsterdam UMC.

Alcohol is diep geworteld in onze cultuur, maar verslavingsarts en klinisch farmacoloog Thomas Knuijver waarschuwt dat we onze relatie met deze giftige stof kritisch moeten heroverwegen. Hoewel we het gebruiken om overgangsmomenten te vieren of te ontspannen, is er volgens Knuijver geen veilige hoeveelheid alcohol, aangezien het schade aanricht in het hele lichaam.  Voor wie worstelt met onrust is de natuur een krachtig tegengif. In onze moderne 'on-demand' wereld worden we constant blootgesteld aan prikkels die ons in de war brengen, terwijl wandelen in het landschap ons helpt om weer in verhouding te staan met de wereld om ons heen. Van de natuur hoef je immers niet te herstellen, in tegenstelling tot een avond in de kroeg. Knuijver benadrukt dat je geen dokter nodig hebt om te bepalen of je een probleem hebt; als alcohol een negatieve rol speelt in je leven, is dat al genoeg reden om in te grijpen. Hij daagt iedereen uit om eens een feestdag, zoals Koningsdag, volledig nuchter mee te maken. Door zelf te ervaren hoe je jezelf die dag voelt en hoe verfrissend het is om de volgende ochtend op te staan zonder fysiek ongemak, ontdek je een hele nieuwe wereld.

De Nacht van NTR Wetenschap - Ongeveer 70% van het aardoppervlak bestaat uit water en slechts 2,5% daarvan is zoet water. De hoeveelheid water blijft grotendeels gelijk binnen de aardse atmosfeer, maar de vraag is: hoe verdeel je het? Op steeds meer plekken is waterschaarste een dringend probleem en de VN kondigde afgelopen februari zelfs een wereldwijd wereldwijd faillissement van water aan. Dat vraagt dringend aandacht voor hoe we water over onze planeet verdelen. De vraag naar water wordt steeds groter, terwijl de hoeveelheid beschikbaar water steeds kleiner wordt. Zo ook in Nederland, waar de afgelopen jaren snikhete zomers alarmbellen lieten rinkelen bij drinkwaterbedrijven, omdat ze met toch al lage grondwaterstanden tegen hun grenzen aanliepen. Terwijl de temperaturen weer oplopen, moeten we ons afvragen: hoe bereiden we ons goed voor op nog zo'n zomer? En wat zien we in andere landen gebeuren die tegen waterschaarste aanlopen? Te gast deze nacht van NTR Wetenschap is Marc Bierkens. Hij noemt zichzelf ook wel de waterboekhouder en is hoogleraar Geografische Hydrologie aan de Universiteit Utrecht. In gesprek met presentator Renette Kwakkenbos onderzoekt hij deze uitzending de vraag: is er in de toekomst voldoende water beschikbaar voor de groeiende wereldbevolking?

Denk je aan Houten, dan zie je misschien weinig spannends voor je. Toch inspireerde het Rick de Gier tot een heel album vol Spinvis-achtige teksten. De Gier is een creatieve duizendpoot die alles verslindt wat met kunst te maken heeft. Als filmrecensent werkte hij voor het Nederlands Dagblad, de VPRO en de EO, maar hij is ook schrijver en muzikant. En nu is er dus dat album, dat verhaalt over hang naar wat ooit was, scheppingsdrift en de vraag hoe je omgaat met dingen die na tien jaar nog steeds niet lukken. Presentatie is in handen van Loïs van Wijnen.

Het is iets waar we inmiddels allemaal mee te maken krijgen: Kunstmatige Intelligentie. In de Nacht van KRO-NCRV gaat Elif Kan in gesprek met AI-onderzoeker Erdinç Saçan. Daarin bespreken ze onder andere hoe chatbots je enorm kunnen beïnvloeden.  Kinderen die nu opgroeien komen al vroeg in aanraking met AI. “Snapchat heeft een persoonlijke vriend gecreëerd waar je mee kunt praten”, aldus Saçan. Die vriend is een zogenoemd Large Language model, dat erg breed is geprogrammeerd. Het gevaar met deze modellen is dat ze de informatie die je krijgt gebaseerd is op jouw input.  Ondanks dat Saçan denkt dat we als samenleving nog lang niet klaar zijn voor de huidige ontwikkelingen: “Er worden veel trainingen gegeven om de maatschappij bij te brengen hoe ze met kunstmatige intelligentie om moeten gaan.” Toch is er ook veel hoop bij de onderzoeker: “Ik ken mensen die door ALS hun stem verliezen maar deze kunnen behouden door AI.”

Woorden doen ertoe. Tijdens deze Nacht van NTR Wetenschap spreekt presentator Renette Kwakkenbos hoogleraar Latijn aan de Radboud Universiteit Bé Breij over retorica, de kunst van het overtuigen en voordragen en de kracht van het woord.  Ze gaan terug naar de Romeinse tijd en bespreken waarom Romeinen voor de lol elkaar verhalen over tovenarij, moord en incest vertelden, maar ze ontleden ook de TikTokkers van nu.  Begrippen als logos, ethos en pathos spelen daarin een grote rol: hoe kom je als spreker over en hoe raak je iemand? Breij deelt veel voorbeelden en casussen zoals ze dat ook in haar colleges doet. Even voelt het alsof we met z’n allen in de collegezaal zitten.

Als driejarige zong hij iedereen de oren van het hoofd, maar de Vlaamse Brecht van Arnhem ging biomedische wetenschappen studeren. Totdat de musical hem vastgreep en niet meer losliet.  Sinds maart vertolkt Van Arnhem de hoofdrol van Galileo in We Will Rock You. Wat spreekt hem aan in deze rol? Hoe luistert hij naar de muziek van Queen? En waar zit misschien wel overlap tussen Brecht en Galileo? Brecht vertelt erover in De Nacht van EO. Presentatie is in handen van Joanne van Langevelde.

Presentator Bemshi de Visser van De Nacht van BNNVARA gaat in gesprek met ervaringsdeskundige en foodtruck-kok Rick Kamphuis. Hij raakte op jonge leeftijd verslaafd aan harddrugs, zag de gevangenis van binnen en draaide zijn leven 180 graden. Nu werkt hij bij Tactus Verslavingszorg en rijdt hij rond met zijn foodtruck HeldFood. In De Nacht van BNNVARA vertelt hij over zijn diepe dalen maar ook zijn hoge pieken.

In De Nacht van KRO-NCRV spreekt Chimène Block met onderzoeker Lianne Mulder over kansenongelijkheid in de zorg. Waarom hebben studenten met een migratieachtergrond nog altijd minder kans op een plek bij selectieve opleidingen? En wat zegt dat over hoe we talent beoordelen? Een scherp en confronterend gesprek over diversiteit, ongelijkheid en de toekomst van de zorg.

Kantoortuinen moeten verbannen worden, verveling is superbelangrijk en het is volstrekt logisch dat je moeite hebt met concentreren, zegt Stefan van der Stigchel in een interview met presentator Syb Faes tijdens een uitzending van de Nacht van NTR Wetenschap. Hij is hoogleraar cognitieve Psychologie aan de Universiteit Utrecht en schrijver van vier populair wetenschappelijke boeken, waaronder Grip op je aandacht, en Concentratie. Wie wil dat niet?     Tegenwoordig zegt iedereen wel een aandachtsprobleem, ADHD of hoogsensitiviteit te hebben. Volgens sommigen zijn we slachtoffers van een prikkelpandemie. Dat is makkelijk te geloven, zolang je je aandacht er niet bij houdt over wat aandacht écht is en hoe het werkt. Want is het ook wetenschappelijk bewezen dat het zo belabberd is gesteld met onze aandacht?  Is het niet sowieso moeilijk om in de huidige wereld concentratie te vinden?

Een op de vier kerkgebouwen heeft in de loop van de tijd een andere functie gekregen en is veranderd in een skatehal, woonhuis of bijvoorbeeld een boekwinkel. Herbestemmen, noemen we dat, zodat het religieus erfgoed niet verloren gaat, maar een nieuw leven krijgt.  En dat gaat niet altijd zonder slag of stoot. Zo is ook te zien in de documentaire De Glazen Kerk, gemaakt door Matthijs Vuijk. Zeven jaar lang volgde hij zijn oma en haar kerk, waar Zuidas-dominee Ruben van Zwieten zich opwerpt als redder van de failliete kerk. Wat doet het met een gemeenschap als de kerk zoals die altijd lijkt te verdwijnen? Hij vertelt erover in De Nacht van EO.  Presentatie is in handen van Loïs van Wijnen.

Presentator Bemshi de Visser van De Nacht van BNNVARA gaat in gesprek met schrijver en podcastmaker Nanoah Struik. Diens eerste boek Benin Boi ligt nu in de winkels. In De Nacht van BNNVARA vertelt hen over identiteit, Nigeriaanse roots, genderidentiteit, de boerenwormkruid-bladrandluis en thuiskomen in Drenthe.

Beginnen leerlingen in Nederland écht met gelijke kansen? Volgens docent Nederlands en Leraar van het Jaar Amsterdam 2025 Nouhaila El Guebli is dat allerminst vanzelfsprekend. In De Nacht van KRO-NCRV vertelt de TikTok-docent waarom het onderwijs volgens haar eerlijker en menselijker kan. In haar klas ziet El Guebli dagelijks hoe verschillen tussen leerlingen al vroeg ontstaan. Taalachterstanden, verschillende thuissituaties en een gebrek aan rolmodellen spelen daarin een grote rol. Ze pleit ervoor dat docenten meer kijken naar het kind achter de cijfers. Tegelijkertijd staat het onderwijs onder druk: “Je staat de hele dag aan,” vertelt ze, “en met alles wat erbij komt kijken, wordt het soms gewoon te veel.” Het volledige gesprek met Nouhaila El Guebli is hieronder terug te luisteren.

De Nacht van NTR Wetenschap - De geschiedenis gaat vaak over koningen en keizers, schrijvers en dichters, burgemeesters en architecten. Mensen die in boeken genoemd worden, waarover werd geschreven in kranten en waar beeldmateriaal van is. Maar hoe waren de levens van de normale mensen? Die alleen een naam, een geboorte- en sterftedatum ergens op een vergeelde pagina hebben achtergelaten? Daar houdt historisch demograaf en hoogleraar sociale en economische geschiedenis Hilde Bras zich mee bezig. Presentator Renette Kwakkenbos interviewt haar tijdens de Nacht van NTR Wetenschap. Ze onderzoekt hoe die normale mensen vroeger leefden, trouwden en kinderen kregen en wat we daarvan vandaag de dag kunnen leren. Hoe kunnen we verklaren dat eind deze eeuw 40% van de wereldbevolking in Afrika leeft, terwijl dat nu 19% is? Ze deed al eens onderzoek naar Zeeuwse dienstmeisjes, en zit nu middenin een groot demografisch onderzoek naar kerkregisters in Oost-Afrika, om te kijken wat de invloed van katholieke missiezusters op de bevolkingsgroei daar is.

Annemiek Lely was vijftien toen ze te maken kreeg met depressie, waarvoor antidepressiva. Als zij en haar partner Later in haar leven merkt ze dat ze een kinderwens heeft, maar dat roept allerlei vragen op. "Kan ik, met mijn psychische kwetsbaarheid, wel moeder zijn?" Ze zet de vraag om in een missie: uitzoeken of je een nieuw leven op aarde mag zetten als je te maken hebt met psychische klachten. Ze tekende de zoektocht op in haar recente boek Nieuw leven & Psychische kwetsbaarheid.