Þetta helst

Hvenær er maður hæfur til að eiga banka? Hvernig geta menn verið ótengdir eigum sínum og jafnvel sér sjálfum á Íslandi? Hvers vegna virðast svokallaðar hlutfallstölur, það er að segja hversu stóran eignarhlut fjárfestar eiga í bönkum, þýða annað hér á Íslandi en víðast hvar annars staðar.? Þessu ætlum við að reyna að svara, í það minnsta velta upp í þætti dagsins. Lýður Guðmundsson, annar svokallaðra Bakkavararbræðra, hefur undanfarin misseri gert sig æ meira gildandi í íslenska fjármálakerfinu. Lýður er nú stærsti einkafjárfestirinn í tveimur íslenskum bönkum: Kviku banka og Arion banka. Félag Lýðs á núna 5,5% í Kviku banka, sem gerir hann að fimmta stærsta hluthafa bankans, en einungis fjórir lífeyrissjóðir eiga stærri hluti í bankanum. Stærstu hluthafar íslenskra banka eru þessir lífeyrissjóðir en þessir sjóðir eru hins vegar ekki mjög virkir hluthafar. Þannig geta einkafjáfestarnir, það er að segja þeir sem ekki eru lífeyrissjóðir, oft og tíðum ráðið talsvert meiru en hluthafallslegur eignarhlutur þeirra virðist bera með sér. Umsjón: Helgi Seljan

Í dag beinum við sjónum okkar að hraðtísku - og þeirri ákvörðun franskra stjórnvalda að setja sérstakt gjald á hverja flík sem tengist hluta þess iðnaðar. Rætt er við Jóhann Pál Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra Samtaka verslunar og þjónustu, Brynhildi Pétursdóttur, framkvæmdastjóra Neytendasamtakanna, og Jóhannes Bjarka Urbancic Tómasson, sérfræðing hjá Umhverfis- og orkustofnun.

Fyrstu skjalfestu heimildirnar um komu Roma-fólks til Íslands eru frá því í byrjun tuttugustu aldarinnar. Guðmundur Hálfdánarson sagnfræðingur hefur stundað rannsóknir á sögu Roma-fólks hér á landi. Hann er þátttakandi í rannsóknarverkefni um þessa sögu þar sem hún er tengd við samtímann. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Íslenskir ferðamenn hafa stigið fram og lýst reynslu sinni af því að hafa verið sviknir í viðskiptum með leiguhúsnæði í Alicante á Spáni. Fyrirtækið sem um ræðir heitir Sammlind og eigandi þess Samúel Jón Samúelsson. Fólkið hefur lýst því hvernig það borgaði mörg hundruð þúsund eða jafnvel milljónir fyrir leiguíbúðir sem það fékk svo aldrei. Gögn frá spænskum yfirvöldum og fréttir í þarlendum fjölmiðlum sýna hvers algeng slík svik í ferðamannageiranum í landinu eru. Rætt er við tvö af fórnarlömbum Sammlindar og fjallað um þetta leigusvikamál í víðara samhengi. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Tvö vegleg brot úr verkinu Hafmeyjunni eftir Nínu Sæmundsson eru þessa dagana til sýnis á Listasafni Reykjanesbæjar. Brotin hafa varðveist eftir að listaverkið var sprengt í loft upp á nýársnótt 1960. Á sýningunni kemur fram að brotin séu í einkaeigu en þó eru þau skráð sem eign Listasafn Reykjavíkur. Í Þetta helst verður sögð saga brota af einu umdeildasta listaverki Íslands, hvernig það var uppgötvað fyrir tíu árum að þau væru horfin úr geymslu listasafnsins og leitað svara hvort það sé rétt að listasafnið hafi ætlað að farga þeim fyrir aldarfjórðungi eða hvort það sé vegna misskilnings að brotin eru nú stofustáss á Suðureyri. Umsjón: Erla Björg Gunnarsdóttir

Matvælastofnun fjarlægði mörg hundruð dýr af sveitabænum Brimnesi í Eyjafirði í sumar vegna vanhirðu og slælegrar meðferðar. Bæði var um að ræða kindur, hross og hrúta segir bóndinn á bænum, Arnar Gústafsson. Hann segir stofnunina meðal annars hafa fjarlægt 450 kindur, 26 hrúta og 36 hross. Kindurnar voru færðar í sláturhús um helgina, segir Arnar, og hrútunum var lógað og þeir notaðir í moltu segir bóndinn. Matvælastofnun hefur reynt að selja hrossin eftir að þetta inngrip átti sér stað og einhverjum mun hafa verið lógað. Að mati Arnars fer MAST fram með ofríki og einelti í málinu og telur hann að ríkisstofnunin ætli sér að knésetja hann og hans búskap í Brimnesi. Rætt er við Arnar og forstjóra Matvælastofnunar, Hrönn Jörundsdóttur í þættinum. Hrönn segir sjaldgæft að stofnunin fari í vörslusviptingu á dýrum á sveitabæjum og að þetta sé þrautalending þegar önnur úrræði hafa ekki dugað. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, greindi frá því í Vikulokunum á laugardaginn að frumvarp um að draga úr vægi verðtryggingar verði lagt fram í haust. Rætt er við Jón Bjarka Bentsson, aðalhagfræðing Íslandsbanka, og Jónas Atla Gunnarsson, hagfræðing Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar, um áhrif þess að takmarka lengri verðtryggð lán og setja skilyrði um lágmarks eignamyndun. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Félag Reynis Grétarssonar, Gavia Invers, stærsta hluthafi Sýnar hefur stefnt eiganda félagsins Ursus hf, Heiðar Guðjónssyni. Heiðar Guðjónsson er fyrrverandi forstjóri Sýnar og áður stjórnarformaður, sem lét af störfum og seldi allan hlut sinn í Sýn árið 2022 fyrir 2,2 milljarða króna. Félag Grétars, Gavia, keypti hlut Heiðars. Reynir Grétarsson og meðeigendur hans í Gavia telja að Heiðar hafi leynt, bæði þá, aðra hluthafa og markaðinn allan dýrmætum upplýsingum sumarið 2022. Upplýsingar sem hefðu orðið til þess að Heiðar hefði fengið mun minna fyrir bréfin sem hann seldi Gavia. Fjallað er um þessa deilu í þætti dagsins og útskýrt um hvað hún snýst. Umsjón: Helgi Seljan

Eitt stærsta mögulega skattamál Íslandssögunnar er nú á borði skattayfirvalda. Skatturinn hefur sent nokkrum bílaleigum hér á landi bréf og sagt þeim frá því að til skoðunar sé að krefja einhverjar þeirra um virðisaukaskatt af tekjum þeirra vegna sölu á vátryggingum aftur í tímann. Ef Skatturinn endurákvarðar skattgreiðslur þessara bílaleiga getur heildarupphæðin numið allt að 25 milljörðum króna. KPMG er að vinna fyrir nokkrar af stærstu bílaleigum landsins í málinu. Lögfræðingurinn Kristinn Jónasson, segir að bílaleigurnar hafi verið í góðri trú í málinu og að þæt hafa leitað ráðgjafar hjá bæði Skattinum og skattasérfræðingum í málinu. Rætt er við Kristinn um deiluna við Skattinn. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

,,Skilaboðin frá Íslandi”; ,,Þetta er synd fyrir Evrópu”; ,,Sterk tengsl Íslands við Evrópusamband fela í sér að niðurstaðan er ekki sambærileg við Brexit” eru nokkrar af þeim fyrirsögnum sem birst hafa í dagblöðum í Evrópu um þjóðaratkvæðagreiðsluna á Íslandi á laugardaginn. Ísland, og fréttir frá Íslandi, eru ekki til umfjöllunar í erlendum fjölmiðlum á hverjum degi. Síðustu daga hefur þetta hins vegar verið raunin. Líklega þarf að fara aftur til ársins 2016 til að finna sambærilegt umfang af fréttum í erlendum miðlum um eitt mál sem tengist Íslandi og síðustu daga. Þetta var þegar íslenska landsliðið lagði enska landsliðið í Evrópukeppninni í fótbolta og eins var talsverð umfjöllun um Ísland erlendis út af Panamaskjölunum svokölluðu skömmu áður. Túlkanir og greiningar á niðurstöðunni hafa verið allt frá því að Íslendingar hafi hafnað Evrópu og yfir í það að Ísland sé alls ekki að gera það þar sem landið sé þegar í djúpri samvinnu við Evrópusambandið í gegnum EES-samninginn og Schengen. Rætt er við hagfræðinginn og ritstjórann Ásgeir Brynjar Torfason og alþjóðastjórnmálafræðinginn Guðbjörgu Ríkeyju Thoroddsen um viðbrögðin í erlendum fjölmiðlum við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Eflaust hafa hlustendur tekið eftir því að bensinverðið er hærra í dag en í gær – því tímabundin lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti féll úr gildi á miðnætti. Rætt er við Runólf Ólafsson, framkvæmdastjóra FÍB, Pál Gunnar Pálsson, forstjóra Samkeppniseftirlitsins, og Hjalta Óskarsson, hagfræðing. Þá er rætt við ökumenn á bensínstöðvum. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Sigríður Dögg Auðunsdóttir, formaður Blaðamannafélags Íslands, segir að sú ákvörðun stjórnenda Sýnar að hætta með sjónvarpsfréttir sé gríðarleg vonbrigði. Sýn greindi frá þessu í tilkynningu til Kauphallar Íslands núna í morgun. Síðasti kvöldfréttatími Sýnar verður í kvöld. Með þessu lýkur 40 ára samfelldri sögu kvöldfrétta á Sýn og fyrrirennara Sýnar, Stöðvar 2. Fyrsti fréttatíminn á Stöð 2 var sendur út þann 9. október árið 1986. Fjallað er um þessa ákvörðun og hún sett í samhengi við þá ákvörðun að Sýn seldi ekki stóran hluta af fjölmiðlum sínum til Símans fyrir 5,25 milljarða króna líkt og til stóð. Sýn skilaði árshlutauppgjöri í síðustu viku sem Björn Steinar Birgisson greinandi ræðir um. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Nýtt langtímahættumat vegna Reykjanesskaga sem Veðurstofa Íslands gerði sýnir að áhrifasvæði eldgosa ná allt frá Reykjanestá að Ölfusá og Hvalfirði. Á þessu svæði eru lykilinnviðir, meðal annars allar fjórar, stjóru jarðmarmavirkjanirnar á svæðinu: Reykjanesvirkjun, Svartsengisvirkjun, Hellisheiðarvirkjun og Nesjavallavirkjun. Eldgos í Hengli gæti haft mikil áhrif á þær. Halldór Halldórsson, öryggisstjóri Landsnets og formaður neyðarsamstarfs raforkukerfisins, og Þráinn Friðriksson, se, leiðir jarðhitarannsóknir hjá Orkuveitunni, segja Þetta helst frá þeim sviðsmyndum sem gerðar hafa verið og áhrifum þess ef þær rættust.

Á Nýbýlaveginum í Kópavogi er matvöruverslunin Fiska þar sem yfirleitt er örtröð síðdegis og um helgar. Verslunin selur matvöru frá öllum heimshornum sem yfirleitt er ekki til í öðrum búðum. Tekjuaukningin hjá Fisku hefur verið ævintýraleg síðustu ár og hefur verslunin nú sprengt af sér húsnæðið í Kópavogi og er verið að tvöfalda það. Eigandinn, Árni Elvar Eyjólfsson, segir að veltan hafi sexfaldast frá árinu 2020 þegar Fiska opnaði á Nýbýlaveginum í miðjum Covid-faraldrinum. Saga Árna sem kaupmanns nær aftur til ársins 1994 þegar hann byrjaði að selja fisk frá vinnslu ömmur sinnar og afa í Grundarfirði í Kolaportinu þegar hann var sautján ára menntaskólanemi. Í þættinum í dag er FISKA heimsótt og rætt er við Árna Elvar og nokkra af viðskiptavinum verslunarinnar. Umsjón: Ingi Freyr Viilhjálmsson

Í ár var maður að nafni Daníel Sigurðsson skattakóngur Íslands. Hann greiddi 932 milljónir í fjármagnstekjuskatt í fyrra og var því með fjármagnstekjur upp á 4,3 milljarða króna. Ástæðan fyrir þessum himinháu fjármagnstekjum og skattgreiðslum í fyrra er sú að Daníel seldi 70 prósenta hlut í fyrirtæki sem hann stofnaði. Þetta fyrirtæki heitir DS Lausnir og sérhæfir sig í útleigu og þjónustu við byggingarkrana sem notaðir eru til að reisa fasteignir. Fyrirtækið sem keypti meirihluta í DS Lausnum heitir Fagkaup og er það í jafnri eigu hjónanna Boga Þórs Siguroddssonar og Lindu Bjarkar Ólafsdóttur. Hvaða fyrirtæki er Fagkaup og hver er saga þess og eigenda þess? Farið er aftur til aldamótanna þegar Bogi stóð í deilum út af viðskiptum með Húsasmiðjuna og fjallað um hvernig veldi Fagkaupa hefur vaxið stöðugt í tvo áratugi með uppkaupum á byggingar- og iðnfyrirtækjum. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Á fimmtudaginn kemur í ljós hvort forsenduákvæði kjarasamninga haldi en þá birtir Hagstofan verðbólgutölur fyrir ágúst. Rætt er við Bergþóru Baldursdóttur, hagfræðing hjá Íslandsbanka, og Sigurð Pétursson, sagnfræðing, um stöðu mála. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Umhverfis- og skipulagsráð Vestmannaeyja samþykkti á fundi sínum í síðustu viku umsókn Surtseyjarfélagsins um að stækka þyrlupallinn í Surtsey úr 36 fermetrum í um 100. Bærinn fer með skipulagsvald í eynni og skipulagsfulltrúa verður falið að gefa út framkvæmdaleyfi - en hvers vegna að stækka pallinn og hvernig myndu slíkar framkvæmdir vera skipulagðar með tilliti til náttúruverndar? Rætt er við Magnús Tuma Guðmundsson, prófessor í jarðeðlisfræði, Sigurð Wiium, yfirflugstjóra hjá Landhelgisgæslunni, og Hildi Sólveigu Sigurðardóttur, formann umhverfis- og skipulagsráðs Vestmannaeyjabæjar. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Gröf Kristjöna Jónsdóttur Dinse í Sóllandi í Fossvogskirkjugarði var opnuð í skjóli nætur í júní í fyrra. Duftkerfið með jarðneskum leifum Kristjönu var grafið upp og stór hluti öskunnar var tekinn úr því eftir að kerið hafði verið brotið upp. Kristjana lést í nóvember 2024, rúmlega áttræð að aldri. Ummerki sáust við leiðið daginn eftir og var málið kært til lögreglu í kjölfarið. Að raska grafarhelgi er brot á almennum hegningarlögum á Íslandi. Rætt er við barnabarn Kristjönu, Aðalbjörgu Jónsdóttur, um þennan atburð og hvaða afleiðingar hann hafði á fjölskylduna. Samkvæmt upplýsingum frá Kirkjugörðum Reykjavíkur er um að ræða mál sem er án hliðstæðu á Íslandi. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Af hverju borga Færeyingar og Norðmenn miklu hærra verð fyrir loðnu og makríl en Íslendingar? Er það vegna þess að á Íslandi kaupa sömu menn fisk og selja hann? Er verið að svindla á sjómönnum, sveitarfélögum og ríkissjóði, eða erum við bara með öðruvísi kerfi, sem skilar sömu niðurstöðu? Umsjón: Helgi Seljan

Morgunblaðið greindi frá því í upphafi viku að Hvalur hf. ætlaði að hætta að selja Japönum hvalkjöt í bili en nýta kjöt af langreyðum þess í stað til framleiðslu á járnbætiefni. Í þætti dagsins beinum við sjónum að járnskorti og þeirri hugmynd að framleiða járnbætiefni úr hvalkjöti. Viðmælendur: Jóhanna Eyrún Torfadóttir, dósent í næringarfræði og verkefnastjóri hjá Landlæknisembættinu Edda Elísabet Magnúsdóttir, hvalasérfræðingur og lektor í líffræði Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Í þættinum í gær var sagt frá sögu Suður-Afríkumannsins Johannes Manong hér á Íslandi á árunum 1964 og 1965. Manong lenti í kynþáttaofbeldi frá nýnasistum á Íslandi þegar hann vildi setjast hér að til að leggja stund á tannlækningar og var hrakinn frá landinu. Bréf með hakakrossi var sent til Manongs og haldin var krossbrenna fyrir utan Stúdentagarðana sem var í fjölmiðlum sögð minna á aðferðir Ku Klux Klan í Bandaríkjunum. En af hverju er fjallað um þessa sögu Manongs hér og hvernig tengist hún nútímanum? Ástæðan er sú að rithöfundurinn Sigurjón Birgir Sigurðsson eða Sjón fékk ábendingu um þessa sögu Manongs eftir að hann gaf út skáldsöguna Korngul augu, grátt hár árið 2019, Sjón kannaði hana sjálfur og kom sögunni svo á framfæri við fjölmiðla. Í bókinni fjallar Sjón um nýnasistasellu sem var starfandi í Reykjavík á sjötta og sjöunda áratugnum. Í þættinum er rætt við Sjón um þessa atburðarás. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í lok árs 1964 kom tæplega þrítugur Suður-Afríkumaður hingað til lands og vildi fá inngöngu í Háskóla Íslands. Hann hét Johannes Manong og hafði lent í pólitískum ofsóknum í Suður-Afríku á dögum aðskilnaðarstefnunnar samkvæmt fréttum í blöðum frá þessum tíma. Áður en Johannes Manong kom til Íslands eftir að hafa flúið frá Suður-Afríku sendi hann bréf á undan sér til Stúdentaráðs Háskóla Íslands og bað um aðstoð á Íslandi. Úr varð að hann að hann fékk herbergi á Stúdentagörðunum í Vatnsmýri og frítt fæði um tíma á meðan hann væri að koma sér fyrir á Íslandi. Til þess kom þó aldrei. Í ársbyrjun 1965 sagði Manong frá því í fjölmiðlum að hann hefði orðið fyrir kynþáttaofbeldi frá íslenskum nýnasistum og þess vegna flúið til Svíþjóðar þar sem hann fékk pólitískt hæli um hríð. Í fjölmiðlum á Íslandi var sagt frá því að meðan Manong bjó á Stúdentagörðunum hafi verið brenndur Ku-Klux-Klan kross á lóðinni og hann hafi fengið bréf með hakakrossi þar sem á stóð orðrétt: We are back. Fjallað er um sögu Johannes Manong og rætt við Heimi Pálsson bókmenntafræðing sem man eftir því þegar Manong kom hingað til lands. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Sagnfræðingurinn Arnþór Gunnarsson hefur skrifað bók um hringveginn um Ísland. Þar fjallar hann fjallar um það hvaða áhrif opnun hringvegar um Ísland hafði fyrir landann. Hringvegurinn varð til sem heild árið 1974 þegar þjóðvegur landsins var tengdur í hring með opnun brúar yfir Skeiðará á Suðurlandi. Bókin er gefin út í nýrri seríu frá Sögufélaginu þar sem fjallað er um söguleg mál í stuttum, aðgengilegum ritum. Þessi bók Arnþórs er tæplega 100 síður. Hvaða máli skipti opnun hringvegarins og hversu algengt er það í heiminum að fólk keyri hringinn í öðrum löndum? Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í júlí var sagt frá því að auðmaðurinn Björgólfur Thor Björgólfsson hefði flutt lögheimili sitt frá Bretlandi til borgarinnar Mílanó á Norður-Ítalíu. Í viðtali við fréttaveituna Bloomberg sagði Björgólfur Thor frá því að skattalegar ástæður væru fyrir þessum flutningi þar sem ríkisstjórn Verkamannaflokksins hefði breytt aldagömlu skattkerfi sem var hagstætt alþjóðlegum fjárfestum. Björgólfur Thor hefur síðastliðin ár yfirleitt verið nefndur sem ríkasti Íslendingurinn og hefur verið á lista tímaritsins Forbes yfir auðugsta fólk í heimi. Hann hefur um 25 ára skeið verið einn þekktasti fjárfestir landsins. Í viðtalinu við BJörgólf Thor voru hins vegar ýmsar aðrar fréttir en þessi. Hann sagði líka frá því að fjárfestingarfélagið Novator hefði lokað í London og að hann myndi ekki fara í neinar nýjar fjarfestingar vegna þeirrar verðmætabólu sem væri á hlutabréfamarkaði út af uppgangi gervigreindar. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í þætti dagsins beinum við sjónum að almyrkva á sólu sumarið 1954. Rætt er við Gunnstein Gunnarsson, lækni, sem fór með föður sínum að fylgjast með myrkvanum, þá sextán ára. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Í þættinum í dag er sagt frá afdrifum þýsk-bandaríska uppfinningamannsins og milljónamæringsins Georg Schrader sem dvaldi á Akureyri á árunum 1912 til 1915. Í nóvember árið 1915 skaut Schrader sig á þilfarinu á síldarbátnum Helga Magra sem hann hafði fengið far með til Noregs. Fyrri heimsstyrjöldin var þá í fullum gangi og Schrader var illa haldinn af taugasjúkdómi. Í þættinum í gær var sagt frá því hvernig Schrader birtist allt í einu á Akureyri árið 1912 og dvaldi þar í góðu yfirlæti á hóteli í þrjú ár. Nafn þessa manns er heimsþekkt vegna loftventilsins sem hann bjó til, Schrader-ventilsins. Þetta er útbreiddasti ventill í heimi og er notaður á reiðhjólum, bifreiðum, flugvélum og fleiri farartækjum. Í þættinum í dag er fjallað um afdrif Georgs Schraders og brottför hans frá Íslandi árið 1915. Rætt er við Ásgeir Jónsson, seðlabankastjóra og rithöfund, og Víði Gíslason flugmann sem er alinn upp á Akureyri. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Þýsk-bandarískur uppfinningamaður, Georg Schrader, sem fann upp frægasta loftventil í heimi dvaldi síðustu þrjú æviárin á Akureyri í upphafi síðustu aldar. Hann bjó á hóteli allan tímann og bað vertinn um að sjá til þess að alltaf væri til kampavín á hótelinu. Af hverju Schrader kom til Íslands til að byrja með liggur ekki fyllilega fyrir. Ásgeir Jónsson, rithöfundur og seðlabankastjóri, hefur kynnt sér leyndardómsfulla sögu þessa manns. Schrader lét gott af sér leiða á Íslandi. Hann gaf út bók um íslenska hestinn, aðra um viðskiptafræði og kostaði eina fyrstu matreiðslubókina sem var gefin út á Íslandi. Hann byggði einnig hótel fyrir reiðmenn og hestana þeirra í Gilinu á Akureyri og stóð það í meira en hálfa öld. Í þætti dagsins er fjallað um sögu Georgs Schraders en hún er háð ákveðnum leyndardómi og er til að mynda ekki til nein ljósmynd af honum þó hann hafi sjálfur tekið margar ljósmyndir hér á landi. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í Þetta helst í dag er sjónum beint að stöðunni á leigumarkaði hér á landi. Ákveðið var að frysta leiguverð í New York í lok síðustu viku. Væri æskilegt að fara svipaða leið hér? Rætt er við Kristínu Amalíu Líndal, hagfræðing hjá HMS, og Yngva Ómar Sigrúnarson, formann Samtaka leigjenda. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Um miðjan júní var sagt frá því í fréttatilkynningu að Bláa lónið og ferðaþjónustufyrirtækið Arctic Adventures ætluðu sér að sameinast. Ef samruninn gengur eftir verður til risastórt fyrirtæki á ferðaþjónustumarkaði. Samanlagður starfsmannafjöldi fyrirtækjanna tveggja er rúmlega 1100. Eitt af því sem vekur athygli við þessa fyrirhugðuðu sameiningu Bláa lónsins og Arctic Adventures er að fjárfestingarfélagið Stoðir er einn stærsti hluthafi beggja þessara fyrirtækja. Stoðir eru langstærsti hluthafi Arctic Adventures með tæplega 42 prósenta hlut og fyrirtækið er þriðji stærsti hluthafi Bláa lónsins með 7,3 prósenta hlut. Fjallað er um stærð Stoða í íslensku viðskiptalífi í dag og er saga félagsins rifjuð upp. Rætt er við fjármálagreinandann Snorra Jakobsson og Sigríði Margréti Oddsdóttur, forstjóra Bláa lónsins. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í nýrri úttekt verðlagseftirlits Alþýðusambands Íslands, sem birt var í gær, kom fram að verð á vinsælum súkkulaði- og sælgætisvörum hefur hækkað um tæp 33 prósent að meðaltali frá júní 2024 til júní 2026 - og að miklar verðlækkanir á kakó og sykri undanfarið hafa ekki skilað sér í smásöluverð. Rætt er við Ásgeir Brynjar Torfason, doktor í fjármálum og ritstjóra Vísbendingar, og Bjarka Stein Benjamínsson, verkefnastjóra verðlagseftirslits hjá sambandinu. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Í gær birti embætti landlæknis nýja úttekt þar sem rýnt er í þróun á andlegri heilsu landsmanna undanfarinn áratug. Það vekur athygli að mikinn mun má sjá á öllum mælingum eftir fjárhagsstöðu, á þeim sem eiga erfitt með að ná endum saman og þeim sem eiga auðvelt með það, og munar yfirleitt tugum prósenta. Embættið telur niðurstöðurnar benda til þess að ójöfnuður til heilsu og vellíðanar fari vaxandi hér á landi. Rætt er við Sigrúnu Daníelsdóttur, sálfræðing og verkefnastjóra geðræktar hjá embættinu, og Kolbein Hólmar Stefánsson, dósent við félagsvísindasvið Háskóla Íslands. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Fólk sem bjó á fósturheimilinu Gauksstöðum í Garði er ósátt við að tímarammi rannsóknar íslenska ríkisins á fósturheimilum nái ekki lengra fram í tímann en til ársins 2002. Tímamörk rannsóknarinnar miðast við gildistöku nýrra barnaverndarlaga þetta ár. Lög um rannsóknarnefndina voru samþykkt á Alþingi nú í júní. Fósturheimilið Gauksstaðir var starfandi í bænum Garði á Suðurnesjum á árunum 2009 til 2019 þegar heimilinu var lokað eftir að lögreglurannsókn hófst á því vegna meintra brota á lögum um barnavernd. Rannsóknin var felld niður árið 2021 vegna fyrninga á meintum brotum og vegna þess að brotin þóttu ekki líkleg til sakfellingar. Tvö fyrrverandi fósturbörn á Gauksstöðum gagnrýna tímaramma rannsóknarinnar í viðtölum við Þetta helst. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Á föstudaginn lauk Alþingi störfum þennan þingvetur og þingmenn héldu í sumarfrí. 188 frumvörp voru lögð fram og af þeim urðu 105 að lögum, 83 voru óútrædd og eitt ekki samþykkt. Rýnt er í stöðu mála með Viktori Orra Valgarðssyni, doktor í stjórnmálafræði. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Kona sem tilheyrir samfélagi frumbyggja í suðurhluta Argentínu og berst gegn landnámi argentínska ríkisins í landinu var stödd hér á Íslandi í síðustu viku sem gestur á ráðstefnu sem fór fram í Háskóla Íslands. Konan heitir Moira Millán og tilheyrir ættbálki sem heitir Mapuche. Moira hefur setið í fangelsi vegna þessarar baráttu sinnar og segist vera í lífshættu og hafa fengið líflátshótun. Hún býr í bæ sem heitir Corcovado í Patagoniu. Þetta helst ræddi við hana um baráttuna við Javier Milei, forseta Argentínu, sem meðal annars vill breyta lögum um jökla landsins til að heimila námuvinnslu þar. Einnig er rætt við Hólmfríði Garðarsdóttur, prófessor í spænsku, um stöðuna í Argentínu og baráttu frumbyggja landsins við argentínska ríkið. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Svisslendingar höfnuðu því í þjóðaratkvæðagreiðslu á sunnudaginn að setja takmörk á íbúafjölda landsins, þannig að ekki mættu fleiri búa þar en tíu milljónir. Rætt er við Ólaf Margeirsson, hagfræðing í Sviss, um atkvæðagreiðsluna og hugmyndina.

Barnaverndaryfirvöld fengu margar ábendingar um árabil fyrir 2019 að börn sem dvöldu á fósturheimilinu Gauksstöðum í Garði hefðu verið beitt harðræði og ótilhlýðilegum refsingum. Starfsmenn Barnaverndar Reykjavíkur fóru meira að segja þangað árið 2015 og sóttu dreng sem talið að hefði verið refsað með óásættanlegum hætti. Starfsmaður hjá barnaverndarnefnd Hafnarfjarðar taldi meðal annars að hún yrði treg til að nota þetta fósturheimili aftur. Þessar ábendingar leiddu samt ekki til þess að leyfi fósturheimilsins til að taka við börnum yrði afturkallað. Þetta er meðal þess sem kemur fram í umfangsmiklum gögnum um starfsemi fósturheimilsins Gauksstaða í Garði sem geymd eru á Þjóðskjalasafninu. Gögnin ná allt frá árinu 2009 til ársins 2019 þegar heimilinu var lokað eftir að tæplega 20 börn höfðu lýst reynslu sinni af heimilinu og Barnaverndarstofa kærði málið til lögreglunnar. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Það styttist í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið og reglulega birtast niðurstöður skoðanakannana sem gefa mögulega mynd af því sem koma skal. Það sem vakti einna helst athygli í niðurstöðum könnunar Maskínu fyrir DV um helgina var afstaða stuðningsfólks vinstriflokkanna sem vilja að Ísland standi utan Evrópusambandsins, VG og Sósíalista, en 83,3 prósent kjósenda VG ætla að segja já í ágúst og 71,6 prósent Sósíalistaflokksins. Er gjá að myndast á milli grasrótar og forystu annars vegar og stuðningsfólks hins vegar þegar kemur að Evrópusambandinu? Rætt er við Rósu Björk Brynjólfsdóttur, formann VG, Jón Ferdínand Estherarson, formann Sósíalistaflokksins, og Eirík Bergmann, prófessor í stjórnmálafræði. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Stærsta mansalsrannsókn sem komið hefur upp á Íslandi hefur nú staðið yfir í meira en tvö ár. Þetta er rannsóknin á meintum brotum víetnamska viðskiptamannsins Quang Lé sem rak veitingastaðinn Wok On í Reykjavík og fleiri. Hver er staðan á rannsókninni núna og um hvað snýst þetta sérstæða mál Rætt er við lögreglumanninn Gunnar Axel Davíðsson sem stýrir rannsókninni á málinu hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu og frétttakonu RÚV, Urði Örlygsdóttir, sem fjallaði um málið í fréttaskýringaþættinum Kveik árið 2024. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í dag hefst heimsmeistaramótið í knattspyrnu sem að þessu sinni er haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. Í þætti dagsins er rýnt í eyríkið Curaçao og hvað skýri velgengni fámennari þjóða á stórmótum. Rætt er við Hólmfríði Garðarsdóttur, prófessor í málefnum Suður-Ameríku, Viðar Halldórsson, prófessor í félagsfræði sem hefur sérhæft sig í íþróttum, og Jóhann Má Helgason, sparkspeking. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Laxeldisfyrirtækið Kaldvík á Austfjörðum á í verulegum fjárhagslegum erfiðleikum um þessar mundir. Ástæðan er fyrst og fremst tap vegna vetrarsára og laxadauða hjá fyrirtækinu. Fyrirtækið þurfti meðal annars að slátra löxum hjá sér sex mánuðum á undan áætlun vegna þessa. Kaldvík ætlaði sér að framleiða ríflega sextán þúsund tonn af eldislaxi á fyrsta ársfjórðungi þessa árs en endaði á því að framleiða aðeins 10.700 tonn. Fyrirtækið tapaði rúmlega 26 milljónum evra á ársfjórðungnum, eða 3, 7 milljörðum króna. Til samanburðar hagnaðist Kaldvík um tæplega 10 milljóna evra á fyrsta ársfjórðungi ársins 20025. Þetta kemur fram í árshlutauppgjöri Kaldvíkur sem kynnt var í byrjun júní. Fjallað er um uppgjörið og stöðu Kaldvíkur í dag. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Við höldum áfram að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið - og beinum nú sjónum okkar að áhrifum gervigreindar í upplýsingaöflun og umræðu. Fjölmargar spurningar hafa vaknað um ýmislegt sem tengist Evrópusambandinu og mögulegri aðild Íslands - og borið hefur á því að fjöldi fólks noti gervigreind - ólík spjallmenni - við upplýsingaöflun. Rætt er við Hafstein Einarsson, dósent í tölvunarfræði og sérfræðing í gervigreind, Brynjólf Gauta Guðrúnar Jónsson, tölfræðing, og Skúla Braga Geirdal, sérfræðing í miðlalæsi. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Kvika banki tilkynnti um uppsagnir á ellefu starfsmönnum sama daginn í síðustu viku og hluthafafundur bankans ákvað að greiða rúmlega 10 milljarða króna sérstaka arðgreiðslu út úr bankanum. Fimm stærstu hluthafar bankans eru lífeyrissjóðir. Hvað segja lífeyrissjóðirnir um þessa arðgreiðslu og þessar uppsagnir samhliða henni? Fjallað er um þetta og samhengi þessara arðgreiðslu en hún var ákveðin skömmu eftir að hætt var við forviðræður Kviku og Arion banka um mögulegan samruna nú í haust. Birt eru svör frá Ármanni Þorvaldssyni, forstjóra Kviku, um málið sem og frá tveimur lífeyrissjóðum sem eru meðal stærstu hluthafa Kviku, Gildi og Birtu. Þá er rætt við Ara Skúlason, formann félags starfsmanna fjármálafyrirtækja. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í yfirlýsingu fjármálastöðugleikanefndar Seðlabanka Íslands kemur fram að skuldir fyrirtækja í byggingastarfsemi hafi vaxið síðustu misseri og að merki séu um vaxandi vanskil, þótt þau séu enn tiltölulega lítil. Þá er það nefnt að lánveitendur þurfi að gæta að aukinni áhættu í geiranum. Húsnæðisverð hafi lækkað að raunvirði, íbúðum á sölu fjölgað og lengur taki að selja eignir, sérstaklega nýjar íbúðir. Rætt er um þessa stöðu við Moniku Hjálmtýsdóttur, formann Félags fasteignasala, Jóhönnu Klöru Stefánsdóttur, sviðsstjóra hjá Samtökum iðnaðarins, og Jónas Atla Gunnarsson, hagfræðing hjá HMS.

Fastráðnir læknar á Sjúkrahúsinu á Akureyri voru með verktakagreiðslur fyrir svokölluð ferliverk sem námu á bilinu 33 milljónum og niður í rúmlega hálfa milljón króna fyrir þau árið 2024. Þetta eru verktakagreiðslur ofan á önnur laun sem eru mishá eftir starfshlutfalli. Níu læknar, eða eignarhaldsfélög þeirra og samlagsfélög í flestum tilfellum, fengu þessar verktakagreiðslur. Heildargreiðslur sjúkrahússins til þessara lækna fyrir þessi ferliverk námu rúmlega 124 milljónum króna árið 2024. Sjúkrahúsið á Akureyri veitti þessar upplýsingar eftir að fréttastofa RÚV kærði málið til úrskurðarnefndar um upplýsingamál en áður en úrskurður í málinu féll. Samningar Sjúkrahússins á Akureyri við þessa fastráðnu lækna hafa verið talsvert í umræðunni frá því síðasta haust eftir að þeim var sagt upp á þeim grundvelli að þeir væru ólöglegir. Fjallað er um þessar verktakagreiðslur og samhengi málsins í þættinum. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í dag beinum við sjónum okkar að skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum - sem nokkuð hefur verið deilt um í vikunni. Rætt er við Arnald Sölva Kristjánsson, formann fjármálaráðs og lektor í vinnumarkaðshagfræði.

Börn voru vistuð á fósturheimilinu Bakkakoti í Landeyjum árið 2005 án þess að eigendur Bakkakots hefðu haft leyfi til þess frá sveitarfélaginu að taka að sér fósturbörn. Þetta var brot á nýjum barnaverndarlögum sem samþykkt voru árið 2004. Þegar þetta komst upp bannaði félagsþjónustan í Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslu eiganda Bakkakots, Þóru Bernódussdóttur, að taka að sér fleiri fósturbörn. Þessar upplýsingar koma fram í gögnum um starfsemi Bakkakots frá Þjóðskjalasafninu sem fréttastofa fékk frá safninu. Í gögnunum er að finna síðustu fyrirliggjandi samskipti sveitarfélagsins við Þóru í Bakkakoti um fósturheimilið. Rætt er við lögmann Bakkakotsmannanna, Bjarka Heiðar Bjarnason um þessi gögn og stöðuna á Bakkakotsmálinu í dag eftir umfjöllun fréttaskýringaþáttarins Kveiks um ofbeldið á heimilinu í febrúar. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Í þætti dagsins beinum við sjónum okkar að vítaspyrnum - sögu og sálfræði vítaspyrnunnar - bæði í ljósi helgarinnar og heimsmeistarakeppninnar í knattspyrnu sem hefst í næstu viku. Rætt er við Stefán Pálsson, sagnfræðing og sparkspeking, og Daða Rafnsson, íþróttasálfræðing. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Í byrjun mánaðarins var sagt frá því að Kjörbúðin í Bolungarvík, sem er í eigu smásölufyrirtækisins Dranga, myndi loka. Degi áður en þessi frétt var sögð sendu Drangar frá sér tilkynningu um að fyrirtækið ætlaði sér að kaupa 25 fasteignir af dótturfélag Kaupfélags Suðurnesja víða um allt. Ein af þessum eignum er fasteignin á Bolungarvík sem hefur hýst starfsemi Kjörbúðarinnar. En hvað liggur á bak við þessi viðskipti hjá Dröngum og Kaupfélagi Suðurnesja? Rætt er við Auði Daníelsdóttur, forstjóra Dranga, og Sigurbjörn Gunnarsson, stjórnarformann Kaupfélagsins á Suðurnesjum, um það. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Við höldum áfram umræðu um sveitarstjórnarmál í þætti dagsins - og beinum nú sjónum að mögulegum breytingum á framkvæmdum sem tengjast samgöngum á höfuðborgarsvæðinu - en þau mál voru mikið rædd í aðdraganda kosninga og breytingum lofað. Rætt er við Þorstein R. Hermannsson, framkvæmdastjóra Betri samgangna. Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Einn af uppljóstrurunum í plastbarkamálinu svokallaða í Svíþjóð, Oscar Simonson brjóstholsskurðlæknirinn og blaðamaðurinn Bosse Lindqvist furða sig á því að sænska ríkið hafi ekki haft frumkvæði að því að greiða skaðabætur í málinu. Þeir eru til viðtals vegna dómsins sem féll í málinu í Héraðsdómi Reykjavíkur í síðustu viku. Þar fékk eftirlifandi eiginkona fyrsta plastbarkaþegans, Andemariams Beyene, Mehrawit Tesfaslase, viðurkennda skaðabótaskyldu íslenska ríkisins gegn henni og sonum þeirra þremur. Mehrawit segist vera þakklát fyrir dóminn og viðurkenningu á skaðabótaskyldunni en að hingað til hafi hún hvorki engið afsökunarbeiðni né bætur frá sænska ríkinu. Rætt er við Mehrawit og þá Oscar og Bosse um dóminn í Reykjavík og sænskt og alþjóðlegt samhengi plastbarkamálsins sem talið er eitt stærsta hneykslismál í læknavísindum samtímans. Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson