Lau Haizetara

Atzo hasi eta domekara bitartekoa izango da Leioan, Umore Azokaren hogeita seigarren edizinoa. Euria izan da protagonista azken orduetan, eta hau dala eta aldaketak egin behar izan dabez. Lekuz aldatu dira emonaldietariko batzuk eta beste batzuk bertan behera geratu dira, bihar edo etzi eskaintzeko. Euskal Herriko, estaduko eta nazinoarteko konpainiek 60 emonalditik gora eskeiniko dabez egunotan Leioan. Gogoratu behar, 600 proposamen baino gehiago jaso dabezala aurten. Lau Haizetara saioan, Haatik Dantza Konpainiako Aiert Beobidegaz eta Koilara Teatro Humor konpainiako Aitor Vinagretegaz berba egiteko aukerea izan dogu, besteak beste.  

Zapatu honetan, maiatzaren 16an, Udalerri Euskaldunen Eguna ospatuko dabe Otxandion. UEMAk urte birik behin antolatzen dau hitzordua, udalerri euskaldunen ekarpena balioan ipinteko eta arnasguneek gaur egun daukien egoeraren inguruan hausnartzeko. Martin Aramendi UEMAko lehendakariak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, aurten be jaia eta aldarria batuko dauz egun berezi honek. Aramendik gogorarazo dau hizkuntza baten biziraupenerako ezinbestekoak dirala arnasguneak, hau dau, euskerea nagusi dan eremuak. Hain zuzen be, egoerea "kezkagarria" dala adierazo dau, azken datu soziolinguistikoek alarma gorriak piztu dauazala esanez. UEMAko lehendakariaren berbetan, danak bere horretan jarraitzen badau, 2036. urterako arnasguneak desagertzeko arriskua dago. Horren aurrean, UEMAk Lurralde Estrategia eta Esnatu dinamikea aurkeztu dauz oraintsu. Ildo horretan, zapatuan, Udalerri Euskaldunen Egunaren barruan, hamar neurri urgente aurkeztuko dabezala iragarri dau. Aramendiren esanetan, "berehala hartu daitekezan neurriak" dira, eta egoerak preminaz jarduteko behartzen dauala uste dabe. Otxandion egingo dan ospakizunean, UEMAk Batzar Nagusia egingo dau eta bertan Nafarroako Elgorriaga udalerria mankomunidadeko kide lez onartzea aurreikusten dabe. Gaur egun UEMAk 120 udalerri batzen dauz, eta 350.000 biztanle inguruko lurgunea ordezkatzen dau. Martin Aramendik eskerrak emon deutse Otxandioko Udalari eta herriko eragileei, Udalerri Euskaldunen Egunaren antolakuntzan erakutsitako inplikazinoagaitik. "Oso erraz jarri deuskue dana", adierazo dau. Otxandion bertan prestau daben 7 harri, 7 herri abestia be nabarmendu dau. Azkenik, herritar guztiak maiatzaren 16an Otxandiora joatea konbidatuz dauz: "egun polita izango da, jai eguna eta aldarrikapena batera bizitzeko".

Mediterraneoan erreskate humanitarioak egiten dauan Aita Mari ontzia Bilbon dago egunotan, eta herritarrei bisitak egiteko aukera eskaintzen dabil, itsasoan migratzaileek bizi daben erealidadea hurretik erakusteko helburuagaz. Erreskate ontzia Itsas Salbamendu Humanitario (SMH) gobernuz kanpoko erakundeko proiektua da, eta azken misinoan 32 pertsona erreskatatu eta egoera kritikoan egozan beste 74ri laguntzea emon eutsen. Ana Perez SMH-ko kideak azaldu dauanez, Bilbon izaten ari diran harrera “oso ona” da, eta egunotan bisitari ugari aurreratzen dabilz ontzira, batez be, ikastetxeetako ikasleak goizez. Bere esanetan, bisiten helburua “Aita Marik egiten dauan lana sozializatzea eta herritarrakaz partekatzea” da. Itsas Salbamendu Humanitarios GKEa orain dala 10 urte sortu zan. Azken urteetan egoerak okerrera egin dauala salatu dau Ana Perezek. Bere esanetan, Europako migrazino politikek oztopo gehiago jartzen deutsez erreskate ontziei, eta Mediterraneoko bidea gero eta arriskutsuagoa bihurtzen dabil. “Mediterraneoa munduko fosarik handienetako bat bihurtu da”, ohartarazi dau. Halanda be, zailtasunak zailtasun, bizitzak salbatzen jarraituko dabela argi itxi dau.

Maiatzaren 10ean Leioan Ausarta Eguna 2026 ospatuko da, Aspanovasek Leioako Udalagaz lankidetzan antolatutako jardunaldi solidarioa. Aurten lehenengoz egingo da Ausartak martxa solidarioa. Haurren minbiziaren errealidadea ikusarazoteko eta minbizia daukien adintxikikoen familiei babesa erakusteko helburuagaz sortu da martxa hau, herritarren parte-hartzea sustatuz, ikuspegi inklusibo, familiar eta ludiko batetik. Ausartak I. Martxa 11:00etan hasiko da eta 3,47 kilometroko ibilbidea izango dau. Zailtasun gitxiko ibilbidea da, edade eta sasoi fisiko guztietako pertsonek bat egin dagien pentsauta. 600 pertsona inguruk emon dabe izena martxan. Maitane Rodriguez Aspanovaseko koomunikazino arduradunaren esanetan, holango ekimenek komunidadea aktibau eta parte-hartzea sustatzen dabe, eta minbiziaren errealidadea ikusgarri egiten dabe. Halanda be, gogorarazo dau alkartasuna ez dala egun bakarrekoa, eta urte osoan zehar be badagozala laguntzeko moduak. Gizartearen erantzunari jagokonez, Aspanovaseko komunikazino arduradunak uste dau gero eta kontzientzia handiagoa dagoala, baina hondino badagoela zer egin. "Holango gaiak ez dira beti errazak, baina beharrezkoa da horreei begiratzea", azaldu dau. Aspanovaseko komunikazino arduraduna dan aldetik, Rodriguezek nabarmendu dau ez dala bakarrik informazinoa zabaltzea. Errealidade konplexu bat modu arduratsuan eta gertukoan kontatzea be bada. Minbizia daukien umeen eta euren familien egunerokoa gizarteratzea ezinbestekotzat jo dau, ikusgarritasunak laguntza eta ulermena handitzen daualako. 1989an sortu zanetik, Aspanovasek bilakaera handia izan dau. Hasierako beharrei erantzutetik, gaur egun arreta integralago bat eskaintzera igaro dira: laguntza psikologikoa, soziala eta hezitzailea, besteak beste. Zentzu horretan, Ausarta Zentroa proiektua mugarri garrantzitsua izango dala nabarmendu dau Rodriguezek, familiei arreta osoagoa eskaintzeko espazio lez. Leioako Ausarta Egunean bildutako dirua Ausarta Zentrora bideratuko da.

'Entzun eta zabal ezazu' lelopean, EHUPodcast Euskal Herriko Unibertsidadearen plataformea da, ezagutza zientifikoa gizartera modu atsegin eta ulergarrian hurreratzeko, pentsamendu kritikoa sustatzeko eta publiko orokorraren jakin-mina pizteko. Hileroko proiektua da, eta azken atalean, apirileko atalean, Juan Manuel Machimbarrena EHUko Psikologia Fakultadeko irakasle eta ikertzaileak adintxikikoek Internet zelan erabiltzen daben, horri lotutako arriskuak eta familia bitartekaritzaren funtsezko zeregina aztertu dauz. Machimbarrenaren berbetan, garrantzitsua da erabilera intentsiboa eta erabilera problematikoa bereiztea, eta arreta jartzea benetako ondorio negatiboetan. EHUko irakasle eta ikertzaileak azpimarratu dauanez, "denpora asko pasatzeak ez dau zertan adikzinoa esan gura". Arazoa agertzen da erabilerak eguneroko bizitzan interferentziak sortzen dauzanean: eskola errendimenduan beherakadea, lehen gustokoak ziran jarduerak iztea edo harremanetan gatazkak agertzea, besteak beste. Ikertzailearen arabera, ezin da muga argi bat ezarri erabilera osasuntsuaren eta problematikoaren artean. Halanda be, badira seinale batzuk: ongizate emozionalean eragina, kontrol faltea edo eguneroko jardueretan eragina. Testuinguru horretan Urre Kizkurren hipotesia aitatu dau. Ikuspegi horren arabera, ez da egokia ez erabilera nulua ezta gehiegizkoa be. Gakoa erdiko puntuan dago, erabilera kontziente eta orekatuan. Gazteei sare sozialak guztiz kentzeak be ondorio negatiboak izan leikez, Machimbarrenaren eretxian, sozializazinoan parte garrantzitsua daukielako gaur egun. Familien zeregina: prebentzinoa eta laguntza Gurasoen rola funtsezkoa dala azpimarratu dau. Garrantzitsua da prebentzinotik jardutea, arazoa larria azaldu aurretik hasita. Juan Manuel Machimbarrenak gaineratu dauanez, garrantzitsua da etxean berba egitea. Ohartarazo dau zigorrak —mugikorra kentzea, sare sozialak debekatzea...— ez dirala beti urtenbide egokiena. Askotan teknologia bihurtzen da arazo guztien errudun, baina atzean beste zailtasun batzuk egon daitekezala azaldu dau. Horregaitik, egoera osoa ulertzea eta alternatibak eskaintzea proposatzen dau. Amaitzeko, EHUko ikertzaileak nabarmendu dau ezin dala erantzukizun guztia erabiltzaileengan jarri. Plataformek eta enpresek be badaukie zeregina, erabiltzaileen arreta bereganatzeko diseinautako mekanismoak erabiltzen dabezalako.      

Maiatzaren 9an hitzordua izango da Getxon, TikiToki Zentroan. Zaporeak Eguna ospatuko da, egun osoko egitarau zabalagaz. Musika, bertsoak, herri bazkaria eta kalejirea izango dira protagonista, giro parte-hartzailea eta festiboa sortuz. Paul Benito del Vallek Bizkaia Irratian azaldu dauanez, jardunaldiak gastronomia eta alkartasuna buztartzea dauka helburu, herritarrak alkartzeko topagune bihurtuz. Ekitaldiak, ganera, dirua biltzeko balioko dau, Zaporeak alkarteak egiten dauan lan humanitarioari eusten segiduteko. Greziako Lesbos uharteko errefuxiatuei laguntzea emoten deutsen gobernuz kanpoko erakundea da Zaporeak. 2014tik Grezian dagozan errefuxiatu-esparruetan janaria prestatzen dau, harrapauta dagozan pertsona zaurgarrienen bizi baldintzak hobetzeko helburuagaz. Hainbat boluntarioren lankidetzeagaz, otordua prestatzen deutse egunero. Gaur egun 2.000 otordu prestatzen dabez egunean Kara Tepe kanpalekuko asilo-eskatzaileentzat. Benito del Valle boluntarioa zezeilean egon zan bertan. Bere esanetan, kanpalekuetara joatean benetako errealidadea aurrez aurre ikusten da. Alde batetik, egoera gatxean dagozan pertsonen aurpegiak; bestetik, umeen alaitasuna, zailtasunen ganetik irribarrez jarraitzen dabenak. Bertako egunerokoa gogorra izan arren, Zaporeak kudeatzen dauan sukaldean sortzen dan giroak indar berezia dauka. Boluntarioek eta errefuxiatuek alkarregaz lan egiten dabe, askotan hizkuntza desbardinak izan arren, janariaren bidez ulertuz.  

Udako Euskal Unibertsidadeak (UEU) bultzatutako Artizarra sare sozial zientifiko-profesionalak eguneraketa garrantzitsua izan dau. 2018. urtean sortutako plataformak euskal komunidade zientifikoa saretu, ikusgarri egin eta sendotzea dauka helburu. Gaur egun 1.000 kide baino gehiagok osotuten dabe. Artizarrako koordinatzaile dan Zihara Enbeitak azaldu dauanez, proiektua Inguma datu-basetik abiatu zan, euskarazko ekoizpen zientifikoaren atzean dagozan pertsonak alkarlotzeko beharrari erantzuteko. Ingumak azken 50 urteotan unibertsidade mailako zientzia eta jakintza-alor bakoitxean euskaraz idatzi eta ahoz ekoiztu danari buruzko oinarrizko informazinoa eskaintzen dau, baina pertsonen arteko hartuemonak bideratzean labur geratzen zan. "Ekoizpen horri aurpegia jartzeko, eta komunidadea saretu eta sendotzeko sortu zan Artizarra", azaldu dau. Hainbat funtzino betetzen dauz komunidade hori saretzeko: laguntza-eskeak, eztabaidak, foroak, adituen bilaketa eta euren lanen jarraipena, norberaren ekoizpena eta curriculuma zabaltzea... Artizarrako koordinatzailearen berbetan, orain plataformea erabilterrazagoa da. Aurreko bertsinoan komunidadea baegoan arren, dinamika faltea sumatu eben. Hortik dator Artizarraren itxura barritua, erabiltzaileen parte-hartzea sustatzeko. Euskeraz bakarrik dan heinean, babesgune be bada, arnasgune digitala, eta horrek be badauka garrantzia Zihara Enbeitak azpimarratu dauanez.

1936ko gerraren oihartzuna. Abadiñarren testigantzak izeneko liburua aurkeztu dau Gerediaga alkarteak Abadiñon, bertako udalaren babesagaz. Orain urte bi hasi eben ikerketea, eta horren emaitza Jesus Mari Arruabarrena abadiñarrak idatzi dau. Gerra garaiko gertakari historikoak, artxiboetako datuak eta herritarren testigantzak batu dauz lanean. Herri-oroimena berreskuratzeko ariketa honetan lan-talde zabala izan dau lagun. Jesus Mari Arruabarrena egileak azaldu deuskunez, orain arte ez egoan holango azterketa sakon eta orokorrik, eta horregaitik ikusi eben beharrezkoa memoria hori batu eta transmititzea.  Ia 40 pertsonen testigantzak batu dabez, herriko bzipenak mosaiko modura osotuz. Arruabarrenaren berbetan, ahots asko batu dira eta horrek kontakizun aberatsa eta anitza eskaintzen dau. Liburuak agerian izten dau Abadiñon gertautakoa ez zala egun bakarreko tragedia izan. Abadiño hamalau biderrez bonbardeatu eben, eta eraso horreek egunetan luzatu ziran. 1936ko gerraren oihartzuna. Abadiñarren testigantzak liburuan bildutako testigantzek askotariko bizipenak jasotzen dabez: frontean borrokara behartutakoak, gudari modura joandakoak, kartzelaratutakoak edo fusilatutakoen senideak. Beste kasu batzuetan, umiliazioak edo lan behartuak be agertzen dira, gerraosteko errepresinoaren adierazgarri. Egileak azpimarratu dau testigantzak gehienek hunkitu dabela, baina batez be, gogorrak dirala konzentrazino esparruetan egondakoen edo heriotza bortitzen ingurukoak. Alkarrizketatutako familien kasuan, memoria "ondo gordeta" egon dala azpimarratu dau. Jesus Mari Arruabarrena eta Gerediagako elkarteko kideez gain, Durango 1936 alkarteko kideek be lagundu dabe alkarrizketak egiten. Horreetako batzuk bideoan grabau dabez. garaia.gerediaga.eus webgunean dagoz ikusgai. 1936ko gerraren oihartzuna. Abadiñarren testigantzak liburua (euskaraz zein gazteleraz) Abadiñoko Estankoan, Petite kioskoan eta Durangoko Arteka, Etxebarria, Hitz eta Urrike liburu-dendetan dago salgai. Ganera, online erosi ahal izango da, Elkarren webgunearen bidez.

Gernika-Lumok memoria bizirik eukiko dau domeka honetan, apirilaren 26an, herria bonbardeau ebenetik 89 urte beteko diranean. Egia, aitortza, memoria eta justizia aldarrikatuko dira egun osoan zehar, eta Gernika Memoriaren Lekuko plataformako kide Ibon Meñikak gogoratu dau Gernikaren sinboloak gaur egun be balio behar dauela gerra, genozidio eta sarraskien aurrean ahotsa altxatzeko. Aurtengo egitarauan Palestinako herriari begirako mezua be nabarmenduko da, plataformatik azpimarratu dabenez, 'Gernika gehiagorik ez' esateko. Meñikak nabarmendu dau memoria ez dala iraganari begiratzea bakarrik, gaur egungo injustizien aurrean erantzukizunez jokatzea be badala. Domekan Gernika Memoriaren Lekuko plataformak antolatutako hainbat ekimen izango dira: bonbardaketako sirenak aktibatuko dira, Astrako bunkerrean oroimen ekitaldia egingo da, eta gauean 'Gernika Garretan' herri antzerkia taularatuko da. Ondoren, bonbardaketa amaitu zan ordu berean, kandelen manifestazinoa egingo da herriko kaleetan zehar.

Apirilaren 23a, Gorka Deuna, egun berezia da eskautentzat. Aurten, ganera, bereziagoa. Izan be, Euskalerriko Eskautak Bizkaiak 60 urte betetzen dauz. Iñigo Urretxaga Euskalerriko Eskautak Bizkaiko fede arduradunak azaldu dauanez, Gorka Deuna eskaut mugimenduaren patroia da. Baden Powell mugimenduaren sortzaileak Gorka Deuna aukeratu eban patroi lez, zailtasunei aurre egiteko eukan gaitasunagaitik hartu eban eredu lez. "Eskautok be horrela jokatu behar dogu, gure bizitzan agertzen diran erronkei aurre eginez". Urtero lez, Gorka Deuna eguna eskaut taldeentzako topagune bihurtzen da. Domekan ospatuko dabe Bilboko Casilda Iturrizar parkean. Urretxagak aurreratu deuskunez, domekako jardunaldian, besteak beste, harrera ekitaldia, eukaristia, bazkaria edota erromeria izango dira. Aurtengo leloa 'Izana ospatu, izatea bilatu' da. "Iragana gogoratzeko eta egindako bidea eskertzeko balio dau, baina baita etorkizunari begira jarri eta gure mugimendua zelakoa izan gura dogun pentsatzeko be", gaineratu dau fede arduradunak. Euskalerriko Eskautak Bizkaiaren 60. urteurrena ospatzeko, gaur arratsaldean egingo da lehenengo ekitaldia. Bilboko La Perrera espazioan Euskalerriko Eskautak Bizkaia mugimenduko lehengo eta oraingo begirale eta arduradunak batuko dira. Zapatuan, barriz, gazteek gaur egungo gatazka eta gerren inguruko hausnarketea egingo dabe. Gaur egun Bizkaian 30 bat eskaut talde dagoz, eta danetara 2.500 pertsona inguruk osotuten dabe mogimendua, hezitzaile, ume, gazte eta familien artean.

Last Tour enpreseak eta Hetel alkarteak, lankidetza hitzarmena sinatu dabe gazteen enplegagarritasuna sustatzeko. Last Tour, kultura proiektuen dinamizatzaileak dira, Bilbao BBK Live edo Azkena moduko jaialdiak antolatzen dabez, besteak beste. Hetel, barriz, irabazi-asmorik bako alkartea da eta Euskal Herriko gizarte ekimeneko Lanbide Heziketako 34 ikastetxe biltzen dauz. Azken alkarte honetatik, Julen Elgeta presidenteak esan deusku garrantzi handia daukala sinatu daben hitzarmen honek, sektore barri baten aritu ahal izatea dakarrelako, besteak beste. Prestakuntzea Lankidetza honi esker, oinarriko mailako lanbide heziketako ikasleek ekitaldietarako kontratatutako muntaketa, elektrizidade, logistika eta ekoizpen teknikoko taldeetan hartu ahal izango dabe parte. Last Tourrek aurretik eskeini dau preskakuntzea Heteleko Lanbide Heziketako zentroetan. Bizkaian, Otxarkoagako eta Peñascaleko zentroetan hasi dira, eta Araban Egibide zentroan. Hurrengo edizinoetan ikastetxe gehiagora joateko asmoa daukie. Aurten, ia 100 ikaslek hartu dabe parte emondako prestakuntzan.

Euskal Herriko Unibertsidadeko Basque Sustainable Pharmacy & Biotherapy taldeak ekimen batzuk proposatu dauz sendagaiek ingurumenean daukien presentzia murrizteko, eta holan, giza osasunean daukien eragina arintzeko. Farmakoen presentzia gero eta handiagoa da uretan, lurzoruan eta ekosistemetan, eta horrek ondorioak eragiten dauz, bai naturan bai giza osasunean. Vladimir Akhrimenko eta Jon Zarate taldeko ikertzaileek Lau Haizetara irratsaioan adierazo dabenez, arazoa ez da etorkizunekoa, gaur egungoa baino. Adibide esanguratsu lez, ikertzaileek antisorgailuen kasua aitatu dabe. Substantzia horreek ur zikinetara iristen dira eta araztegietatik igaro arren, gaur egungo sistemak ez dagoz prestauta mikrokutsatzaile horreek guztiz ezabatzeko. Ondorioz, ingurune naturalera heltzen dira eta fauna espezieetan eragina izan leikie. Arazo global horri aurre egiteko, Akhrimenko eta Zarate ikertzaileek One Health kontzeptua defendatzen dabe. Hau da, gizakien, animalien eta ingurumenaren osasuna lotuta ulertzea. Euren ustez, ezinbestekoa da ikuspegi integrala eta sektore guztien inplikazinoa: osasun arloa, industria farmazeutikoa eta herritarrak. Herritarren papera nabarmendu dabe EHUko ikertzaile biek. Sendagaien erabilera arduratsua sustatzea eta benetan beharrezkoak diranean bakarrik kontsumitzea. Ildo horretan, farmazietan dagozan SIGRE puntuak erabiltzea funtsezkoa da euren esanetan. Sistema horri esker, soberan geratutako edo iraungitako sendagaiak modu egokian kideatu daitekez, ingurumenera iristea saihestuz. Azkenik, Europan emoten dabilzan pausuak positibotzat jo dabez, Europar Batasuna farmakoen presentzia arautzen hasi dalako uraren kalidadearen esparruan. Halanda be, adituen arabera, hondinokarren bide luzea dago egiteko.

Lau Haizetara irratsaioan, aste honetako tartean, Labayru Fundazioaren argazki-artxiboa izan dogu hizpide. Igone Etxebarria Labayru Fundazioko zuzendariak azpimarratu dauanez, argazkiak memoria kolektiboaren gordailu dira: bizimoduak, ohiturak, jaiak edota lanbideak jasotzen dabez, eta askotan testuak baino argigarriagoak dira. Labayru Fundazioak urteetan osotu dau bere artxiboa, batez be, izaera etnografikoko materialagaz. Argazki asko euren ikerketa-proiektuetan sortutakoa izan dira, baina beste asko, herritarren ekarpenei esker batu dira. Herri edo gai jakin baten inguruko lanak egiten diranean, bertako herritarrei argazkiak eskatzen deutsiez, ondarea dokumentatzeko. Irudi horreen kontserbazinoa da erronka handietako bat. Paperezko argazkietatik hasi, eta diapositiba eta euskarri digitalera arteko materiala daukie, eta guztiak zaintzeko eta eguneratzeko lana etenbakoa da. Digitalizazinoa funtsezkoa bihurtu da: alde batetik, materiala babesteko, eta bestetik, eskuragarritasuna errazteko. Argazkiez gain, Labayruk bestelako fondo ugari be badauka: liburuak, aldizkariak, folletoak, kartelak edo pegatinak. Horrezaz gain, audio eta bideo ugari gordetzen dabez, formatu zaharretatik hasi (kasetak edo zintak) eta gaur egungo euskarri digitaletaraino. Material horren digitalizazinoan be lanean dabilz, galdu ez daitezan.

Intxorta 1937 kultur alkarteak urteak daroaz gerrako umeen ganeko ikerketak egiten. Debagoienean hasi ziran 2019. urtean, Gipuzkoara hedatu zan euren lana lehenengo eta 2023. urtetik Hego Euskal Herri osoan dabilz lanean. Alkarlanean, auzolanean egiten dabez ikerketak. Eusko Jaurlaritzak emondako datuen arabera, 150. 115 euskaldun erbesteratu ziran; gehienak zibilak izan ziran eta euretatik 35.000, umeak. Auzolanean Normalean, herri bakotxean dagozan memoria taldeakaz egiten dabe bat eta udalagaz. Dei egiten deutse herritarrei daukien informazinoa emon dagien. Bilbon, esate baterako, 226 umeren kasuak topau ebezan Udalaren artxiboan. Honeetatik 66, bizirik dagoz. Arrigorriagan be badabilz lanean Malmasineko Lagunak alkarteagaz batera. 16 urte baino gitxiagoko 123 umeren zerrendea osotu dabe. Maiatzaren 9an tailerra antolatu dabe Bilboko Itsasmuseumean. Intxorta 1937 kultur alkartetik Juan Ramon Garaik azaldu deusku, tailer honeetara, bizirik dagozan orduko umeek eta euren ondorengoek hartu leikiela parte. Datorren urteko maiatzean, barriz, orain arteko erakusketarik handiena egin gura dabe. Bilboko Itsasmuseumean egingo da hau be. Informazinorik izan ezkero, [email protected] helbidera bialdu daiteke edo 678 242 031 telefono zenbakira deitu.  

Biztanleriaren %10 inguruk daukaz adimen-gaitasun handiak, baina bataz beste %1 baino gitxiago dago identifikauta. Ganera, horreetako gehienak, %70, mutilak dira. Beraz, gitxi detektatzen dira eta genero-alborapena esanguratsua da. Egoera honen aurrean, EHUko ikertzailea dan Leire Aperribaik, La Laguna Unibertsitateko ikertzaileakaz batera, tresna eraginkor bat probatu dau detekzino-maila eta objektibotasuna handitzeko. Aperribaik argi itxi dau detekzinoa ondo egitea oso garrantzitsua da, "ezagutu ezean, zaila da erantzun egoki bat emotea". Izan lei adimen-gaitasun handiko pertsonek motibazinoa galtzea, autoestimu bajua izatea edo eskola-porrota gertatzea, besteak beste. Ondorio hori Bigarren Hezkuntzako 1.261 ikaslegaz egindako ikerketa batetik atara dabe. Matrices-TAI proba erabili dabe gazteakaz. Ordenagailuan egiteko test bat da eta bataz beste 30 minutuko iraupena dauka. Detekzino-maila altua eskaintzeaz gain, identifikazino-prozesua asko laburtu leike. Objektibotasuna be bermatzen dau. Nesken eta mutilen portzentajeak antzekoak dira. Beraz, ez dau genero-alborapenik egiten. Ikertzaileen esanetan, gaur egun erabilten diran baheketa-sistemen eragozpenak ekiditeko alternatibea izan daiteke.

Politeknika Txorierri EREVETS —Empowering the Renewable Energy Sector through VET Support in Sierra Leone— proiektu europarrean parte hartzen dabil. Afrikako herrialde horretan energia-sektorean Lanbide Heziketa indartzeko egitasmoa da honakoa. Proiektua Herbeheretako Maastricht Universityk koordinatzen dau, eta Politeknika Txorierrigaz gain, Sierra Leonako hainbat hezkuntza-erakundek be hartzen dabe parte. Horreen artean, Freetown Polytechnic, Eastern Technical University of Sierra Leone eta University of Sierra Leone - Fourah Bay College. Aurreko hilean, zezeilaren 23tik 27ra, proiektuaren hasierako topaketea egin zan Sierra Leonan. Bertan izan zan Asier Zabala Politeknika Txorierriko mekanizazino irakaslea. Esan deuskunez, esperientzia polita izan da. Zabalak azaldu dauanez, egonaldi horrek proiektuaren abiapuntua markatu dau, eta lehenengo diagnostikoa egin dabe bertako egoerea ezagutzeko. Irakasleak nabarmendu dau Sierra Leonan pobrezia maila handia dagoala eta elektrizidaderako sarbidea oso mugatua dala. Horren harira, Zabalak gogorarazo dau Afrikako herrialde horrek energia transizinorako plan bat abiatu dauala, eta plan horrek gaitasun teknikoak eta profesionalak indartzea eskatzen dauala, batez be, energia barriztagarrien arloan. Asier Zabalaren berbetan, Sierra Leonak baliabide natural ugari daukaz: eguzkia, haizea, ura... Halanda be, azpiegituretan eta hasierako inbertsinoetan dagozan mugek ez dabe ahalbidetu orain arte aukera horreek guztiz aprobetxetea. Horregaitik, EREVETS proiektuaren helburua ez da bakarrik energia barriztagarrien inguruko garapena sustatzea, baita horretarako behar dan prestakuntza sistema sendotzea be. Sektoreari lotutako profesional kualifikaduak prestau gura dabez.

Aurtengo Bizipoza jaia maiatzaren 22tik 24ra bitartean ospatuko da Berriatuan, Lea Artibain, eskualdeko eragile, alkarte eta herritarren alkarlanari esker. Helmugak Bizipoza jaiak alkartasuna, euskara eta inklusinoa izango dauz ardatz, eta hiru egunez askotariko jarduerak egingo dira. Joanes Camara Bizipoza alkarteko kideak gogorarazo deuskunez, Bizipoza gaur egun Euskal Herri mailako egitasmoa da, eta 39 alkartek osotuten dabe. Haur, ume eta familiak dira partaide, eta izaera bereziko gaiak lantzen dabez: gaixotasunak, dibertsidade funtzionalak edo sindromeak, familia eredu desbardinak edo sexu eta genero identidadea eta kulturartekotasuna. Jaiaren helburua gai horreek gizarteratzea eta ikusarri egitea da, beti be euskaratik eta euskaraz. Helmugak proiektuak kirola, natura, euskara eta pertsonak daukaz oinarri, eta erronka solidario desbardinen bidez, laguntza eta sentsibilizazinoa sustatzen dauz. Ander Txakartegiren esanetan, egitasmo biek balio partekatuak daukiez, eta hortik sortu da alkarlanerako aukera eta Helmugak Bizipoza jaia Bizkaira ekarteko nahia. Helmugak Bizipoza jaiak hiru oinarri izango dauz: aurrelana, Bizipoza eskolaren lanketa eta jaia bera. Horren ildotik, bai Bizipoza, Bai Helmugak, eskualde osoko ikastetxe guztietan landuko da Bizipoza eskolaren bidez eta Bibitxa kolektiboaren eskutik. Erronka eta jaia Maiatzaren 22tik 23ra erronka egingo da. Erronka maiatzaren 22an (22:00etan) hasiko da Berriatutik, eta bertan amaituko da maiatzaren 23an (22:00etan). Helmugak taldeak, tartean Ander Txakartegik, 24 ordutan Lea-Artibaiko 12 herriak lotuko dauan 420 kilometroko ibilbidea egingo dau bizikletaz, 8.500 metroko desnibel metatuagaz. Sei itzuli emongo deutsez prestau daben ibilbideari. Eta maiatzaren 24an egingo da jai handia Berriatuan, egun osoko jaia ospatuz. Familiei zuzendutako egitarau zabala izango da: ikuskizunak, tailerrak, musika eta bestelako jarduerak, giro alaia eta parte-hartzailea sustatzeko helburuagaz.

Labayru Fundazioak aurrera darrai euskal ondarea dokumentatzeko eta zabaltzeko lanean, eta oraingoan Izena eta izana bildumako ale barriak aurkeztu dauz. Argitalpen honen helburua Bizkaiko baserrien izenak, historia eta ezaugarriak jasotzea da, ondare immaterial eta kulturala galdu ez daiten. Bildumaren zazpigarren alea, Derioko baserriei eskainitakoa, argitaratu barri da, eta zortzigarrena, Lemoizko baserrien katalogoa, prestatzen dabilz. Proiektuak udalerrien interesa pizten jarraitzen dau. Akaitze Kamiruaga Labayru Fundazioko zuzendariordeak Lau Haizetara saioan azaldu dauanez, ikerketa lan sakona dago bilduma honen oinarrian. Lehenengo, artxibo historikoak aztertzen dabez, eleiz artxiboak edo foru agiritegiak esaterako. Ondoren, baserriak bisitatu eta argazkiak egiten dabez, eta azkenik, herritarrakaz egindako ahozko alkarrizketen bidez informazinoa osotuten dabe. Holan, dokumentazino idatzia eta ahozko memoria buztartzen dabez. Kamiruagak azpimarratu dauanez, baserria euskal kulturaren ardatz nagusietako bat izan da historian zehar. Ez da bakarrik bizilekua izan. Lanerako gunea, biltegia, animalientzako aterpea eta belaunaldien arteko tansmisinorako espazioa be izan da. Gaur egun baserrien funtzinoa aldatu bada be, asko etxebizitza modernizatu bihurtuta, euren balio historiko eta kulturala bere horretan mantentzen da.

Begoñazpi Ikastolak Nazinoarteko Batxilergoko (International Baccalureate) Bitarteko Ikasketen Programaren (BIP) ziurtagiri ofiziala jaso dau. Pentsamendu kritikoa, ikerketa eta pentsamolde globala sustatzen dauan hezkuntza programa hau, mundu osoko 150 herrialde eta 5.000 ikastetxe baino gehiagotan hedatuta dago. Azken bost urteetan Bigarren Hezkuntza osoan martxan jarri ostean, Genevan (Suitzan) egoitza daukan erakundeko talde ebaluatzaile batek ikastola bisitau dau eta hezkuntza-etapa horretako prestakuntza egiaztatzen dauan ziurtagiri ofiziala emon deutso Begoñazpiri. Bego Bañuelos zuzendariak azaldu dauanez, lortutako ziurtagiria harrotasunez hartu dabe eta ikastolak betidanik izan dauan izaera barritzailea sendotu egin da horren bidez. Azken urteotan egindako lanaren aitortza izan dala gaineratu dau, eta etorkizunean bide beretik jarraitzeko indarra emoten deutsela. Sergio Fernandez Nazinoarteko Batxilergoko arduradunak azpimarratu dauanez, programa hau ez da aldaketa puntual bat, hezkuntza marko oso bat baino. Eredu horretan edukietatik harago joan eta kontzeptuetan oinarritutako irakaskuntza sustatzen dala adierazo dau, ikasleek ezagutza testuinguru desbardinetan aplikatzeko gaitasuna garatuz. Ganera, pentsamendu kritikoa, autokudeaketa, komunikazinoa eta harreman sozialak moduko gaitasun transbersalak modu sistematikoan landu dirala azaldu dau Fernandezek. Begoñazpi Ikastolak nazioarteko batxilergoko ziurtagiria lortu dau eta Bilbon aitzindari bihurtu da Hezkuntza eredu barritzailea Bizkaian: Begoñazpik nazioarteko aitortza eskuratu dau Pentsamendu kritikoa ardatz: Begoñazpi Ikastolak nazioarteko programa ezarri eta ziurtagiria lortu dau Bilbon lehenengoa: Begoñazpik nazioarteko batxilergoko ziurtagiria eskuratu dau Ikaskuntza ereduan jauzi kualitatiboa: Begoñazpik nazioarteko ziurtagiria lortu dau    

Eguerdiko 12:30ean hasi da ELA, LAB Steilas, Etxalde eta HIRU sindikatuek deitutako manifestazinoa Bilbon. Arratsaldean, 17:30ean, beste bat urtengo da Diputazinotik. Goizean piketeak Bilboko Kale Nagusiko dendak ixten ibili dira. Corte Inglesak be pertsianea jaitsi behar izan dau. Eta beste denda baten, kalte material handiak eragin dabez, erropak eta altzariak lurrera botata. Gitxieneko soldatea 1.500 eurokoa izan daiten eskatzeko da gaurko greba: "Gitxieneko soldatea eta pentsinoa eta lan baldintza duinak aldarrikatzeko eguna da", azaldu deusku Steilas sindikatuko kidea Haizea Arbidek.

Munitibarreko Bengola eremuan kokatutako instalazino fotovoltaikoa martxan jartzeko prest dago. Lea Ibarreko Mankomunidadeak sustatutako azpiegitura honek Bengola Natur Energia zentroaren energia beharrak asetzeaz gain, instalazinotik paraje (500 metrora) bizi diran 44 herritarren eta erabiltzaileen autokontsumo partekatura bideratuko da. Instalazinoa Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz eta Ziortza-Bolibar lotzen dauan BI-2224 errepidearen beheko aldeko luganan kokatu da. Eguzki plakak aluminiozko egitura baten ganean instalatu dira. Maribi Ugarteburu Leargi kooperatibako kideak azaldu dauanez, Leargi Energia Barriztagarrien Komunidadea (EBK) Lea Ibarreko bost udalerritako herritarrek sortutako ekimena da. Kooperatiba formatuan antolatuta dagoan arren, komunidadearen filosofia bestelakoa dala azpimarratu dau Ugarteburuk. Tresna bat da, herritarren esku egongo dan energia eredua garatzeko. Prozesua 2021. urte amaieran abiatu zen, Lea Ibarreko udalerriek —Amoroto, Aulesti, Gizaburuaga, Mendexa eta Munitibar— energia barriztagarrien inguruan eukien interesetik abiatuta. Gaur egun Leargik 190 bazkide inguru daukaz. Munitibarko Bengola eremuan kokatutako instalazino fotovoltaikoa izango da Leargik kudeatuko dauan bigarren autokontsumo partekatuko proiektua. Lehenengoa, Mendexan dago martxan. Etorkizunera begira, Leargiren asmoa da antzeko proiektu gehiago garatzea Lea Ibarreko beste herri batzuetan be. Halanda be, Ugarteburuk nabarmendu dau prozesuak pausuz pausu joan behar dirala, udal bakotxaren energia planen eta aukeren arabera.

Euskal diasporaren memoria eta bizipenak jasotzeko helburuagaz sortu da Diasporako Ahotsak egitasmoa. Badihardugu euskera alkarteak sustatutako proiektuak, Ameriketako Estatu Batuetan bizi diran euskaldunen testigantzak bildu dauz, belaunaldi desbardinetako 106 pertsonen alkarrizketen bitartez. Egitasmoaren barruan, Idoia Etxeberria eta Itziar Sapsootham alkarteko kideek hilabete eta erdiko bidaia egin eben igaz Ameriketako Estatu Batuetan zehar. Bost estadutan egin ebezan alkarrizketak: Idaho, Oregon, Utah, Nevada eta Kalifornian. Bidaia horretan 100 grabazino-ordu baino gehiago bildu ebezan. Etxeberriak azaldu dauanez, hasieran ez ekien zenbat euskaldun alkarrizketau ahal izango ebezan. Aurreikuspena 25 bat alkarrizketa egitea zan, baina azkenean askoz gehiago izan ziran. Etxeberriak berak aitortu deusku bidaia "maratoi bat" izan zala. Askotan, egun berean, alkarrizketa bat baino gehiago egiten ebezan, eta leku batetik bestera joateko kilometro asko egin behar izan ebezan. Lan horretan laguntza handia izan eben tokiko euskal komunidadearen aldetik. Boiseko Euskal Museoagaz eta AEBetako Euskal Etxeakaz harremanetan jarri ziran aurretik, eta horreen bidez lotu ebezan alkarrizketak. Egindako alkarrizketetan askotariko bizipenak jaso dabez. Alkarrizketek erakutsi dabe euskal diaspora oso anitza dala. Estaduaren arabera, komunidadeen jatorria be oso desbardina da. Adibidez, Idahon, bizkaitarrak ugariagoak dirala esan deusku Idoia Etxeberriak. Halanda be, leku guztietan elementu komun batzuk aurkitu dabez: euskal etxeak, jaiak eta komunidadearen arteko harreman estuak. Proiektuan bigarren belaunaldiko hainbat euskaldun be alkarrizketau dabez. Etxeberriaren arabera, askok etxean jaso dabe hizkuntzea, modu naturalean. AEBetan bildutako materiala https://diaspora.ahotsak.eus webgunean jartzen dabilz. Bertan alkarrizketatuen biografiak, argazkiak eta elkarrizketen pasarteak kontsultau daitekez. Hondino, baina, lan handia daukie egiteko. Helburua da, edukiak hainbat modutan kontsultau ahal izatea: alkarrizketatuen arabera, kokapen geografikoaren arabera edo gai zehatzen arabera.

Emakundek, Foru Aldundiek eta EUDELek  'emon lekua bardintasunari' lelopean egingo dabe aurtengo kanpainea. Helburua da azken urteetan bardintasunaren arloan egindako aurrerapenak balioan jartea, baina aldi berean, gogorarazotea bidea ondino ez dala amaitu eta lanean jarraitu behar dala. Erakundetik ohartarazi dabe azkenaldian diskurtso antifeministen eta misoginoen gorakadea igarten dala, batez be, sare sozialen bidez gazteen artean zabaltzen diran mezuen bitartez. Horregaitik, nabarmendu dabe hezkuntzak, hezkidetzak eta pedagogia feministeak funtsezko zeregina dabela bardintasunaren aldeko balioak sendotzeko. Bestalde, lan munduan be aurrerapausuak badagozala azpimarratu dabe, gero eta enpresa gehiagok bardintasun planak ezarten baitabez. Halan da be, plan horreek benetan garatu eta apliketea beharrezkoa dala gogorarazi dabe. Azkenik, zaintza lanen banaketa bidezkoagoa lortzea be erronka nagusietako bat dala adierazo dabe, gaur egun ondino be emakumeen gain baitago ardura horren zati handiena. 

Udalerri Euskaldunen Mankomunidadeak (UEMA) 'Lurralde Estrategia euskararentzat' izeneko dokumentua aurkeztu dau. Hizkuntza politikan eta euskerearen indarbarritze prozesuan norabide aldaketa proposatzen dau, lurgune euskaldunak "euskerearen indarbarritzearen motorra" izan daitezan. Ideia nagusi bi daukaz oinarrian: arnasguneen eta lurgune euskaldunen gainbehera iraultzea eta indartze bidean jartzea, eta hizkuntza politikea lurralde ikuspegitik planifiketea. Iratxe Lasa UEMAko Zuzendaritza Batzordeko kide eta Markina-Xameingo alkateak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, UEMAk aurkeztutako estrategia proposamen ireki moduan planteau da, eragile politiko, instituzional eta sozial guztiei zabalduta. Helburua euskeraren normalizazinoan urrats barriak emotea da. Azken urteotako hainbat ikerketek euskeraren erabileran beheranzko joera agertzen dabe. Horregaitik, egoereari aurre egiteko, neurri barriak behar dirala azpimarratu dau. "Euskeraren normalizazinoak geldiune bat izan dau eta hainbat tokitan atzerapausuak be ikusi dira. Horren aurrean politika barriak behar dira", azaldu dau Lasak. 'Lurralde Estrategiak euskarentzat' dokumentuak bereziki azpimarratzen dau arnasguneak funtsezkoak dirala hizkuntzaren etorkizunerako. UEMAren ustez, gune horreei motor eta lidergo rola aitortu behar jake. Lasak gogorarazo dau etorkizunean arnasgune batzuk arriskuan egon daitekezala neurri egokirik hartzen ez badira. Horregaitik, hizkuntza politika lurralde ikuspegitik planifikatzea planteatzen dabe, udalerri euskaldunen errealidadea kontuan hartuta.

Joan da zezeilaren 20an aurkeztu zan Labayru Fundazioak egindako Urduliz, gure zuztarren iturri ikus-entzunezkoa Urdulizko kultur etxean. Bertan alkartu ziran urduliztar asko euren herriaren barri jakiteko gogoz. Lanak herriko sustraiak, oroitzapenak eta ondare mota desbardinak batzen dauz, ibilbide baten bitartez. Dokumentalak Urdulizko Andra Mari elizatik hasten dan ibilbidea proposatzen dau. Bidean zehar, herriko ondare arkitektonikoa, historikoa, naturala eta kulturala ezagutzeko aukerea eskaintzen dau. Tartean, Euskal Herrian oso leku gitxitan aurkitu daiteken lilipa edo narziso berezi bat aitatzen da. Akaitze Kamiruaga Labayru Fundazioaren zuzendariordeak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, lanaren ezaugarri nagusietako bat, herriko lekukoen parte-hartzea izan da. Urduliztarrek euren oroitzapenak eta bizipenak partekatu dabez: Santa Marinako jaiak, esne eta barazkien salmenta edo Elortza auzoko tabernaren bilakaera... Adituek be parte hartu dabe: Arantza Aldeazabal botanikan doktorea, Sergio Vega Edestiarre Arkeologia alkartekoa eta Koldo Somokueto historialaria azaltzen dira Urduliz, gure zuztarren iturri lanean. Ez da lehenengo aldia Labayru Fundazioak holango proiektu bat egiten dauana. Azken urteotan Bizkaiko hainbat herritan ondareari buruzko ikus-entzunezkoak sortu dauz. Batzutan, liburuxka osagarri bategaz batera aurkeztu dira, jasotako informazinoa sakonago lantzeko. Aurten beste ikus-entzunezko bi prestauko dauz Labayru Fundazioak. Urdulizen bertan, eta Europako Ondare Jardunaldien harira, lanbide tradizionalen inguruko dokumentala egingo dabe. Eta Busturian, barriz, urte sasoiakaz lotuta dagozan ohiturak, errituak eta kantuak izango dira ardatz. Helburua bera da, herrietako ondarea dokumentatu, balioan jarri eta belaunaldiz belaunaldi transmititzea.

370.000 heldu baino gehiago mina daukiela bizi dira Euskadin; hau da, helduen %25. Adituek "epidemia isila" deitzen deutse. Min horrek zortzi urtetik gorako bataz besteko iraupena dauka, eta bereziki 35 eta 54 urte arteko pertsonei eragiten deutse. Errealidade hori ikusita, Euskadiko Fisioterapeuten Elkargo Ofizialak eta Deustuko Unibertsidadeak Minaren eta Neurozientziaren Diziplinarteko I. Jardunaldiak egin ebezan zezeilaren 27an eta 28an. Topaketak arlo osasun-profesionalak bildu ebazan, ezagutzak partekatzeko eta min kronikoa prebenitzeko, ebaluatzeko eta tratatzeko modua hobetzeko. Jardunaldietako hizlarietako bat izan zan Xabat Casado fisioteraupeta, irakaslea eta Deusto Physical TherapIker taldeko kidea. Bere esanetan, minaren munduan aldaketak emoten dabilz eta aldaketa horreek, batez be, neurozientziaren ezagutzatik datoz. "Orain arte pentsatu izan da minaren jatorria beti lesino baten ondorioa zala, baina neurozientziaren aurrerakuntzengatik, gaur egun badakigu nerbio sistemak parte hartzen dauala", azaldu dau Casadok. Min kronikoa, definizinoz, epe luzeko mina da. Baina, Casadok gaineratu dauanez, errealidadean, ez da bapere erraza min kronikoa diagnostikatzea. Esaterako, paziente batek mina dauka, baina erresonantzia edo bestelako probek ez dabe ezer erakusten. Askotan azalpena nerbio sistemaren funtzionamenduan dago. Xabat Casadok urteak daroaz minaren profilak identifikatzen. Azaldu deuskunez, diagnostiko etiketa bera daukien paziente guztiek ez daukie bilakaera bera izaten eta ezin daitekez bardin tratatu. Gaur egun "zehaztasuneko medikuntza edo medikuntza pertsonalizadua" izeneko ikuspegia indartzen doa: paziente bakotxaren ezaugarriak identifikau eta tratamendua pertsonalizatzea.

2026. urtean 90 urte betetzen dira Gerra Zibila hasi zanetik, eta urteurren esanguratsu horren harira, EHUko Gabriel Aresti Katedrak gerra sasoian kulturak izan eban papera aztertzen dauan lan kolektiboa aurkeztu dau: Kultura Gerra Zibilean (1936-1939). Patxi Juaristi Katedrako zuzendariak azaldu dauanez, proiektuaren atzean arrazoi nagusi bi egon dira. Batetik, 90. urteurrenak eskaintzen dauan abagunea baliatu gura izan dabe, efemeride garrantzitsua dalako eta Gerra Zibilaren inguruan ekarpen akademiko sendo bat egitea beharrezkoa dalako. Bestetik, katedraren helburuetako bat, Gabriel Aresti bere testuinguruan hobeto ulertzea da. Aresti 1950eko hamarkadan hasi zan idazten, baina Juaristik nabarmendu dauanez, ezinbestekoa da aurretik gertautakoa ezagutzea, bere lana sakonago interpretatzeko. Kultura Gerra Zibilean (1936-1939) liburuan diziplina anitzeko ikerlariek hartu dabe parte (historialariak, kazetariak, Arte Ederretan graduaduak, soziologoak, filosofoak, antropologoak...). Kulturea zentzu zabalean ulertuta, 15 artikulu idatzi dabez. Askotariko adierazpide kultural aztertzen dira: artea, musika, dantza, arkitektura eta urigintza, antzerkia, bertsolaritzea... Helburu nagusietako bat memoria historikoa lantzea izan da. "Memoriak errealidadea hobeto ulertzen erakusten deusku", azpimarratu dau Patxi Juaristik. Gabriel Aresti Katedra euskal kulturaren ikerkuntzari, sorkuntza artistikoari eta dibulgazinoari lotutako unibertsidade katedra bat da. 2023an jaio zan, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta EHUko Bizkaiko Campusaren ekimenez. Katedrak izen bereko intelektual eta kulturgilearen irudia eta obra ezagutarazo gura dau, batez be, unibertsidadeko ikasleen artean. Horregaz batera, katedraren helburu garrantzitsua da euskal kulturaren inguruko gogoeta eta azterketak bultzatzea, eta baita euskal kulturaren memoria jorratzea be.

Mungialdeko eta Uribe Kostako hainbat alkatek formalki eskatu deutsie Eusko Jaurlaritzari eta Bizkaiko Foru Aldundiari entzute eta herritarren parte-hartze prozesu bat abian jartzea, Lemoizko zentral nuklearra dagoan espazioaren etorkizuna erabagitzeko. Udalerri horreetako ordezkariek agerraldia egin eben joan dan astean Bilbon, gogorarazoteko Uribe Kostako Mankomunidadeak 2025eko bagilean egindako ezohiko osoko bilkura baten, parte-hartze prozesu zabal, plural eta inklusibo bat bultzatzea erabagi ebala, Lemoizko zentral nuklearraren espazioaren eraldaketa gidatu beharko leuken erizpideak definitzeko. Erabagi horretan, Eusko Jaurlaritzari prozesu hori bultzatu dagiala eskatu jakon eta horretarako, bilera bat eskatu zan, hondino egin barik dagoana. Jesus Mari Arizmendi Lemoizko alkateak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, zentralak "karga historiko, sinboliko eta emozionala" dauka, eta hori kontuan hartu barik ezin da etorkizuna definidu. Bere esanetan, espazio hori industria eremu hutsa baino gehiago izan da, eta orain aukera ederra dago gauzak beste modu batera egiteko. Lemoizko alkateak nabarmendu dau erabagiak ahalik eta modu partekatuenean hartzea dala helburua, herritarren, eragile sozialen eta adituen eretxiak jasoz. Arizmendik gaineratu dau, espazioak potentzial handia daukala, baina baita erronka handiak be. Bere ustez, erronkarik nagusiena da zentralak daukan karga negatiboa positibo bihurtzea eta eredu barritzaile bat eregitea. Mungialdeko eta Uribe Kostako alkateek ez dabe proposamen zehatzik mahai ganean jarri, baina argi daukie momentua dala ideia desbardinak aurkezteko eta eztabaidatzeko.

Lau urte bete dira gaur Errusiak Ukrainan inbasinoa hasi ebala, eta gerraren ondorioak batik bat gogorrak dira haurrentzat. Nazino Batuen Haurren Laguntzarako Funtsak, Unicefek ohartarazi dauanez, Ukrainako haurren herenak baino gehiagok —2.589.900 haur— lekuz aldatuta jarraitzen dau. Horreetatik 791.000 ume baino gehiago herrialde barruan dagoz, eta ia 1,8 milioi errefuxiatu lez bizi dira Ukrainatik kanpo. Haur askok, ganera, etxea itxi behar izan dabe behin baino gehiagotan. 15 eta 19 urte bitarteko nerabeen heren batek, gitxienez, bi biderrez aldatu behar izan dau bizilekua. Segurtasuna izan da etxea izteko arrazoi aipatuena. Ainhoa Lejonagoitia Unicef Euskadi Batzordeko komunikazino arduradunak Lau Haizetara irratsaioan azaldu dauanez, "Ukrainako haurren bizitza betiko aldatu zan egun batetik bestera". Gerrak 3.200 haur baino gehiago hil edo zauritu dauz 2022ko zezeilaz geroztik, eta azken urtean haurren biktimen kopurua %10 igo dala nabarmendu dau Lejonagoitiak. Hezkuntza eta osasuna, kolokan Haurtzaroari eskainitako zerbitzuak hondatuta geratu dira azken lau urteetan. 1.700 eskola eta hezkuntza-instalazino kaltetu edo suntsitu dira, eta ondorioz, haur askok ezin dabe aurrez aurreko eskoletara joan. "Hezkuntzak etorkizunerako tresnak emoten dauz; hori kentzen badeutsazu, itxaropena bera be arriskuan jartzen dozu", adierazo dau Unicef Euskadi Batzordeko komunikazino arduradunak. Unicefek online ikaskuntza-plataformak jarri dauz martxan eta ehunka ikaslerengana iritsi da. Irakasle eta ikasleentzako errekuperazino-programak sustatu dauz. Halanda be, Lejonagoitiak ohartarazi dau presentzialtasun ezak eta isolamenduak arrisku handiagoa dakarrela bai ikasketak eteteko bai osasun mentalerako. Osasun arloan be egoera larria da. Hainbat osasun-zentro kaltetu dabez, eta neguko baldintza gogorrek arrisku berezia sortzen dabe haurrengan. Arrisku fisikoez gain, ondorio emozionalak gero eta agerikoak dira. Unicefen arabera, nerabeen lautik batek itxaropena galdu dau etorkizunean, eta estres eta antsiedade mailek nabarmen egin dabe gora. Gerrak ez dauala bakarrik azpiegiturak suntsitzen, umeen harreman-sarea, segurtasun sentsazinoa eta etorkizunarekiko konfiantza be apurtzen dauzala azaldu dau Lejonagoitiak. Halanda be, "belaunaldi galdu" bati buruz berba egitea saihestu dau Lejonagoitiak, eta itxaropenerako tartea badagoala azpimarratu dau, baldin eta haurren aldeko zerbitzuetan inbertsinoa eta babesa indartzen badira. Unicefek nazinoarteko zuzenbide humanitarioa errespetatzeko deia egin dau, eta gogorarazo dau ume guztiek segurtasunez hazteko eskubidea daukiela. Era berean, alkartasunerako eta laguntzarako deia egin deutse herritarrei, Ukrainako haurrei babesa eta etorkizunerako aukerak bermatzeko.

Elhuyar Hiztegiak 30 urte bete dauz aurten, eta hiztegia hondino erreferentziazko tresna izaten jarraitzen dauala nabarmentzen dabe. Horren erakusgarri dira 2025eko datuak: 75 milioi kontsulta baino gehiago izan ebazan. 30 urteotan hiztegiko berbak, adierak eta adibideak egokitu diran moduan, horreek kontsultatzeko modua be guztiz aldatu da. Hasieran paperezko hiztegia izatetik, kontsultak mugikorrean, tabletan eta ordenagailuan egitera pasatu gara. Mugikorreko aplikazinoa 100.000 biderrez baino gehiago deskargatu da, eta webguneak astean 150.000 bisita daukaz, bataz beste. Klara Ceberio hiztegiko arduradunak azaldu dauanez, hasierako paperezko hiztegitik online plataformara egindako saltoa mugarri garrantzitsua izan zan. Mugikorretarako aplikazinoa kaleratzea be urrats esanguratsua izan zan ibilbide horretan. Halanda be, Ceberioren esanetan, gaur egungo erronka nagusietako bat, hiztegia bera mantentzea da, batez be, adimen artifizialaren eta itzultzaile automatikoen gorakadaren testuinguruan. Elhuyar Hiztegia etenbarik eguneratzen da, proiektu bizia da. Urtez urte milaka sarrera eguneratzen dira, eta horreetako asko barriak izaten dira. Sarrerak eguneratzeko prozesuan, Euskaltzaindiaren Hiztegia hartzen dabe oinarritzat, baina erabiltzaileen iruzkinak eta proposamenak, eta hedabideetan zein bestelako argitalpenetan agertzen diran berba eta erabilerak barriak be kontuan hartzen dira. Azken honeek Elhuyarrek garatutako hizkuntza-teknologien bidez identifiketan dira. Klara Ceberiok azpimarratu dauanez, azken urteotan genero-ikuspegia bereziki landu da hiztegian. Adibideak eguneratu dira, eta erabilera desegokiak izan daitezken terminoak behar dan moduan markatu dira. Helburua, hizkuntza eta gizartearen bilakaerari erantzutea izan da.

Pertsona bat herrialde barri batera heltzen danean, zerbitzu jakin batzuetara iristea edo eguneroko laguntzak aurkitzea gatxa izan daiteke, batez be, sarerik ez daukanean. Gizarteratze hori errazteko, Ellacuria Fundazioak Beroki sarea jarri dau martxan. Profesional eta enpresa desbardinek aukera izango dabe, hilean bi orduz, euren esperientzia, ogibidea edo denbora eskaintzeko Bizkaian gizarteratzeko prozesuan dagozan migratu eta errefuxiatuei. Ainhoa Abedañok azaldu deuskunez, Beroki alde bietako esperientziatik sortu da. Batetik, profesional eta enpresa askok euren jakintza eta baliabideak eskaintzeko prestutasuna erakutsi dabe. "Ikusten gendun jentea prest egoala beste modu baten parte hartzeko, gure gizartea harrera-gune izan daiten pertsona migratuakaz", azaldu dau Abedañok. Bestetik, zerbitzu horreek jasotzen dabezan pertsonek eskertza handiz hartzen dabez laguntzak. "Fisioterapia, podologia edo osasun arloko bestelako zerbitzuak eskuratzeko aukera izateak, askotan hobeto bizitzen lagundu deutse", gaineratu dau Ellacuria Fundazioko kideak. Beroki sarearen bitartez, profesionalek edo enpresek euren lanbidea, negozioa edo denporea jarri leikie eskura, modu boluntarioan. Helburua da existitzen dan sare hori handitzea, eta informazinoa zabalduz, pertsona gehiago animatzea parte hartzera. Ellacuria Fundaziotik azpimarratzen dabe ez dala bakarrik zerbitzu bat eskaintzea; harremanak eta konfiantza eraikitzea be bada. Momentuz, Beroki Durangon jarri dabe martxan. Baina asmoa, sare osoa Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara zabaltzea da.  

Galdakao Geugaz egitasmoa jarri da abian Galdakaon. Udalak hainbat eragilegaz batera adostutako proiektua da. Osakidetza, etxez-etxeko zebitzuan ari direnak, talde feministak... eragile bat baino gehiagok egin dabe bat ekimenagaz. Orain urtebete hasi ziren lan dinamika desbardinakaz. Herritarrei entzutea izan da lehenengo pausua. Horretarako, Agirre Lehendakari Center erakundeagaz dabiz lanean. Amets Iturbe Galdakaoko Bardintasun, Gizarte Ekintza, Gazteri eta Jai zinegotziak esan deuskunez, entzute lagin potentea lortu dabe. Sarea inguruan Egunerokoan laguntzea behar izan ezkero, inguruan sare bat eukitzea izango litzateke helburua. Osasun arloan sortu daitekezan egoeratan, bakardadeari aurre egiteko, mogikortasun arloan... egoera ugari egon daitekez eta sarea euki ezkero, laguntza handia izango litzateke. Aurrera begira, pausu gehiago emotea itxaroten dabe Galdakaon.

Leartibai Fundazioak Pertsianak Zabalik egitasmoa dauka abian. Tokiko merkataritzaren belaunaldi-erreleboa bultzatzen dauan ekimena da. Erretiroa hartzen doazen merkatarien eta negozioa hartu gura daben pertsonen arteko zubi-lana egiten da programa honen barruan. Orain lau bat urte hasi ziran. Gaur egun, lankidetzan egiten dan proiektua dala esan deusku Esti Plazak, Leartibai Fundazioko Ekintzailetza, Merkataritza eta Talentu arduradunak. Besteak beste, Gazte Enpresa edo Lea Artibai ikastetxea be badagoz programea bultzatzen dabenen artean. Bitartekaritza 2025. urtean, egoeraren diagnostikoa egin eben. Gitxi gorabehera, 15-18 bat denda egon daitekez Lea Artibain zarratzeko momentutik hurrean, ugazabak erretiroa hartzeko dagozalako. Dendez gain, bestelako gremioetara eta negozioetara be hurreratu dira. Kasu honetan be, 18 negozio egon daitekez ixteko zorian eskualde honetan. Pertsianak Zabalik programan erretiroa hartzeko dagozanak edo ekintzaileak direnak hartu leikie parte. Leartibai Fundaziora jo leikie bat batzuk eta baita besteek be informazino eske. Programaren barruan kasu guztiak aztertzen dira eta behar dan aholkularitzea emon.

Aspanovas alkarteak, etxez etxeko zainketa aringarri pediatrikoen sarbide eragikor eta bidezkoa aldarrikatu dau zezeilaren 15ean, minbizia daben haurren munduko egunean. Espainiar estaduko haur minbizidunen federazinoagaz batera egin dau Aspanovasek aldarrikapena. 'Minbizia daben adingabeen eta euren familien Etxez Etxeko Zainketa Aringarri Pediatrikoak' izeneko txostena kaleratu dabe. Agiri horretan, estadu osoko egoeraren ganeko erradiografia bat egin dabe. Bertan azaltzen danez, probintzien artean desbardintasunak dagoz, egiturazko gabeziak eta jardunbide egokiak zeintzuk diran be identifikatu dabez. Zerbitzu osoa momentu guztietan Aipatutako txostenean azaltzen da, familiek diziplina anitzeko talde espezializatuak behar dabezala. Talde horreetan, pediatrak, erizainak, psikologoak eta bestelako profesionalak egon beharko litzatekez. Gaixotasunak irauten dauan bitartean, mediku bera edo psikologo bera mantentzearen garrantzia azpimarratu dau Bizkaia Irratian Aspanovas alkarteko Junkal Arrutik. Bizkaian bertan, be ospitale desbardinek ez dabela zerbitzu bera eskaintzen azaldu deusku. Etxez etxeko zainketa aringarrieen zerbitzua 24 orduz eta urteko egun guztietan eskeini beharko litzatekeela esan deusku.

EuskaraAbentura udan itzuliko da aurten be, eta izen-emotea jada zabalik dago. Horregatik, Irune de la Maza EuskaraAbenturako kideagaz egon gara. Egitasmoak Euskal Herriko lurralde guztietako gazteak batzen dauz, herriz herri etapaka ibiliz eta euskararen erabilerea ardatz hartuta. Irune de la Mazaren esanetan, helburua da gazteek hilabete batez 24 orduz euskaraz bizitzea, harreman-sare barriak sortzea eta lurraldea hobeto ezagutzea, errealidade desbardinetako jendea batuta. Parte hartu gura dabenek proiektu bat eta motibazio-bideo bat aurkeztu beharko dabe martiaren 2ra bitartean, EuskarAbenturaren webgunean proposatutako gaien artean bat aukeratuta. Ondoren, hautaketa egiten da eta taldeak osotuten dira. Hautatuen zerrendea apirlaren 22an plazaratuko dabe.

Txotx denboraldian sartuta, sagardaotegiak jentez lepo dagoz egunotan. Kupelen bueltan girorik ez da falta. Garai berezia izaten da sagardao zaleentzat. Amorebieta-Etxanoko Uxarte sagardaotegiko Jose Antonio Zamalloak konbitea luzatu deusku sagardaoa urte guztian kontsumitzera. Bere esanetan, "sagardaoa urte guztiko edaria da, ez txotx garaikoa bakarrik. Orain askori ezetz esan behar deutsagu ez dagoalako lekurik, eta gero igual, uda bueltan egoten gara askoz jente gitxiagogaz". Uxarte sagardaotegiko ugazabak erretiroa hartu barri dau, eta alabek hartu dabe bere lekukoa. Hondino, baina, ez dauala guztiz itxi esan deusku. Bizkaiko Sagardaogileen alkarteko presidentea be bada, eta kargu hau be apurka-apurka izteko asmoa daukala esan deusku. Jose Antonio Zamalloak orain 30 urte zabaldu eban Uxarte sagardaotegia. Hasi zaneko garaia gogoratu dau Lau Haizetara irratsaioan. Bizitzan apostu handiak egin behar dirala esan deusku. Sagardaogintzan ia zerotik hasi zala aitatu dau. Bizkaiko sagardaotegi eta sagardaogileen etorkizunaz itaunduta, Zamalloak dino ez dauala txarto ikusten, baina ezta ondoegi be.

Arrigorriagako Alpino Padura mendi taldeak 75 urte betetan dauz aurten, eta urteurren berezia ospatzeko egitarau zabala prestau dabe. Olatz Ruiz de Azua zuzendaritzako kideak azaldu dauanez, urteurrenak zifra bat baino askoz gehiago esan gura dau, gaur egun "alkarte batek hainbeste urtea betetea" ez dalako erraza. Zuzendaritzatik azken urteetako susperraldia nabarmendu dabe. Ruiz de Azuak gogoratu dau "kluba desagertzeko puntuan" egon zala, eta 2023an zazpi pertsona barri sartu ziran zuzendaritzan. Ordutik Alpino Padurak jarduera barriak sendotu dauz. Tartean, Arrigorriagako eskola publikoagaz batera sortutako Gure Magalean mendi taldea. Bazkideen gorakada be aipatu dau: gaur egun 350 bazkide inguruk osotuten dabe Alpino Padura; horreetatik 200 bat, federatuak. Ruiz de Azuaren berbetan, azken urteetan bazkide kopurua bikoiztu edo ia hirukoiztu egin da, batez be, eskolako proiektuari esker. Alpino Padura mendi taldearen 75. urteurrenaren harira, ekitaldi bereziak antolatu dabez: urteerak eta bazkari herrikoiaz gain, mendi martxa berezia be prestau dabe. Egitarauak, ganera, berbaldiak eta erakusketak batzen dauz, eta mendiko segurtasunari lotutako jardunaldiak be aurreikusi dabez.  

Gero eta indar handiagoa dabil hartzen euskerea sare sozialetan, eta horren atzean badago arrazoia: eduki sortzaile euskaldunen komunidadea hazten ari da. Horren adibide garbia da Mutrikuko eduki sortzailea dan Ane Urrestik, oraintsu antolatutako eduki sortzaileen alkarretaratzea.  Topaketearen helburu nagusia sarean bakarka dabiltzan sortzaileak aurrez-aurre batzea izan da: alkar ezagutu, esperientziak partekatu eta komunidade-sentimendua indartzeko. Parte-hartzaileen artean profil anitzak batu dira, eta euskerazko eukia sortzeko bidean, plataforma handietan Tik Token edo Instagramen sortzaileek topetan dabezan erronkez be jardun dabe. Antolatzaileek ez dabe baztertzen aurrerantzean jarraipena emotea, euskerazko edukiaren ikusgarritasuna handitzen laguntzeko. Eta mezua argia da: euskeraz sortu eta kontsumiduteak komunidadea elikatzen dau, eta sareetan be euskerak badau bere lekua.

Baga Biga diskoetxeak hogei urte bete dauz, eta urteurren berezi hori zapatu honetan ospatuko dau Bilbon, Euskalduna Jauregian antolatu daben ekitaldi berezi bategaz. Arkaitz Hormaetxe Baga Bigako kideak azaldu deuskunez, hamarkada bitan euskal musikagintzan egindako bidea gogoratzeko topagune zabala prestau dabe: kontzertuak, omenaldiak eta Baga Bigaren ibilpideari begirako une bereziak izango dira protagonista. Helburua argia da: hogei urteotan egindakoa ospatzea eta etorkizunera begiratzea.  

Ortuellako San Felix ikastolan proiektuka eta Steam filosofian oinarrituta ikasten dabe ikasleek. Oraingoan odol emotearen inguruko proiektua lantzen dabilz, ikasmaila guztietan, baina batez be, Derrigorreko Bigarren Hezkuntzan. Ikasle honeek Elhuyar Zientzia azokan aurkeztuko dabe proiektu hau, Bilbon, maiatzean.  Ezkarne Avellanal, ikastolako gizarte konpromiso arduradunak, Nagore Marcos, DBHko biologia irakasleak eta Laura del Río, ikastolako Steam arloko arduradunak emon deuskuez azalpen guztiak. Odol emotearen proiektuak gizarte konpromisoagaz eta emotearen kultureagaz bat egiten dau. Ikasleek ezin dabe odola emon, ez diralako gitxieneko adinera heltzen, baina familiak eta herritarrak animatu eta konbidetan ditue horretra, ikastolan bertan emote-egunak antolatuta. Barrikuntzea eta bokazino zientifikoa be sustatzen ditu jarduera honek. Igaz arrakasta handia euki eban jarduerak eta aurton pauso bat gehiago emongo dabe, egitasmoa Elhuyar Zientzia Azokan aurkeztuta. Ortuellako San Felix ikastoleak giza garapena garapen akademikoagaz buztartzen dau, hurrengo zutabeetan oinarrituta: "Heziz hazi, ekinez ikasi" metodologia, etenik bako barrikuntza pedagogikoa eta balioekin daukan konpromisoa.              

Martiaren 4tik 7ra bitartean mugarri historikoa biziko dau Euskal Herriak. Euskal Herriko selekzinoak lehenengoz parte hartuko dau ardi-mozketako munduko txapelketan, Zeelanda Barriko Masterton urian. 28 herrialde lehiatuko dira nazinoarteko txapelketa honetan, eta tartean izango da Euskal Herriko ordezkaritza, bi artzain profesionalen eskutik: Ipar Arrinda eta Mikel Velasco. Ilusinoz eta lan handiz heldu deutsie erronka honi, mundu mailako txapelketa baten Euskal Herriaren izena eramateko helburuagaz. Parte-hartzea ez da erraza izan. Ez dira selekzino ofizial gisa abiatu, baina nazinoarteko erakundeen babesagaz eta aurkeztutako proiektuaren bidez, aurrera egitea lortu dabe. Oztopo nagusia, hori bai, finantzaketea izan da, eta horregaitik azken hilebeteetan hainbat ekimen jarri dabez martxan, besteak beste, kamiseten salmenta eta azokaz azoka egindako diru-bilketekin. Zeelanda Barriko txapelketan denporaren kontra lehiatuko dira, baina kalidadea, uniformetasuna eta animaliaren ondoizatea be zorrotz epaituko dabez epaileek. Akats txikiek penalizazinoak ekarri leikiez, eta horrek presinoa handitzen dau lehiaketan. Halan be, ordezkariek argi dabe helburua: Euskal Herria munduko beste puntara eroatea, harrotasunez, errespetuz eta esperientzia ahaztuezina bizitzeko gogoz.

Abadiñoko San Blaseko azokan, Unzalu Salterainek eta Karlos Ibarrondok tokiko produktuen garrantzia eta abeltzaintzaren gaur egungo egoerea aztertu dabe. Aurtengo azokea berezia izan dala esan dabe, ganadua bertan egon ez arren, tradizinoari eusteko eta sektoreari ikusgarritasuna emoteko balio izan daualako. Osasun arloan, kezkaz berba egin dabe, batez be, udabarrira begira, ganadua kanpora urtetan diranean sor daitekezan arriskuengaitik. Txertaketearen inguruan, erkidego osoan neurriak bateratu behar dirala uste dabe, kudeaketa eraginkorragoa eta babes handiagoa lortzeko. Merkaduari jagokonez, gaur egun prezioak nahiko ondo dagozala esan dabe, baina etorkizuna zalantzaz beteta dagoala. Kanpoko inbertsino-funtsak eta ekoizpen handitzeak arriskutsuak izan daitekezala ohartarazo dabe. Horren aurrean, bertoko ekoizpena eta bertoko merkadua indartzea proposatzen dabe, kate osoan bidezko prezioak bermatzeko. Azken urteetan Bizkaian aurrerapausuak emon dirala be nabarmendu dabe, eta bide hori mantentearen alde agertu dira. Azkenik, merkadu neoliberalaren kontra agertu dira, uste dabelako sistema horrek ez dauala bermatzen bertoko ekoizleen egonkortasuna. Horregaitik, arauak barriro pentsau eta zentzuzkoagoak egin behar dirala defendidu dabe, Euskal Herriko dibertsidadea eta potentziala aprobetxauta.

Minbiziaren kontrako nazinoarteko eguna da zezeilaren 4.a. Munduan, milioika dira minbizia daukien pertsonak. Euskadin, urtero 16.000 minbizi-kasu diagnostiketan dira. Bizi-iraupenak bitartean, gorantz egin dau, %57tik gora dago gaur egun. Ainara Arcek bularreko minbizia dauka. Orain 4-5 urte emon eutsen diagnostikoa. Oso gogorra izan zala azaldu dau, baina orain ondo dagoala. Esther Alvarez, bestalde, Bizkaiko Minbiziaren Aurkako Elkarteko psikologoa da. Biakaz egin dogu berba Lau Haizetara irratsaioan. Bizitzaren parte Alvarezek azaldu dauanez, minbizia bizitzaren parte da eta sufrimendua zein heriotza eragin arren, minbiziagaz orekan bizitzea lortu behar dala azaldu deusku. Ainara Arcek, bestalde 'Paciente con Voz' izeneko programan hartzen dau parte. Pazienteak entzun beharra azpimarratu dau. Minbiziaz berba egiterakoan gehienetan medikuak agertzen direla ikusita, gaixotasuna daukienak be ikusarazotea lortu gura dabe programa honen bitartez.

Paul Goitisolo Otazua gernikarrak Gernikatik Oiz mendira joan-etorriko ibilpidea osotu dau lehenengoz, guztira 30 kilometro eta 1.200 metroko desnibela eginez, bi ordu eta erdian. Erronka honen helburua ez da bakarrik marka personala hobetzea izan. Goitisolok azaldu dauenez, mendiarekiko eta ingurunearekiko lotura azpimarratu gura izan dau, eta korrikalari bakotxa bere erronkak neurtzera animau. Ibilpidea Gernikako Andra Mari eleizaren atarian hasi eta amaitu eban, hasierak eta amaierak daben sinbolismoari balioa emonez. Oiz mendia ez da ausaz aukeratutako helmuga izan. Gernikako korrikalariarentzat esanahi berezia dauen mendia da, gogorra baina erakargarria. Arrolape Mendi Klubaren babesagaz egin dau erronka, eta Goitisolok nabarmendu dau komunidadearen laguntza ezinbestekoa dala horrelango erronkatan. Etorkizunari begira, bestelako mendiekin lotutako ideak buruan dauzala aurreratu deusku, prisa barik baina ilusinoz.

Gazteen osasun mentala erdigunean jartzea helburu dauka Elhuyarren Zurrunbiloa proiektuak. Orain urte eta erdi jarri eben martxan, gazteen osasun mentalaren arazoari ikuspegi barritzaile batetik heltzeko. Lehenengo fasean, adituakaz eta testigantzak emoten dabezan lau gaztegaz, bost ikus-entzunezkoen serie bat osotu zan, besteak beste. Orain kirolaren esparruan azterketea egin dabe Elgoibarren. Eta, hirugarren fasean, hausnarketa-prozesu bat zabalduko dabe gazteakaz lan egiten daben eragileakaz, bide-orri bat adosteko. Garazi Andonegi Zurrunbiloa proiektuko arduradunak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, nerabeakaz orain egin daben azterketan, DBHko ikasleakaz egindako lanketa saioak eta galdetegiak erabili dabez gazteen bizipenak jasotzeko. Elgoibarko 500 nerabe baino gehiagok hartu dabe parte, eta hainbat psikologo, kirol-entrenatzaile, kirol-ikertzaile eta antropologoren laguntzea be izan dabe. Gazteen osasun mentala ezin dala ikuspegi indibidualetik bakarrik ulertu azpimarratu deusku Andonegik; izan be, gazte askok bizi dabezan zailtasunen atzean presino sozial eta kulturalak dagoz, eta beraz, erantzuna be kolektiboa izan behar dau. Azterketatik ondorioztatu da kirola egiten daben gazteek osasunaren markatzaile hobeak daukiezala. Ez hori bakarrik. Nerabeen talde-pertenentziaren sentipena indartzeko gaitasuna be badauka kirolak, eta bi horreek funtsezko aldagaiak dira osasun mentalerako. Nerabeen %85entzat, kirol-taldekideak dira sare sozial sendoena. Halanda be, bestelako dinamikak be identifikau dabez azterketan. Besteak beste, "minaren erromantizazinoa" edota "zaurgarritasuna barregarri iztea". Kirolaren inguruan normalizatuta dagozan hainbat jokabide biolentzia mota lez identifikatzeko zailtasunak dagozala azaldu deusku Andonegik.

Osakidetzako Emergentzietako hainbat profesional-taldek biktima askoko istripu baten simulakroan hartu eben parte urtarrilaren 23an, Iurretan, Bizkaiko Foru Aldundiko suhitzaileakaz batera. Iurretako suhiltzaileen parkean egindako simulakroan, benetako emergentziazko egoera bat simulatzen dan eszenatokia erreproduzidu zan. Kasu honetan, autobus baten trafiko-istripu larria. Simulakroan, danetara, Osakidetzako Emergentziak erakundeko 30 bat profesionalek parte hartu eben, Bizkaiko Foru Aldundiko 15-20 suhiltzalegaz batera. Emergentzietako 8 laguntza-ibilgailu be erabili ziran. Joseba Uriarte Emergentziak erakundeko Biktima Anitzeko Gertakarien lantaldeko koordinatzaileak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, ondo joan zan simulakroa. Holango ariketak beharrezkoak dira, besteak beste, larrialdi-zerbitzuen erantzuteko gaitasuna mugara eroateko, eta diziplina diferenteetako profesionalen arteko koordinazinoa eta komunikazinoa indartzeko eta hobetzeko. Simulakro-ariketa honi esker, triaje-protokoloen (sailkapena) eta zaurituak ebakuatzeko protokoloen eraginkortasuna ebaluau ebezan. Biktimak in situ sortutako osasun-eremuetara eroateko dispositiboen eraginkortasuna be egiaztatu ebezan. Zailtasun handiko entrenamenduen helburua, hondamendien aurrean erantzun eraginkor eta koordinatua bermatzea dala azpimarratu deusku Joseba Uriartek. Holakoetan izaten diran gabeziak ikusteko balio dabe. Igaz, 2025. urtean, guztira, 12 simulakro egin ebezan, besteak beste, aireportuetan eta tren zerbitzuetan.

EBI STEAM azokaren bosgarren edizinoa gaur goizean ospatu da Muskizen. Bilboko Elizbarrutiko Ikastetxeen sarea da EBI, eta urtero, STEAM diziplinei lotutako hezkuntza proiektuak bilten dauan azokea antolatzen dau. Gaurko azokan EBI-ko 19 ikastetxetako mila ikasle inguruk hartu dabe parte. Ekitaldia Somorrostro Heziketa Zentroan eta San Juan Ikastetxean egin da. Goizeko 10:00etan Sergio Buiza lurralde-bikarioak emon deutso hasierea azokeari. Jardunaldi honi esker, ikasleek ikasturtean zehar garatutako 50 STEAM proiektu inguru aurkeztu ahal izan dabez, zientzia, teknologia, ingeniaritza, artea eta matematika soluzino barritzaile eta praktikoetan zelan barneratzen dabezan erakutsiz. Hortaz ganera, ikasleek hainbat tailer interaktiboetan parte hartzeko erea izan dabe. Somorrostro Heziketa Zentroa eta San Juan Ikastetxea, gaur, irakaskuntzara aplikautako sormenaren, zientziaren eta teknologiaren erakusleiho handi bihurtu dira. Nerea Bilbao EBI -ko zuzendariordeak Bizkaia Irratian nabarmendu dauanez, azokan ikasleek eguneroko lana erakutsi dabe. Gaur egun EBI sarea 19 ikastetxek osotuten dabe: Barakaldoko La Inmaculada Ikastetxea; Jesusen Bihotza Ikastetxea Bermeon; Ángeles Custodios Ikastetxea, Artxandape Ikastola, Begoñazpi Ikastola, Otxarkoaga Heziketa Zentroa eta Iparragirre Ikastola Bilbon; Elorrioko María Bitarteko Ikastetxea; Jado Ikastetxea Erandion; San Fidel Ikastola Gernika-Lumon; Markina-Xemeingo BeraKruz Ikastola; Somorrostro Heziketa Zentroa eta San Juan Ikastetxea Muskizen; Ondarroako Antiguako Ama Arrantza Eskola; San Felix Ikastola Ortuellan; Santurtziko Patronato Ikastetxea; Sodupeko Avellaneda Ikastetxea; San Viator Zentroa Sopuertan; eta Zeanuriko Zulaibar Ikastegia.

EHUko Gluten3S ikerketa-taldeak esku-hartze nutrizional bat jarri dau martxan, zeliakia oraintsu diagnostikau jaken haurrekaz. Diagnostikoaren momentutik hasita, urtebetez, aurrez-aurreko jarraipen bat egin deutsie, eta aztertu dabez hainbat parametrotan izan dauan eragina. Ikertzaileek egiaztatu dabe sintomak nabarmen gitxitu eta arindu dirala. Halanda be, haurrek hasieratik euken bizi-kalidade eskasa ez da hobetu. Ikertzaileen ustetan, horretan gizartearen rola garrantzitsua da. Arrate Lasa ikertzaileak azaldu deuskunez, urteak daroez zeliakiaren inguruan lanean, ikerketa ugari egin dabez. "Saiatzen gara beti aholkularitza emoten, jarraipen bat egiten, euren dieta jarraitzen eta ohiturak hobetzen, eta horrela dieta hori orekatzen". Azken ikerketa honen helburuetako bat jarraipen konstante bat egitea izan da, eta ikustea, alde batetik, ohitura dietikoak hobetu diran ala ez. Eta bestetik, jarraipen horren ostean, sintomatologia edota bizi-kalidadea hobetu diran be aztertu dabe. Ganera, haurrei eta familiei hezkuntzea be emon jake: zelan jarraitu gluten bako dieta seguru bat, etiketak irakurtzen irakatsi deutse, tabernetan eta jatetxeetan zer eskatu behar daben... EHUko ikerketak zeliakia daukien umeen bizi-kalidadea be aztertu dau, eta erakutsi dau haurren balorazinoa eskasa dala. Galdetegi baten bitartez neurtu dabe, eta jasotako emoitzak antzekoak izan dira jarraipenaren hasieran eta amaieran. "Danek erakutsi dabe nahiko bizi-kalidade neutrala edo nahiko txarra" gaineratu dau Arrate Lasak. "Uste dogu enfokea ez dala jarri behar pertsona zeliakoengan eta familiengan, baizik eta gizartean". EHUko ikertzaileak funtsezkoa ikusten dau gizarteak gaixotasunari eta glutenik bako dietari buruz daukan ezagutza zabaltzea.  

Labayru Fundazioak bizkaiera esaten dan eredua sakon landu izan dau hainbat urtetan. Horren adibide da Labayru Hiztegia, aspalditik sarean dagoena. Orain Labayru Gramatika webgunea argitaratu dau, gramatika gaiak edonoren esku egon daitezan. Igone Etxebarria Labayru Fundazioko zuzendariak azaldu deuskunez, aspaldian argitaratutako liburu bi hartu dabez oinarri: Euskerearen Jarraibide Liburua: Lehenengo pausuak (2001) eta Bizkai Euskeraren Jarraibide Liburua: Bigarren pausuak (2005). Lan honen asmoa testua sortzeko eredu eta baliabideak eskaintzea da, idatzizko iturririk esaguratsuenak eta gaur egungo hiztun jatorrek darabiltzaten egiturak kontuan hartuta. Izan be, idatzizko iturriei besteko lekua emoten jako ahozkoari. Gramatika honek mendebaldeko euskara edo bizkaiera estandarra finkatzen dau, beti be, euskara batuagaz lokarriak ugariagoak eta estuagoak izan daitezan. Gramatikako kontzeptuen deskribapen edo azalpenakaz batera, adibideak agertzen dira, egitura bakotxa bere erabilera-testuinguruan kokatzeko. Ganera, oharrak, proposamenak, galderak... egiteko aukera be badago. Webgunearen hasierako orrian azalpen labur batzuk dagoz, barruan dagoenaren aurrerapen lez. Gehienetan zalantza eragiten daben gaiak dira. Holakoak aldian-aldian argitaratuko dira. Adibidez, "Gaur gauez edo gaur gauean?", "Ni lezko bati edo ni lako bati?" edo "Egunero ikasten da zeozer".

Emakumeak Zientzian ekimenak hamargarren edizinoa izango dau aurten. Hamarkada honetan sareak josten, aliantzak sortzen eta belaunaldi barrientzat erreferenteak eskaintzen aritu da, zientziaren arloan emakumeen presentzia eta aitortza handitzeko helburuagaz. Aurrerapenak aurrerapen, badagoz hondino desbardintasunak zientzian. 'Marea bizia gara' leloa aukeratuta, 34 euskal erakundek jarduera ugarigaz eta parte-hartze zabalagaz osotu dabe programazinoa. Olatz Arbelaitz ekimeneko koordinazino taldeko kideak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, hasieran bost erakunderen arteko ekimen lez hasi bazan be, gaur egun 34 erakundek sinatzen dabe programea. Helburua hasieratik bera izan da: emakumeek zientziari egiten deutsien ekarpena ikusi eragitea. Halanda be, urteakaz, ekimenaren ikuspegia zabaldu egin da, zientzian dabilzan emakumeentzat ingurune bizigarriagoak sortzearen beharra be azpimarratuz. Aurtengo edizinoa zezeilaren 3tik 11ra egingo da, jarduera ugarigaz eta parte-hartze zabalagaz. Bilbon, Donostian eta Gasteizen emongo jako hasierea, aldi berean, 'Atzoko eta gaurko emakume zientzialariak' ekitaldiagaz. Hainbat ikerketa-arlotan lan egiten daben emakume zientzialari nabarmenak batuko dira. Egun horretatik aurrera, edade guztietako publikoari zuzendutako jarduerak egingo dira. Zezeilaren 11n amaituko dira jarduerak, Emakume eta Neska Zientzialarien nazinoarteko egunean, Donostiako Aquariumean egingo dan jai ekitaldi bategaz. Amaierako topaketa horretan gogoeta prozesu baten ondotik egindako manifestu bat aurkeztuko dabe. Manifestuak orain arteko ibilbidearen balantzea egin eta etorkizuneko norabidea zehazteko balioko dau, Olatz Arbelaitzek aurreratu deuskunez. Informazino gehiago eta egitarau osoa www.emakumeakzientzian.eus webgunean kontsultau daiteke.