RZECZY TRUDNE

Bardzo energetyczna i lekko niepokojąca rozmowa z @pawel.zukowski. Późny artysta (odkryty po 40), żyjący z HIV (dobrze i świadomie) i AuDHA. W sztuce i życiu jest specjalistą od rzeczy trudnych (wykluczenie, niemoc, nieakceptowalność), wiec nic dziwnego, że musiał znaleźć się tutaj. O swoich pracach, które drażnią strefy komfortu, o życiu z wirusem i testamencie spisanym na kartonie. O winie, karze i słowach, które z żółtych karteczek lądują w Galeriach. Rozmawiamy o tym, jak to się dzieje, że można nieść swój  bagaż i mówić o sobie „totalnie spełniony" - bez fałszywej pogody. To łatwe czy trudne?Paweł - dziękuję!Obejrzyjcie prace Pawła:- http://linktr.ee/zukowskiOraz aktualnie w @lisowski.galleryI przeczytajcie ku refleksji:- Susan Sonntag "Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory” 

Rozmowa niesamowita! Bo dzięki niej możemy zajrzeć do świata, który jest bolesny i piękny jednocześnie. Moja rozmówczyni Marta Kabulska (@marta_kabul) z niebywałą otwartością opowiada o bardzo trudnym doświadczeniu. Jak to jest dowiedzieć się, że najbliższa osoba „CI umiera”, jak to jest podjąć decyzję o zabraniu jej do domu, aby z nią po prostu być. Jak towarzyszy się umierającej mamie, samej będąc mamą. I o  (tak, nie przywidziało Wam się) pięknie tych ostatnich tygodni, dni, godzin. Bo w ostatnich chwilach oprócz zbliżającej się śmierci jest mnóstwo miejsca na miłość, ciekawość, czułość, a nawet poczucie humoru. Nic nie jest samotną wyspą, nawet umieranie.Marto - dziękuję! Dzięki Tobie wiemy, że to może być niezwykły, choć niełatwy czas.A tradycyjnie, do przeczytania:- Georgi Gospodinow „Ogrodnik i śmierć”I do posłuchania:- Clint Mansell "Lux Aeterna" (wyk. The Kronos Quartet)www.youtube.com/watch?v=4I-GGTCV0K0

W okołoświątecznym czasie nietypowy prezent dla tych, którzy nie mają głowy do pierników i prezentów. Bo właśnie ktoś im odchodzi. 10 genialnych i prostych zasad jak komunikować się z osobami, które umierają. Sprawdzonych w boju, bo opisanych przez Simona Boasa, autora „Poradnika umierania dla początkujących” z jego wycieczki do Rakolandu. Simona już nie ma, ale jego rady dodają otuchy tym, którzy jeszcze są w podróży.  Kiedy wiemy, co i jak robić jest łatwiej, obiecuję!

W 29 odcinku podcastu zagłębię się w podróż od komórki po kosmos pytań o sens. Czy nieśmiertelna meduza naprawdę istnieje? Co nauka wie o mechanizmach starzenia?Opowiadam o DNA, które codziennie ulega 100 tysiącom uszkodzeń (i jak nasze ciało sobie z tym radzi), o białkach, które się "psują" i o tym, dlaczego ewolucja nie zadbała o nasze życie po przekazaniu genów.I o tym, dlaczego długowieczność jest biznesem … życia dla niektórych.Na koniec pytanie zasadnicze – czy naprawdę chciałbyś/ chciałbyś być nieśmiertelny? A gdyby jednak… Przeczytaj: "Dlaczego umieramy",  Venki RamakrishnanObejrzyj: „ „Don't Die: The Man Who Wants to Live Forever” Chrisa Smitha ( Netflix)  Zajrzyj:@ bryanjohnson_Posłuchaj: Lux eterna Clinta Mansella  do filmu „Requiem dla snu” https://www.youtube.com/watch?v=aOHmfq2AUaU&list=RDaOHmfq2AUaU&start_radio=1

Trauma seksualna dotyka wielu z nas, ale mało kto o niej otwarcie mówi. Czy jedno mroczne zdarzenie z przeszłości musi przekreślać szansę na szczęśliwe życie? Zdecydowanie nie! W dzisiejszym odcinku rozmawiam z Małgorzatą Bajko, psychoterapeutką i traumatolożką oraz Jagną Kaczanowską, psycholożką i dziennikarką — autorkami książki "My też. Rozmowy o wychodzeniu z traumy seksualnej".Obalamy mit, że osoby po doświadczeniach traumatycznych są "skazane" na życie w cieniu bólu. Małgosia i Jagna wyjaśniają, co sprzyja zdrowieniu i jak zintegrować trudne doświadczenia, by nie rzucały cienia na całe życie.Poruszamy także tematy nadużyć wobec dzieci, traum generacyjnych, nakładania się różnych traumatycznych doświadczeń oraz kwestii konfrontacji z osobami, które nas skrzywdziły."Cień daje schronienie, bo trudniej nas w nim zobaczyć, ale w cieniu jest zimno i się nie wzrasta" - czas więc wyjść na światło i odzyskać swoje życie.  Zapraszam do wysłuchania i polecam książkę "My też" (wyd. Agora) o wychodzeniu z traumy seksualnej autorstwa Małgorzaty Bajko i Jagny Kaczanowskiej.

Czy jesteśmy w stanie na 100% umrzeć w hybrydowym świecie? Czy nasze cyfrowe ślady przedłużają życie po śmierci? Rozmowa z charyzmatyczną ekspertką od cyberbezpieczeństwa Joanną Wziątek - Ładosz (@paniodcyber, podcast „Cyberbezpieczeństwo po ludzku”) o cyfrowej śmierci, żałobie i dylematach związanych z zarządzaniem cyfrowymi pozostałościami po zmarłych. Posłuchaj o chatbotach imitujących bliskich, wirtualnych spotkaniach z awatarami i etyce cyfrowej nieśmiertelności. Próbujemy zrozumieć jak technologia zmienia podejście do przemijania. Obejrzyj: film „Eternal You” reż. Hans Block, Moritz Riesewieck sztukę teatralną „Orfeusz” reż. Anna Smolar, TR Warszawa https://instytutdobrejsmierci.pl/orfeusz-strata-jest-refrenem-joanna-winiarska-o-spektaklu-w-rezyserii-anny-smolar/

Pogrzeb może nieść w sobie coś więcej niż tylko smutek. Domknięcie, symbolikę, bliskość, wspólnotę, podkłady miłości. Jest miejscem na rytuały, na poczucie ulgi, na wyjście do życia dla tych, którzy pozostają. Ultraciekawa rozmowa z Izą Jachnicką, celebrantką pogrzebową (@ogrodpozegnan), która projektuje i prowadzi spokojne, piękne, humanistyczne uroczystości, nastawione na przeżycie pożegnania z ukochaną osobą w bezpiecznej, empatycznej atmosferze (izabelajachnicka.pl). Ceremonię pożegnalną (nie pochówek) można poprowadzić w domu rodzinnym, w prywatnym ogrodzie, w ukochanym parku miejskim lub nawet… w kinie! Skoro możemy wziąć ślub nurkując to dlaczego pożegnanie nie może być równie indywidualne? Mnie Iza zainspirowała pomysłem na… przyjęcie niespodziankę. Czy to już dla Was za dużo?    Zajrzyj: pogrzeb-humanistyczny.com Izabelajachnicka.pl   Przeczytaj: Megan Devine „Cierpisz? Masz do tego prawo” Andrew Capson. Alicia Roberts „The little book of humanist funerals”   Obejrzyj (i posłuchaj jednocześnie;-): "Pożegnania " reż. Yôjirô Takita   Posłuchaj (koniecznie):  Podcast „Ogród Pożegnań” www.youtube.com/watch?v=2qhyFqsAQk8

Temat piękny i niełatwy. Jak nauczyć się odpoczywać? Nieskromnie uważam, że coś o tym wiem.I chętnie się tą wiedzą podzielę na kobiecych warsztatach w Zabużu (@matka_natura_warsztaty). Tym razem poopowiadam Wam krótko o projektowaniu mentalnych przestrzeni odpoczynku, o tym czy warto być goblinem i jak zaskoczyć swój własny mózg. Ten odcinek jest na wakacje. O tym jak odpuścić, wyhamować i zobaczyć, o co nam chodzi. W końcu lato zobowiązuje!   Pojedź z nami na warsztaty — szczegóły i zapisy tutaj: https://getintouch.pl/matka-natura-warsztaty/ https://www.facebook.com/reel/984819952944439   Zajrzyj: @trendradar.pl @matka_natura_warsztaty   Przeczytaj: Ottessa Moshfegh „Mój rok relaksu i odpoczynku” Jo Jurga „Szałas na hałas” Natalia de Barbaro „Czuła przewodniczka”   Obejrzyj: "Przynoszę ci dzikość" reż. Dyba Lach   Posłuchaj: Michał Zygmunt Reportaż dźwiękowy „rejs Bug – Odra” https://www.youtube.com/watch?v=wjkhGfptDFY&list=OLAK5uy_nIHIOveCLtCFtmOecmZ-lrdiC4yPKfZ7o

Po pierwsze jest ulga – że może ktoś nam pomoże. Po drugie wstyd – co tam zostanie „naopowiadane” o naszej rodzinie. O praniu rodzinnych brudów i sztafecie mknących pokoleń rozmawiam z psychologiem klinicznym i certyfikującym się psychoterapeutą Dawidem Rastianim (@rastiani). I dochodzimy do wielu ciekawych wniosków, a najważniejszy jest taki, że sami musimy się aktualizować, aby zachować przyczepność do rzeczywistości.   Poczytajcie (dużo ciekawego!): ·        Chris Taylor „Dzieci i młodzież ze zdezorganizowanym stylem przywiązania”   ·        Agnieszka Kozak i Jacek Wasilewski „Uwięzieni w słowach rodziców. Jak uwolnić się od zaklęć, które rzucono na nas w dzieciństwie” ·        Anna Oleszkowicz, Alicja Senejko „Psychologia dorastania”  ·        Justyna Suchecka „Pokolenie zmiany młodzi o sobie i świecie który nadejdzie” ·        Tomasz Sobierajski, Magdalena Kuszewska „Pokolenia” ·        Lek. Aleksandra Pięta „Zdrowie psychiczne. Instrukcja obsługi” Posłuchaj: ·        Paweł Mykietyn Drugi koncert na wiolonczelę i orkiestrę https://www.youtube.com/watch?v=bpdiQgT1WF0

Magda @magda_atkins jest bohaterką filmu dokumentalnego Ewy Ewart „Bez retuszu”, który pokazuje jej zmagania z diagnozą i leczeniem choroby nowotworowej. Ja rozmawiam z nią dużo dużo dalej. Po tym jak usłyszała od lekarza „jest Pani zdrowa, proszę iść do domu”.  Pierwsza myśl? Wcale nie „uff jak dobrze” tylko lęk, co będzie dalej. Czy można normalnie żyć po tym jak życie stanęło na głowie, czy powrót do codzienności jest raczej jak życie żołnierza po powrocie z Afganistanu, Rozmawiamy też o pięknym życiu, o wsparciu innych i o tym czy istnieje coś takiego jak osobowość nowotworowa? A Wy jak sądzicie? Posłuchajcie nas!   Obejrzyj: Dokument „Bez retuszu” z cyklu „Ewa Ewart poleca” Przeczytaj: Sylwia Pogorzelska „Jestem wdzięczna za raka” Gabor Matte „Kiedy ciało mówi nie. Koszty ukrytego stresu” Obejrzyj ( dla relaksu) Serial „Cristobal Balenciaga” na Disney +

Jest takie miejsce na ziemi, którego progu za nic nie chcemy przekroczyć. Hospicjum. Brzmi jak trzysylabowy wyrok. Tymczasem moja rozmówczyni @doktor.malenda mówi, że w razie potrzeby… chciałaby się tam znaleźć. A wie co mówi! Jest lekarką opieki paliatywnej. Pracuje w hospicjum. Opowiada jak można pacjentom dać spokój, uśmiech. wytchnienie od bólu, czas na załatwienie wszystkich spraw. Sprawić, aby ich czas zwolnił. Mówi też o tym czym jest terapia uporczywa i terapia daremna. I o tym dlaczego pogodzenie się z odchodzeniem daje ulgę.  Jej zdaniem hospicjum nie jest tylko o śmierci, ale przede wszystkim jest o życiu. I ja się z tym zgadzam. Bo pacjenci innego już mieć nie będą. Jest w tej rozmowie konkret i światło. Lekkość i powaga. Prawda. Bo jeśli już umierać to lepiej dobrze niż źle. Zajrzyj (nieodmiennie) na: Instytutdobrejsmierci.pl Przeczytaj: Ken Wilber „Śmiertelni. Nieśmiertelni” Elizabeth Kubler – Ross „Życiodajna śmierć. O życiu, śmierci i życiu po śmierci” Sam Knight „Biuro Przeczuć. Historia Psychiatry, który chciał przewidzieć przyszłość”.   Posłuchaj: Michał Zator harfista.pl

Czy mamy obowiązek zrobić to, o co poprosili nas bliscy przed śmiercią? Czy raczej kiedy Oni są już po drugiej stronie wchodzi w życie niepisane prawo: decydują Ci, co zostali. Liczy się ich komfort i uczucia. Nad tym ciekawym pytaniem pochylamy się z dziennikarką i aktywistkę @sylwia_majcher_eko. Na przykładzie z życia (i śmierci) oczywiście. A skoro mam już po drugiej stronie mikrofonu zerowastową guru nie możemy nie porozmawiać także o tym co zrobić z tymi wszystkimi przedmiotami, które zostają. Czy zasilić nimi naszego ogrody pamięci, czy oddać, czy sprzedać? Gadamy o pamiątkach, dzieciach, wyrzuconych listach i o tym, co ludzie powiedzą.  Bo zawsze coś mówią, prawda?  Plus Zobacz: Żałoba inaczej, Reż. Susann Kowatsch | 32 minPsycho: Żałoba, Reż. Claudia Euen, Isabel Hahn | 26 minJaponia: Telefon w zaświaty, Reż. Constantin Simon, Aruna Popuri | 25 min Przeczytaj: Zsuzsa Bank „Śmierć przychodzi nawet latem” Posłuchaj: J.S. Bach, Oratorium na Boże Narodzenie

Dzisiaj spróbuję rozgryźć czym jest storycare, czyli opowiadanie troski. Jak dzięki opowieściom można dać innym siłę albo ulgę. Czy język do rozmów z odchodzącymi i chorymi jest inny? Jak to jest być strażnikiem opowieści i dlaczego chore dzieci nie lubią nudnych opowiadań (zresztą, kto je lubi) Jest w tym odcinku kilka mocnych historii, łączenie z tą jak to jest przegapić cudzą śmierć. A Wy kim jesteście - wilkiem czy orłem? Zastanawialiście się kiedyś nad tym?      Zajrzyj na ·     Storycare.com Obejrzyj ·       „Lousy Carter”, reż Bob Byington Przeczytaj: ·       „Sekretne życie pobożnych kobiet”, Deesha Philyaw Posłuchaj ·       Edward Elgar Koncert wiolonczelowy E – moll   https://www.youtube.com/watch?v=OPhkZW_jwc0

Jak to leciało? „Jak się nazywa ten Niemiec, który zabrał moje leki?” Choroba Alzheimera demoluje rodziny. Powolnie. Jest żałobą rozłożoną na raty  - mówi moja rozmówczyni Marta (@m_krupi), bo przeżywa się ją po stracie każdej funkcji poznawczej bliskiego, który choruje. Nie pozostawia nadziei, że będzie lepiej i każe ze sobą żyć. Marta przejmująco opowiada o chorobie swojej mamy. O tym, jak utrzymać więź w momencie gdy przecina ją niepamięć. I o tym co zapominamy jako ostatnie. Może nie pamiętamy już nic, ale potrafimy jeszcze powiedzieć „bardzo Cię kocham”Marta sama za moment zostanie mamą. Próbuje zbudować pomost bez pamięci między swoją mamą, a swoją nienarodzoną jeszcze córeczką.  Jeśli macie kogoś bliskiego kto też choruje – posłuchajcie jak on mądrze o tym mówi. Że można też w tym odnaleźć coś dla siebie. Że Alzheimer zabiera wiele, ale nie zabiera miłości.   Przeczytaj:  ✦ Karolina Jurga „Idealny opiekun nie istnieje” ✦ Barbara Woźniak: „Niejedno” ✦Georgi Gospodinow „Schron przeciwczasowy” Obejrzyj: ✦ Motyl Still Alice z Juliane Moore ✦ Ojciec z Anthony Hopkinsem Zajrzyj po wiedzę: ✦ facebook.com/poznajdemencje Posłuchaj ✦ Johan Halvorsen, Passacaglia https://www.youtube.com/watch?v=nnOoAnLL7vY

Jak to jest kiedy ktoś bliski postanawia, że już nie będzie walczył. Że chce odejść. A nasz punkt widzenia jest zupełnie inny - my chcemy go zatrzymać za wszelką cenę. I wtedy czyje się liczy? Przekonywać? Nie pozwalać? Działać wbrew woli, leczyć na siłę, trzyma ć kurczowo przy życiu? Jak się w ogóle pogodzić z tym, że ten ktoś podjął taką decyzję i nas nie ma w tej układance. Że nie chce żyć już chociaż ma nas? Nie wiemy jak to jest jeśli tego nie doświadczymy Mój rozmówca Rafał – doświadczył. I opowiada jakie uczucia temu towarzyszą. Ile w tym niezgody, a ile pokory. Życiowe i może się przydać. Przeczytaj: ✦ Tomasz Tyczyński „Nieuzasadnione poczucie szczęścia” Posłuchaj ✦ Giaccomo Puccini, aria Nessum Dorma z opery Turandot https://www.youtube.com/watch?v=8uqPnY5hQDs

Jak się dobrać do tego tematu. Czy może lepiej go w ogóle nie ruszać? O samobójstwach rozmawiam z suicydolożką Minerwą Wdzięczkowską (@minerwapoject), która edukuje ludzi w sieci na temat odebrania sobie życia. Zna temat w teorii praktyce. Rozmawiamy o symptomach i tym czy da się rozpoznać, że ktoś planuje odebrać sobie życie.  Za to nie rozmawiamy o metodach, bo taka jest zasada.Zastanawiamy się czy można pomóc i powstrzymać kogoś, kto nie chce już dłużej żyć. I punktów, od których zaczyna się droga myślenia o samobójstwie. Jak wygląda ta droga. Szukamy związków ze zdrowiem psychicznym, zastanawiamy się czy Blue Monday rzeczywiście istnieje i czy samobójstwem można się „zarazić”? Czy żarty z samobójstw są czerwoną flagą? Oraz dlaczego popkultura je tam romantyzuje? I czy można stracić wrażliwość na ten temat? Jest w naszej rozmowie nadzieja, – że kryzysy samobójcze bywają okresowe i mijają. I że prawdopodobnie każdy taką myśl w życiu miał (w końcu to część złożonej istoty humanizmu), ale to nie znaczy, że coś z tym zrobi. Skupiamy się na tym by zauważać koła ratunkowe. Jest ich tak mnóstwo. Ps. A rozmowę szczególnie dedykuję, już Ty wiesz, komu.   Przeczytaj (książki i strony internetowe): Al. Alvarez Bóg Bestia. Studium Samobójstwa Książki dla młodzieży Weronika Łodyga Ewa Nowak „Orkan. Depresja” Minerwaproject.pl Zwj.pl Obejrzyj: „Wiatr. Thriller dokumentalny” reż. Michał Bielawski Posłuchaj: „Krzesany” poemat symfoniczny, Wojciech Kilar https://www.youtube.com/watch?v=ssVK-dSSo8o

Dzisiejszy odcinek jest o tym, że, sorry, co by nie mówić matka jest tylko jedna I nie zawsze siedzi z tyłu A konkretnie — że ludzka więź z matką jest specyficzna, jedyna w swoim rodzaju i przecięcie jej jest chyba trudniejsze od innych odejść  Co nasze matki zabierają ze sobą, kiedy odchodzą?   Jaką pustkę zostawiają ze sobą i jak ją zasypać?  I dlaczego lepiej zapytać ją o to, kogo w młodości kochała niż o przepis na pomidorową.  Bo Matka jest też trochę konstruktem kulturowym i czasami bywa czarna (Black Mother). Jak Madonna.  Odcinek jest hołdem dla tych, których matki niedawno odeszły, lub niebawem to się stanie.  Rafał, Liliana, Beata, Agata — myślę o Was!    Przeczytaj:  ✦ Sylwia Chutnik „Tyłem do kierunku jazdy” ✦ Douglas Stuart „Shuggy Bain”, „Młody Mungo” ✦ Tatiana Tibuleac „Lato, kiedy mama miała zielone oczy” ✦ Mira Marcinów „Bezmatek” ✦ Marcin Wicha „Rzeczy, których nie wyrzuciłem”   Posłuchaj ✦ Podcast „O zmierzchu” Marty Niedźwieckiej, odcinek „Jasna matka i ciemna matka” ✦ Giovanni Battista Pergolesi „Stabat Mater” www.youtube.com/watch?v=PDdOuy8-JBo

O starości, jako przystanku i młodości z gumy rozmawiam z Anną Augustyn Protas (@wo meno power) dziennikarką, autorką książek i etyczką. Rzucamy snop światła na ludzi starszych, zastanawiamy się, kim są w naszej kulturze. Czy jeszcze nośnikami pamięci, czy już tylko ciężarem. Bywa mądrze – rozmawiamy o kulturach postfiguratywnych, prefiguratywnych i kofiguratywnych.  O tym, że dzisiaj starsi to postarzeni młodzi. Zastanawiamy się nad kobiecym starzeniem z menopauzą w tle. O tym, co się dzieje, kiedy idziemy ulicą i już nie zbieramy spojrzeń. To dobrze, czy niedobrze? O 70 latkach na Tinderze też rozmawiamy. Wyszło nam przewrotnie optymistycznie - mówimy o pierwszej i drugiej starości, o zdrowej medycynie o tworzeniu wspomnień. O kolejności rzeczy. I jak zrobić, aby dochodząc do kolejnej bazy mieć odhaczone najważniejsze rzeczy. Mówimy o rozciąganiu czasu, o poszukiwaniu duchowości, o tym jak się z wiekiem przedefiniujemy. Też o tym, czy starość ma w sobie dość mocy by przygotować nas do ostatecznego. I kiedy następuje ten moment, w którym widzimy, że to już się wydarzyło, starość przyszła nieodwołalnie, koniec, kropka. Jaka to jest energetyczna rozmowa, nie wiedziałam, że to taki wdzięczny temat! Ani, dziękuję za ten cały śmiech! . Przeczytaj, nie pożałujesz:   ✦ Anna Augustyn Protas, dr Tadeusz Oleszczuk „O Menopauzie, czego ginekolog Ci nie powie” ✦ cokolwiek Elisabeth Strout i Juliana Barnes’a ✦ Barbara Woźniak „Niejedno” ✦ Ann Patchett „Stan Zdumienia”   Posłuchaj: ✦ Claude Debussy, Clair de Lune https://www.youtube.com/watch?v=CvFH_6DNRCY

Jest nas więcej! Osób, które chcą rozmawiać o śmierci. Moja kolejna rozmówczyni Kasia Borowczak stworzyła Projekt Rozmowa (pl.project-conversation.com, @project.conversation).  Z rozmachem! O odchodzeniu rozmawia z ludźmi z wielu krajów, kontynentów, w wielu językach. Kasia chciała pokazać, że nawet, jeśli jesteśmy bardzo różni, pochodzimy z innych kręgów kulturowych, mamy odmienne wyznania religijne i polityczne - łączy nas jedno. Nikt nie chce przechodzić przez śmierć bliskich i towarzyszą nam bardzo podobne emocje, gdy to już nastąpi. Kasia była też zawiedziona sposobem podchodzenia do śmierci w naszym kręgu kulturowym i chciała poeksplorować czy gdzieś indziej na świecie można do tego tematu podchodzić w bardziej czuły i wspierający sposób, ·Dzięki niej dowiedziałam się o istnieniu kogoś takiego jak manager śmierci O tym, że w polskiej przestrzeni internetowej już miejsce, gdzie można „zdeponować” swoje pośmiertne życzenia, a nawet filmy dla tych, którzy zostają. Rozmawia z osobami, które stworzyły jogę dla osób w żałobie i tymi, które edukują na temat żałoby środowisk nieheteronormatywnych. Kasia w swoich spotkaniach chce każdemu dać przestrzeń do godzinnej rozmowy o tym „jak to wygląda u Ciebie”. To nie terapia, to czułe wysłuchanie. Kasia niczym Holly Golightly ze ‘śniadania uTiffanego jest nieustannie w podróży, na naszą rozmowę prowadziłyśmy między warszawskim Targówkiem, a … Kolumbią, (co czasami słuchać).   Ps. wysłuchajcie, a dowiecie się, dlaczego Meksykanie zostawiają na kominku sól i cukier dla swoich zmarłych. Przeczytaj: ✦ Małe eksperyment ze szczęściem sekretny dziennik Hendrika Groena lat 83 i ¼ ✦ Trzech Panów na łódce nie licząc psa Jerome K. Jerome ✦ From here to eternity. Travelling the world to find the good death. Caitlin Doughty Posłuchaj ✦ Jan Sebastian Bach Pasła wg Św Jana BWV 245 https://www.youtube.com/watch?v=QSv7SkXmhFI

Bajka terapeutyczna dla dziecka do lat 6, które doświadczyło śmierci rodzica lub ma umierającego rodzica Autorka: Małgorzata Bajko psycholożka, psychoterapeutka i psychotraumatolożka

Ten odcinek uważam za niezbędny nawet dla tych, którzy nie maja dzieci! Bo wynika z niego, ze to my dorośli boimy się tego tematu o wiele bardziej!Czy rozmawiać z dziećmi o umieraniu? Tak! Jak to robić? Zwyczajnie, bez ozdobników. Czy zatajać przed nimi fakt, że ktoś bliski umarł? Zły pomysł! Czy zabierać dzieci na pogrzeby? To zależy. Czy konieczna jest wizyta u psychologa? Będą wskazówki jak to rozpoznać. O tym wszystkim rozmawiam z mądrą psycholożką, psychoterapeutką i psychotraumatolożką Małgorzatą Bajko, która w swoim gabinecie wspomogła już wielu małych pacjentów w żałobie.   Rozmawiamy o tym, kiedy i jak informować dzieci o umieraniu, jakich słów używać (aniołki, zasypianie – nie tędy droga) i czego się spodziewać w ich zachowaniu.   Dowiadujemy się, że jeśli dziecko nie reaguje i nie przerywa zabawy to wcale nie znaczy, że nie przeżywa i że to, co bierzemy za obsesję (zainteresowanie tym, co się dzieje z ciałem po śmierci) jest naturalne i rozwojowe i dlaczego zawsze warto dać się pożegnać.  Małgosia wyjaśnia, w jakim wieku jak dzieci pojmują śmierci i umieranie i kiedy musimy interweniować (żałoba traumatyczne i patologiczna). I najważniejsze, twierdzi, a ja jej wierzę, że kiedy dziecko ma przy sobie wspierające dorosłego, żałoba nie musi dla niego aż taka trudna. Dziecięca perspektywa jest inna. Dzisiaj zamiast książek i muzyki mamy też dla Was coś wyjątkowego. Bajkę terapeutyczną. Skorzystajcie z niej, kiedy nie wiecie, jak powiedzieć dziecku o śmierci kogoś bliskiego. Nie zastąpi rozmowy, ale będzie do niej dobrym pretekstem. Super bonus: ✦ Bajka terapeutyczna dla dzieci do lat 6, które straciły rodzica lub mają rodzica terminalnie chorego. „Po drugiej stronie tęczy” autorstwa psychotraumatolożki Małgorzaty Bajko, przeczytana przez autorkę 

Kiedy choroba przynosi korzyści i nie chcemy się jej pozbyć, bo i po co Nieco wywrotowa rozmowa z terapeutą metody Recall Healing Michałem Skaryszewskim (@backtoemotion) o tym, kiedy nie chcemy wyzdrowieć, bo to nam się po prostu nie opłaca. Jakie korzyści przynosi choroba i dlaczego jej pozbycie się bywa stratą? Rozmawiamy też o terapii poprzez świadomość i stresie, który blokuje nasze przetrwanie. Oraz o tym czy myśli i emocje mogą generować choroby. Mój rozmówca tłumaczy, co metoda, którą pracuje mówi o depresji, alkoholizmie i nowotworach. I czy choroba zawsze jest nieszczęściem czy bywa czasami komunikatem, który mózg wysyła nam poprzez ciało. Bo sam ma tylko jeden pomysł na nas – przeżyć.  O doświadczeniach rodzinnych ze stwardnieniem rozsianym (bardzo ciekawe) i o ciekawej konkluzji, że nasza świadomość żyje tylko jeden dzień. Niby humaniści, istoty wyższe, a jednak jakby jętki jednodniówki. Zapraszamy. Dzisiaj będzie całkiem optymistycznie! Przeczytaj: Roxane Gay „Głód” Patrick Obissier „Zrozum swoje choroby. Dekodowanie biologiczne” Dr Joe Dispenza „Jak uwolnić swój nadprzyrodzony potencjał” Szymon Kowalski „Niepokorny mózg. Geniusz, buntownik, manipulator” Dr Martha Davis, Elizabeth Robbins Estelman Matthew Mc Kay „Ogarnij stres i żyj na luzie” Posłuchaj: Max Richter Sleep https://www.youtube.com/watch?v=N-KhYOaR9Ng

Związek na (wieczną) odległość-rzecz o więzi Czy można mieć relacje z umarłymi? Czy po śmierci więź, która nas łączyła z kimś bliskim zostaje przerwana? To jednak nie jest takie łatwe! Tym razem oddaję się solowym rozważaniom na temat tego, o co chodzi w nierozerwalnej więzi. Bliscy odchodzą, ale zostawiają nam to wszystko, czego zabrać ze sobą nie mogą i zapewne nie chcieliby – wsparcie i miłość. I to jest ta dobra wiadomość. Jak możemy podtrzymywać więź z kimś, kto odszedł? I czy to w ogóle ma większy sens? Posłuchajcie! Zapraszam do wysłuchania 11 odcinka podcastu Rzeczy Trudne Do poczytania: Irvin D. Yalom – „Patrząc w słońce – jak sobie radzić z przerażeniem śmiercią” Mira Marcinów „Bezmatek” Marcin Wicha, „Rzeczy, których nie wyrzuciłem” Piotr Bratkowski - „Mieszkam w domu, w którym wszyscy umarli” Do obejrzenia: Serial „Biały Lotos”, sezon1, HBO Do posłuchania: Claude Debussy, „Arabesque” https://www.youtube.com/watch?v=hWTe3C_RoDo

Rozmowa, o której myślałam, że będzie nie do udźwignięcia. Dziękuję Marii Sarah Kowalczyk, dziennikarce i influenserce znanej jako @nostressbeauty za przejmującą historię, którą się z nami podzieliła. Marysi synek, Rysio, umarł w 9 miesiącu ciąży, dwa tygodnie przed planowanym porodem, który i tak musiał się odbyć. Co się dzieje, ze światem, który rozpada się na milion raniących kawałków? Gdzie jest w nim miejsce dla partnera, rodziny, bliższych znajomych i tylko tych ciekawskich. Jak poukładać się z tym na nowo i co bywa pomocne – terapia, kobiece grupy wsparcia, czy praca z traumą? Rozmawiamy też o tym jak wygląda rodzina, w której są jeszcze inne dzieci i czy warto z nimi rozmawiać o braciszku, którego nie ma. Każda strata jest inna i każda jest szalenie indywidualna, ale Maria wychodzi z założenia, że jeśli choć jednej osobie pomoże jej historia warto było się nią podzielić ze światem. Ja jestem tego samego zdania. Warto wiedzieć, że jeśli przeżywasz (Ty, Twoja siostra, przyjaciółka, znajoma) koszar – nie jesteś sama. Nawet, jeśli tracisz to, co najcenniejsze. Zapraszam do wysłuchania ósmego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube. Link w bio. Przeczytaj: ✦ Natalia de Barbaro „Czuła Przewodniczka” ✦ „Ziarno granatu. Mitologia wg kobiet”. Opracowanie zbiorowe. Posłuchaj: ✦ Gabriel FAURÉ, Pie Jesu z Requiem wyk. Philippe Jaroussky www.youtube.com/watch?v=xTf14maKtT8 Napisz do mnie, jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię. [email protected] J.W. _________________ Dżingiel: @rzeczynieslychane

Dziś rozmawiam z doulą umierania – Anją Franczak (założycielka @Instytutdobrejsmierci). Anja opowiada mi na czym polega jej praca i kto zgłasza się do niej po pomoc. Twierdzi, że umieranie nie jest dla ekspertów i fachowców, tylko dla zwykłych ludzi. Tylko … zapomnieliśmy jak to się odbywa. W swojej pracy daje ludziom poczucie zaufania, że to potrafią i że dadzą radę. Mówi o tym, co w kontakcie ze śmiercią nas wzbogaca i że wokół śmierci jest mnóstwo miłości, bliskości, nie tylko sam smutek. Także o tym jak trudno niekiedy poruszać się pomiędzy osobami, które odchodzą, a ich bliskimi, czyli tymi, którzy zostają. Czasem trzeba negocjować! Anja mówi o tym, że boimy się niewiedzy. Tego, że nie mamy pojęcia jak wygląda umieranie. Dlatego tą wiedzą się dzieli. Kiedy już wiemy jak będzie to wglądało, co będzie działo się z ciałem - czy jest łatwiej? Być może. Mówi o tym, jakie predyspozycje musi mieć osoba gotowa towarzyszyć innym w odchodzeniu i czy komuś, kto sam doznał straty będzie łatwiej. Oraz o tym, dlaczego w kulturze mamy tak wielki problem z mówieniem o śmierci i pocieszaniem osób w rozpaczy. Twierdzi, że w centrum żałoby zawsze jest miłość. Zapraszam do wysłuchania ósmego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube. Link w bio. Zajrzyj do naszych poleceń: ✦ Megan Devine „It’s Ok that You’re not Ok” (polski tytuł „Cierpisz? Masz do tego prawo”) ✦ Atul Gawande „Śmiertelni” ✦ Kathryn Mannix „With the End in Mind: Dying, Death, and Wisdom in an Age of Denial” ✦ Louise Gluck „Ararat” Posłuchaj: ✦ Zbigniew Preisner, „Dies Irae” https://www.youtube.com/watch?v=G9PLgotzn0U Napisz do mnie, jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię. [email protected] J.W. _________________ Dżingiel: @rzeczynieslychane https://www.youtube.com/watch?v=G9PLgotzn0U

Dzisiaj w rozmowie z filozofem Tomaszem Stawiszyńskim zastanawiamy się dlaczego śmierć nas tak uwiera. Czy tylko dlatego, że jest horyzontem naszych planów? Rozmawiamy bez tabu o tym czy samobójstwo jest jednym z wyborów i czy eutanazja rzeczywiście jest takim dobrym rozwiązaniem. I zastanawiamy, czy są śmierci lepsze i gorsze oraz te bez sensu. Ale mówimy też o horrorach (czy ich popularność wynika z tego, że pokazują, iż pod spodem zawsze jest groza) i o starości, jako momencie, którego jeszcze nie umiemy dobrze zagospodarowywać. Mój rozmówca tłumaczy, dlaczego nie ma już miejsca na żałobę i co ma do tego kapitalizm. Oraz zdradza, dlaczego sam śmiercią mocno się interesuje. Czy myśli swojej? Posłuchaj. Bo o tym mówi tylko tutaj. Zapraszam do wysłuchania ósmego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube. Link w bio. Książki polecane przez Pana Tomasza: ✦ Philippe Aries „Człowiek i śmierć” ✦ Michel Vovelle „Śmierć w cywilizacji Zachodu” ✦ Paul Tillich „Męstwo bycia” ✦ Emil Cioran „Na szczytach rozpaczy” ✦ James Hillman, „The Force of Character and the lasting life” ✦ James Hillman „Samobójstwo a przemiana psychiczna” Książka Pana Tomasza : -) :· ✦ Tomasz Stawiszyński „Reguły na czas chaosu” Posłuchaj: ✦ Zbigniew Krauze, Stone Music youtube.com/watch?v=MaNfciKkDBw Napisz do mnie, jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię. [email protected] J.W. _________________ Dżingiel: @rzeczynieslychane

Kiedy ktoś bliski odejdzie trzeba nie tylko pozamykać okna duszy, ale i prawdziwe konta bankowe oraz te na Facebooku. Zadzwonić do pracodawcy, zorganizować kwestie pogrzebu i upewnić się co do spadku. Pułapek jest sporo. Bo, czy np. można napisać testament na komputerze? No właśnie, taki … zupełnie się nie liczy! Nieoczywistych rzeczy jest więcej, pytam o nie Anię Żukowską, ½ autorskiego duetu e-booka o ogarnianiu spraw dotyczących śmierci (@poradnik.smiertelnika) Autorki pokazują, że nie trzeba robić katolickiego pogrzebu osobie, która sobie tego nie życzyła,  gdzie trzeba zadzwonić, jakie pismo wysłać, ile aktów zgonu CI się przyda i ile to wszystko kosztuje. Dla wyjątkowo zagubionych dołączają checklistę rzeczy, które musisz zrobić, gdy świat się zatrzymał, a Ty razem z nim.  To chyba najbardziej życiowy poradnik o umieraniu! Rozmowa też jest życiowa. Z dawką czarnego humoru. Wpadnijcie. Zapraszam do wysłuchania siódmego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube. Link w bio. Przeczytaj, (pierwsza pozycja – obowiązkowa): ✦ Marta Trojanowska, Anna Żukowska, „Poradnik śmiertelnika. Jak ogarnąć sprawy po śmierci bliskiego” ✦ Rozmowa Magdaleny Rigamonti z twórcą Polskiego Centrum Szkolnictwa Funeralnego Adamem Ragielem  „Bez strachu. Jak umiera człowiek” Posłuchaj: ✦ Ludwig van Beethoven, Symfonia A Dur op 92 Allegretto  https://www.youtube.com/watch?v=vCHREyE5GzQ Napisz do mnie, jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię. [email protected] J.W. _________________ Dżingiel: @rzeczynieslychane

Co się dzieje za drzwiami domu pogrzebowego i czy jest jak w serialu „6 stóp pod ziemią”? Sprawdzam to  w rozmowie z Agnieszką Beczek, znaną z instagrama jako @panizdomupogrzebowego  Z tej cennej rozmowy wyniosłam wiele. I nowe pytania. Czy np. odsypanie prochów do relikwiarza jest dobrym pomysłem, czy raczej bagażem dla przyszłych pokoleń? Czy chowanie ludzi w lesie pod drzewami będzie możliwe? Czy można rysować po trumnie i dlaczego to nie taki zły pomysł? Jeśli chcecie wiedzieć co robi  pracownik domu pogrzebowego krok po kroku posłuchajcie naszej rozmowy. Jeśli nie chcecie, trudno, rozumiemy.    Zapraszam do wysłuchania piątego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube. Link w bio. Zaopatrz swoją bibliotekę w:   ✦ Marta Trojanowska, Anna Żukowska, „Poradnik śmiertelnika. Jak ogarnąć sprawy po śmierci bliskiego” ✦ Roland Schultz „Jak umieramy” Posłuchaj: ✦ Polskie Znaki „Rzeczy ostatnie”   Napisz do mnie jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię. [email protected] J.W. _________________ Dżingiel: @rzeczynieslychane

Co się dzieje w głowie kobiety 24 godziny po śmierci męża? Jeśli kiedykolwiek się nad tym zastanawialiście – posłuchajcie mojej rozmowy z niezwykłą, wspaniałą i waleczną Magdą (@burgielmagda)   Rozmawiamy też o słowie wdowa i o tym, co za sobą niesie. Czy wdowa jest własnością publiczną i z jakim bagażem zostaje. Czy rok żałoby wystarczy i dlaczego akurat tyle. I wreszcie-czy (a jeśli tak to kiedy) ma prawo do innych uczuć oraz czy warto w związku rozmawiać o pewnych rzeczach zawczasu. Bo nigdy nie wiadomo kto odejdzie pierwszy. W ogóle w życiu niewiele wiadomo. Oprócz tego, że nie warto odkładać rzeczy na później. Bo później tak łatwo zamienia się w nigdy. Posłuchajcie Magdy! Pięknie mówi. Zapraszam do wysłuchania piątego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube.  Link w bio. Obejrzyj „After Life” Netflix Poczytaj (i nie odkładaj planów na jutro)    Maria Lord, „Praga. Step by step” Balli Kaur Jaswal „Pikantne historie dla pendżabskich wdów” Posłuchaj: Michael Nyman Music form The Draughtman’s Contract https://www.youtube.com/watch?v=xAtmQ63rY8I Napisz do mnie jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię [email protected] Dżingiel i realizacja: @rzeczynieslychane

Wiedzieliście, że decyzję o tym czy już czas na eutanazję zwierzaka można wyliczyć wg matematycznego wzoru (HHHHHMM).???!!! Ja nie wiedziałam. Widziałam tylko,  że po stracie bliskiego zwierzaka możemy cierpieć jak po utracie bliskiej osoby. Że potrzebujemy wsparcia i czasu. A w dorosłości to jest  najlepsze, że możemy się otaczać tylko tymi osobami, które sami wybieramy. I mogą to być zwierzęce osoby  - jak mówi moja rozmówczyni.  O czym rozmawiały? O tym czy w Polsce jest zgoda społeczna na żałobę po zwierzętach. Czy można pochować swojego psa w ogródku i komu się wtedy narazimy. Jak pomóc odchodzącemu przyjacielowi?. Czy w Polsce są hospicja dla zwierząt.  Jak i kiedy podejmuje się decyzję o zwierzęcej eutanazji.  O tym wszystkim rozmawiam z cudowną Adą Bader, psią terapeutką (@bliżej_psa) i podcasterką (Rodzicielstwo Pieskości)  Zapraszam do wysłuchania czwartego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube.  Link w bio. Poczytaj (nie będzie smutno!)   Magda Ćwirlej - Oliwa „Jak mądrze zadbać o swojego psa i kota” Masson Jeffrey Moussaieff „Kiedy odchodzi przyjaciel. Refleksje o śmierci zwierząt domowych”  Barbara J. King „jak zwierzęta przeżywają żałobę”  Sigrid Nunez „Przyjaciel”  Posłuchaj (urocze)  Jean Philippe Rameau „Kura”  https://www.youtube.com/watch?v=8yiJOImd6k0  Napisz do mnie jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię  [email protected] Dżingiel i realizacja: @rzeczynieslychane

Czy chcielibyśmy, aby część z nas żyła wiecznie? Albo inaczej-żyła dłużej? Np. w kimś? Tak, dobrze myślicie, ten odcinek będzie o transplantologii. A Wy, chcielibyście oddać swoje narządy po śmierci innym? Porozmawiam o tym z kimś, kto zajmuje się przeszczepami na co dzień- Markiem Stefanowiczem, chirurgiem i transplantologiem z Centrum Zdrowia Dziecka Może uda się z niego wyciągnąć czy przeszczepy łańcuchowe są tylko w serialach, czy w prawdziwym życiu też (tu możesz się solidnie zdziwić). Oraz czy w Polsce możemy dostać organ od obcej osoby i czy fragment wątroby jeszcze urośnie. Sprawdzam, czy po przeszczepie można mieć 3 nerki i czy wystarczy powiedzieć przy świadku, że chcielibyśmy zostać dawcą, aby się liczyło. Rozmawiamy też o trudnych emocjach. Czy da się przyzwyczaić do takiej pracy? Czy gdyby Pan Bóg wybrał sobie zastępcę, byłby nim transplantolog? Zapraszam do wysłuchania trzeciego odcinka podcastu RZECZY TRUDNE na Spotify i YouTube. Link w bio. Poczytaj (ciekawe!): www.poltransplant.org.pl Sam Quinones „Dreamland. Opiatowa epidemia w USA” Slavenka Drakulic „Ciało z jej ciała” Posłuchaj (zawsze!): Arvo Pärt „Tabula Rasa” Napisz do mnie jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię [email protected] Dżingiel i realizacja: @rzeczyniesłychane

Czy da się zaprojektować swoją żałobę (skoro można np. karierę)? Czy umiemy przewidzieć już dzisiaj, jak będziemy czuć się po stracie kogoś bliskiego i od czego to zależy. Jakie są rodzaje i czynniki żałoby i dlaczego mówienie o jej pięciu fazach jest już passe? O tym, czy należy ją leczyć farmakologicznie jeśli po dwóch tygodniach od straty kogoś bliskiego nadal jesteśmy smutni oraz czy po odejściu kogoś na zawsze nadal można go kochać i dlaczego w bajkach o wielkiej miłości jakoś nie mówią, co następuje po zdaniu „i żyli długo i szczęśliwie”. Poczytaj (nie pożałujesz): ✦ Wiliam Worden ”Grief Counseling and Grief Therapy” ✦ Joan Didon „Rok magicznego myślenia” ✦ Łukasz Barys „Kości, które noszę w kieszeni” Posłuchaj (jeśli jesteś w nastroju):  ✦ Philip Glass „Glassworks – 01.Opening” Napisz do mnie, jeśli chcesz mi opowiedzieć swoją historię.  [email protected] _____ Dżingiel i realizacja: @rzeczyniesłychane

Dlaczego mówienie o umieraniu w przestrzeni publicznej jest wyjątkowo niezręczne i zgrabnie pomijane? Jak o śmierci myślą dzieci i co dokładnie możemy zrobić aby (jeszcze nie jest za późno) żyć tak, by niczego przed śmiercią nie żałować? Albo przynajmniej żałować mniej. Zawsze coś. Oraz dlaczego nie wypada o niej mówić na salonach i w czym zastąpiła seks? O pewnym księciu z Neapolu, hospicyjnej pielęgniarce, martwych ptakach i awaryjnym lądowaniu.  Przeczytaj (jeśli chcesz): – Tomasz Stawiszyński „Ucieczka od bezradności” – Roger-Pol Droit „101 Zabaw Filozoficznych. Doświadczanie Codzienności” – Bronnie Ware „Czego najbardziej żałują umierający” Obejrzyj (jeśli dasz radę):  – „Manchester by the Sea, reż  Kenneth Lonergan Posłuchaj (namawiam):  – Gesualdo Di Venosa „Moro, Lasso, al. Mio duolo” Madrigal for 5 voices (Book 6) W.6/74 Dżingiel i realizacja: @rzeczyniesłychane