Lau Haizetara

DalecandELA Festek bosgarren edizinoa ospatuko dau irailaren 17tik 20ra Getxoko Portu Zaharrean, eta aurten be musikaz, kirolaz eta gastronomiaz beteko da jaialdia. Lau egunetan zehar, askotariko jarduerak eta zuzeneko emonaldiak egongo dira, Duncan Dhu, Still River, Diamond Dogs, Luke Winslow-King, Gonzalo Portugal, La Sonrisa de Julia eta Smile, besteak beste. Horrez gain, The Rock & Kids Bandeak ume eta nagusien arteko musikaz gozatzeko proposamena eskainiko dau. DalecandELA Festen helburua, urtero legez, Alboko Esklerosi Amiotrofikoa (ELA) ikusarazotea eta gaixotasunaren inguruko kontzientziazinoa handitzea da, baita ikerketarako eta ELAgaz bizi diran personei laguntzeko dirua batzea be. Ibon Galarraga, jaialdiaren antolatzaileetariko batek azaldu dauenez, mezua betikoa da: gaixotasunari ikusgarritasuna emotea eta ikerketea bultzatzea. Iaz 18.000 pertsona baino gehiago hurreratu ziran jaialdira, eta aurten be parte-hartzea sustatu gura dabe. Galarragak herritarrak animau dauz "animau egiten dot jentea etortzera eta parte hartzera", eta gogorarazo dauenez, "ekintzetan parte hartzearekin laguntzen dabe". Izan be, jaialdira joan eta bertan antolatzen diran jardueretan parte hartzeak ELAren aurkako burrokan laguntzea dakar, aldi berean musikaz eta jai-giroaz gozatzeko aukerea eskainiz.

Bizkaiko hiru parke naturaletako parketxeek 20.320 bisitari hartu dabez 2026ko lehen sei hileetan. Gorbeiako Parketxea izan da bisitari gehien jaso dauana, 7.845 pertsonagaz. Ondoren, Urkiolakoa, 6.285 bisitari izan dauz, eta Armañonek 6.190. Bizkaiko Foru Aldunditik adierazo dabenez, natura parkeak bisitatzen dabenei, informazinoa eta arreta emoteaz gain, parketxeak oso garrantzitsuak dira ingurumen zabalkundean eta hezkuntzan. Lau Haizetara irratsaioan Gorbeiako Parketxearen eguneroko lana ezagutu dogu. Nerea Etxebarria hezitzaileak azaldu dauanez, Gorbeiako Parketxea Areatzan dagoan interpretazino-zentroa da. Gorbeiak beste interpretazino zentro bat daukala gogoratu dau, Arabako aldean. Urteko lehen sei hilekoan Gorbeiak izan dauan kopuru handiaren atzean, ikastetxeetako hezkuntza-programak dagozala azaldu dau Etxebarriak. 3.210 ikaslek hartu dabe Gorbeiako jarduera didaktikoetan urtarriletik bagilera bitartean. Parketxeak edade desbardinetako ikasleei zuzendutako programak eskaintzen dauz, Haur Hezkuntzatik Batxilegora arte. Eskaintza zabala da: ekosistemak ezagutzeko ibilbideak, baserri edo artzain baten lana ezagutzeko jarduerak... Helburu nagusia, ez da Gorbeia ezagutzea bakarrik. Etxebarriak nabarmendu dauanez, ingurumenarenganako kontzientzia sortzea be bada helburu nagusietako bat. Gainontzeko bisitariei jagokonez, eta interpretazino zentroa Areatzan kokatuta dagoanez eta inguruan balnearioak, agroturismoak, ostatuak eta hotelak dagozanez, turistek be osotuten dabe bisitari profila. Urte osoan zehar dago publiko desbardina. Familiak eta bikoteak dira beste bisitari talde garrantzitsu batzuk, baina talde antolatuak be hurreratzen dira Parketxera, euren ibilbideak eta txangoak prestauta. Gorbeiako Parketxeak, ganera, bisita gidatuak eta ibilbideak eskaintzen dauz urte osoan zehar.

Mendebaldeko Saharako gazteen egunerokotasuna, ametsak eta erresistentzia ezagutzeko aukerea dago egunotan Gernika-Lumon. Gernika Memoriaren lekuko plataformak eta Gernikatik Mundurak Hautsa eta harearen artean zutik: gazteak herri sahararraren eskubideen alde argazki erakusketea ekarri dabe, kultur etxearen laguntzagaz. Horrez gain, erakusketa bultzatzeko, Euskal Herriko Saharar Emakumeen Elkartea eta Espainiako Saharar Emakumeen Batasun Nazionala taldeakaz alkarlanean be aritu dira. Taldeetako arduradunak —Ergia Baba Hadj eta Mansoura Babouzid, hurrenez hurren— Gernikan bizi dira. Erakusketea irailaren 4ra arte egongo da ikusgai Elai Alai areto txikian. Argazki bildumea Nuria Gonzalez argazkilariak 2017 eta 2019 urteen bitartean Tindoufeko gazte errefuxiatu sahararrakaz eta lau hezkuntza zentrogaz egindakoa da. Jon Argintxona Gernika Memoriaren Lekuko plataformako kideak Lau Haizetara saioan azaldu dauanez, erakusketak alderdi bi erakusten dauz: alde batetik, Tindoufeko bizimoduaren gogortasuna; eta bestetik, egoera horren erdian gazteek mantentzen dabezan ilusinoa, ametsak eta etorkizunerako gogoak. Argazkien maila artistikoa be nabarmendu dau Argintxonak. Bere esanetan, Gonzalezen lana oso ona da. Irudien argitasunak, koloreek eta lanketak balio artistiko handia emoten deutsie. Baina irudi horreen atzean dagoan errealidadea da, bere ustez, erakusketearen benetako indarra.  

Bilboko Konpartsak dagoeneko murgilduta dagoz 2026ko Aste Nagusiaren prestaketa-lanetan. Konpartsakideak Areatzan batu dira txosnen muntaketeari ekiteko, eta hamar egun izango dabez jai-eremua prest ixteko. Guztira, 27 txosna altzauko dabez aurten, abuztuaren 22an Marijaiaren etorrerea ospatzeko. Muntaketea auzolanean egiten dabe ehundaka konpartsakidek, eta Bilboko Konpartsek nabarmendu dabenez, txosnak ez dira jai-gune hutsak: autogestinoan, alkarlanean eta parte-hartzean oinarritutako Aste Nagusiaren eredua ordezkatzen dabe. Ander Aristondo Bilboko Konpartsetako kideak azaldu dau hamar eguneko lana daukiela aurretik jai-eremua prest izteko. Aurtengo egitarauak 622 jarduera izango dauz, era guztietako publikoentzako proposamenakaz. Kontzertuek be leku nabarmena izango dabe, eta agertokietatik Zea Mays, Bulego, ETS, Bengo, Arene 6, Potato, Graffiti, Zaunka, Chulería Joder, Kiliki, XpresidentX, Akerbeltz eta Cherry Boppers lako talde eta artistak igaroko dira. Aristondok azpimarratu dauenez, eskaintza zabala prestau dabe Areatzara hurreratzen diranentzako. Horrez gain, gastronomia, herri-kirolak, tailerrak, jolasak eta bestelako jarduerak be izango dira. Konpartsek jai parekide, euskaldun eta eraso bako jai-gunea aldarrikatu dabe, eta herritarrei Aste Nagusia errespetuz eta arduraz bizitzeko deia egin deutsie.

Bilbao Orkestra Sinfonikoak jarduera beteko uda dauka aurretik. 2025-2026 denporaldia balorazino positiboagaz amaitu ostean eta 2.600 abonadugaz, BOSek bere maximo historikoen inguruan itxi dau denporaldia, eta garagarrileko atsedenaldiaren ostean barriro ekin deutso jardunari. Iñigo Alberdi BOSeko zuzendari kudeatzaileak nabarmendu dau gogotsu heldu deutsiela udako hitzorduei. Datozen asteetan, BOS Donostiako Musika Hamabostaldian Euskadiko Orkestragaz batera arituko da, Santanderreko Nazinoarteko Jaialdian parte hartuko dau eta Bilboko Aste Nagusian Urtz taldeagaz joko dau. Irailean, besteak beste, Sigur Rós talde islandiarragaz batera be eskainiko dau kontzertua Euskalduna Bilbaon. Udako egitarauaren barruan, Bizkaiko hainbat herritara be helduko da orkestra. Alberdik azaldu dau BOSen bokazinoa "Bizkaia guztiko orkestra izatea" dala, eta etorkizunean herrietan presentzia handiagoa izatea gura dabela. Orkestra osoagaz joteko leku egokiak topetea beti erraza ez dan arren, formatu txikerragoak erabilita herri gehiagotara heltzeko aukerea ikusten dabe.

Etxepare Euskal Institutuak eta Aurten Bai euskaltegiak antolatutako barnetegiaren bigarren txandan nazinoarteko 22 ikasle batu dira Zornotzan. Europa eta Ameriketako hainbat herrialdetatik etorritako ikasleek ikasturtean zehar euren unibertsidadeetan ikasitako euskerea sendotzeko eta euskal kulturea bertatik bertara ezagutzeko aukerea daukie. Monika Madinabeitia Etxepare Euskal Institutuko Euskera eta Unibertsidade arloko zuzendariak nabarmendu dauanez, oso giro ona sortu da aurtengo taldean. Bere esanetan, ikasle horreek funtsezkoak dira euskerea eta euskal kulturea euren herrialdeetan ezagutarazoteko. Gehienak hizkuntzalaritzaren inguruko ikasketetatik hurreratzen dira euskerara, hizkuntzearen ezaugarriek erakarrita. Aurten 38 ikaslek hartu dabe parte aurrez aurreko egotaldietan: 16k lehenengo txandan eta 22k bigarrenean. Horreez gain, beste 12 ikaslek telematikoki egin dabe ikastaroa. Madinabeitiak programaren harrera "oso positiboa" izan dala azpimarratu dau, eta eskaria eskaintzea baino handiagoa izan danez, ikasle batzuk kanpoan geratu dirala azaldu dau. Etxepare Euskal Institutuaren unibertsidade sareak be nazinoarteko presentzia zabala dauka. 2024-2025 ikasturtean 19 herrialdetako 35 unibertsidadetan eskaini zan euskerea eta euskal kulturea ikasteko aukerea, eta 1.300 ikasle baino gehiago matrikulau ziran. Sare horren bidez, euskerea Euskal Herritik milaka kilometrora ikasteko interesa daukien ikasleengana heltzen da.

Begoñako Amatxuren itsas prozesinoa egingo dabe barriro abuztuaren 14an, Santurtzitik Bilbora. Aurten 350 lagunek hartuko dabe parte zazpi ontzi ofizialetan, igaz baino ontzi bi gehiagok. Ganera, traineru batek Amatxuren irudia lagunduko dau itsasadarrean zehar. Ekimenak gero eta parte-hartze handiagoa dauka. Hirugarren urtez jarraian plaza guztiak agortu dira eta 50 lagun baino gehiago geratu dira itxaron-zerrendan. Begoñako Anaidiko Jose Andres Etxebarriak nabarmendu dauenez, prozesinoak indar handia hartu dau azken urteotan. Aurtengo prozesinoa arratsaldez egingo da, itsasaldiaren baldintzetara egokitzeko. Ekitaldiak Santurtziko San Jorge parrokian hasiko dira 16:30ean, eta handik Begoñako Amatxuren irudia prozesinoan eroango dabe porturaino. Ondoren, ontziak Santurtzitik abiatu eta itsasadarrean gora egingo dabe Bilboraino. Bilbora heldutakoan, Amatxuren irudia lehorreratu eta prozesinoak Santiago katedraleraino jarraituko dau. Etxebarriak azaldu dauenez, antolakuntzeak lan handia eskatzen dau, Santurtziko eta Bilboko ekitaldiak, ontziak eta baimenak koordinadu behar diralako, baina Begoñako Anaidiaren helburu nagusia Begoñako Amatxurenganako debozinoa sustatzea dala azpimarratu dau. Aurten be alkartasunak protagonismo berezia izango dau. Begoñako Anaidiak oso-osorik entregauko dauz abuztuaren 14ko eta 15eko ospakizunetan jasotako dohantzak, Venezuelako lurrikarak kaltetutako pertsonei laguntzeko. Laguntzea, Caritas Bizkaiaren bitartez zabalduko da.

Euskeraz bizi gura daben herritarren egunerokoa errazteko sortu dabe Gure Txokoak egitasmoa. Mapa interaktibo baten bidez, euskerazko zerbitzua eskaintzen daben tabernak, jatetxeak, dendak, hotelak eta bestelako establezimentuak aurkitu daitekez, erabiltzaileek euren inguruan edo Euskal Herriko beste edozein tokitan euskeraz artatuko dauzan lekuak erraz topau dagiezan. Xumar Altzugarai sortzaileetako batek azaldu dauenez, proiektua behar praktiko batetik sortu zan, euskeraz artatuko eben lekuak aurkitzeko zailtasunak ikusita. Hasieran aisialdiko establezimenduak batu ebezan arren, gaur egun osasun arloko profesionalak, aholkularitzak eta bestelako zerbitzuak be gehitu ditue, herritarren proposamenei esker. Egitasmoak dagoeneko mila txoko inguru batzen dauz, eta auzolanean hazten jarraitzea da sustatzaileen asmoa. Erabiltzaileek, eurek proponidu leikiez leku barriak, eta behin egiaztauta, mapara gehitzen dira. Gure Txokoak gidak euskerazko arretea eskaintzen daben establezimenduei ikusgarritasuna emotea eta tokiko merkataritzea indartzea be badau helburu.

Ikuskizunetako eta ekitaldietako teknikariek grebea egin dabe gaur Gasteizko jaietan, sektoreko lan-baldintzak hobetzea eta lan-hitzarmen duina lortzea eskatzeko. Teknikariok sindikatuak deitutako mobilizazinoa ez da bakarra izango; datozen egunetan Donostiako eta Bilboko jaietan be grebak iragarrita dagoz. Ander Sierra Teknikariok sindikatuko kideak azaldu dauenez, bi urte eta erdi baino gehiago daroez patronalagaz negoziatzen, baina ez dabe akordiorik lortu. Sindikatuak salatu dau gaur egun sektoreak prekariedade egoerea bizi dauala; lanaldi luzeak, atseden faltak, aparteko orduak behar bezala ez ordaintzea eta kontziliazino arazoak ohikoak dirala dinoe. Teknikariok sindikatutik administrazino publikoen ardurea be azpimarratu dabe, diru publikoagaz antolatzen diran ekitaldietako kontratazino baldintzek egoera hori betikotzen dabela uste dabelako. Mobilizazinoen helburua, euren esanetan, ez da jaiak zapuztea, sektore osoarentzako lan-baldintza duinak eta hitzarmen barri bat lortzea baino.

Bilboko arkitekturea, ondarea eta urigintza herritarrengana hurreratzeko helburua dauka Open House Bilbao. Jaialdiak hamargarren edizinoa ospatuko dau irailaren 28tik urriaren 4ra. Urteurren berezi honetan, bisita gidatuak, tailerrak, berbaldiak eta doako jarduera ugari eskainiko dira, eta aurtengo programazinoak Bilbo eregi daben ofizio, material eta jakintzak izango dauz ardatz. Jaialdian boluntario izateko izen-emote epea zabalik dago. Iñigo Diaz de Olarte boluntarioen arduradunak azaldu dauenez, Open House Bilbao arkitekturea herritar guztiei hurreratzeko sortu zan, eta ez dago arkitekturan aditua izan beharrik parte hartzeko. Urtero ehundaka lagunek laguntzen dabe bisitariei harrera egiten, taldeak gidatzen eta jaialdia aurrera ateratzen. 2017an lehen aldiz egin zanetik, Open House Bilbaok hazkunde nabarmena izan dau. Hasierako asteburuko egitarautik aste osoko programazinoa eskaintzera igaro da, eta gaur egun Open House Worldwide nazinoarteko sarearen parte da. Antolatzaileek nabarmendu dabe hamargarren urteurrena aukera parebakoa izango dala Bilboko ondarea beste ikuspegi batetik ezagutzeko eta herritarren parte-hartzea sustatzeko.

Donostiako Miramar jauregian egiten dabilzan Esoterismo eta Terapia Naturalen 31. topaketan parte hartzen dabil Mikel Lizarralde medium-a, Izarpe Institutuko sortzaile eta presidentea. Urtero lez, berbaldiak, tailerrak, erakustaldiak eta hainbat diziplinatako profesionalak batzen dira topaketan. Lizarralde mediumtasunaren inguruan dagozan aurreretxiak argitzen saiatu da Bizkaia Irratiko Lau Haizetara saioan. Bere esanetan, medium baten lana ez da etorkizuna asmatzea edo pertsonen pentsamentuak irakurtzea. Bere eginkizuna, azaldu dauenez, beste aldean dagozan senide edo bidelagunen eta bizirik dagozan pertsonen arteko bitartekari izatea da, jasotzen dauen informazinoa ahalik eta fideltasun handienagaz helarazoz. Horregaitik, mediumtasuna "oso gauza sagradua" dala nabarmendu dau. Umetatik bizi izan dau gaitasun hori, nahiz eta autortu hasierako urteak "oso gogorrak" izan zirala. Denporaren poderioz onartu eban medium-a zala, eta 2008an Izarpe Institutua sortu eban, arlo horretan prestakuntzea eskaini eta pertsonei modu profesinonalean laguntzeko helburuagaz. Gaur egun, mediumtasunaz gain, doluaren laguntzea, terapia eta bestelako ikastaroak be eskaintzen dauz institutuan.

Bilboko Aste Nagusiko programazinoan euskeraz izango dan ikuskizun bakarra izango da aurten Z.U.K.U.A.. Maria Cruickshank eta Ugaitz Alegria aktoreek sortu eta antzeztutako proposamena da, eta biak Lau Haizetara saioan izan dira ikuskizunaren sorrereaz eta helburuez berbetan. Azaldu dabenez, umorea izango da ikuslea erakartzeko tresnea, baina baita eguneroko kontraesanen eta gizartearen presinoen inguruan hausnartzeko bidea be. Cruickshankek azaldu dau Z.U.K.U.A. Euskalduna Bilbaoren proposamen batetik sortu zala. Aste Nagusiko jai giroaren erdian, publikoari "kit-kat" moduko tarte fresko eta dibertigarria eskaintzea da asmoa. Ikuskizuna bi bakarrizketatan oinarritzen da: Cruickshankek emakume, ama eta feminista moduan bizi izandako esperientziak kontauko dauz; Alegriak, barriz, gorputzaren inguruko presino sozialak eta euskal nortasuna jorratuko dauz. Bi aktoreen esanetan, umore absurdoak gai sakonak modu naturalean jorratzeko aukerea emoten dau. Horregaitik, helburua ez da barre egitea bakarrik; ikusle bakotxak bere autokritikea egitea eta gizartea hobetzeko keinu txikerren inguruan hausnartzea be bada. Halaber, pozik agertu dira aurten be Bilboko Aste Nagusian euskerazko ikuskizun bakarra izango diralako, nahiz eta etorkizunean euskerazko eskaintza handiagoa egotea nahiko leukien. Z.U.K.U.A. abuztuaren 23an, 26an, 28an eta 29an eskainiko dabe Euskalduna Jauregiko areton txikian.

Abuztuaren 12an urteetako gertakari astronomikorik berezienetako bat biziko da. Ilargiak Eguzkia erabat estaliko dau, eta Euskal Herritik eguzki-eklipse oso bat ikusteko aukerea egongo da. Naiara Barrado Izagirre Astrofisikan doktorea eta EHUko Planeta Zientzien taldeko ikertzaileak azaldu dauenez, eklipse osoak 18 hilabetean behin jazotzen dira Lurrean, baina kasu gehienetan munduko beste leku batzuetatik baino ezin dira ikusi. Oraingoaren berezitasuna, barriz, etxetik mobidu barik ikusi ahal izango dala da. Barradok azaldu dau fenomenoa jazotzeko Eguzkia, Ilargia eta Lurra ia erabat lerrokatuta egon behar dirala. Eklipsea 19:30 inguruan hasiko da, eta osotasuna 20:30 aldera helduko da. Bilbon 30 segundo ingurukoa izango da; hegoalderago, barriz, minutu eta erdi ingurura luzatuko da. Une horretan bakarrik kendu ahal izango dira homologautako eklipse-betaurreko, Eguzkiaren koroa begi hutsez ikusteko. Ikertzaileak gogorarazo dau fenomenoa segurtasunez behatzeko homologautako eklipse-betaurrekoak erabili behar dirala, eta aurrez Eguzkia ondo ikusiko dan behaketa-leku bat aukeratzea komeni dala. Abuztuaren 12ko eklipsea, gainera, 2026 eta 2028 artean Iberiar penintsulan izango dan eklipse-hirukotearen lehenengoa izango da.

130 gaztek eta ia 650 kilometrok osotu dabe EuskarAbenturaren zortzigarren espedizinoa. Hilabetez Euskal Herria oinez zeharkatu ostean, Getxon amaitu da aurtengo ibilbidea. Antolatzaileek nabarmendu dabe helburu nagusia bete dala: gazteen artean euskerazko harreman sareak sortzea eta hizkuntza-ohituretan benetako aldaketak eragitea. Haizea Solagurenbeaskoa EuskarAbenturako komunikazino arduradunak Bizkaia Irratian azaldu dauenez, uda beroak antolakuntzan moldaketak egitera behartu badauz be, espedizinoa normaltasunez garatu da. Gainera, gazteen balorazinoek erakutsi dabe esperientziak eragina izan dauela euskerearen erabilerean eta eguneroko hizkuntza-ohituretan. Aurten, lehenengoz, Sakana eta Ondarroa bisitatu dauz EuskarAbenturak. Solagurenbeaskoaren esanetan, horrek gazteei Euskal Herriko errealidade soziolinguistiko desbardinak bertatik bertara ezagutzeko aukera emon deutse, eta euskeraren inguruko kontzientzia sendotzen lagundu dau. Era berean, nabarmendu dau egitasmoak aurrera egiteko erakunde eta babesleen laguntza ezinbestekoa dala.

Ondarroako kirolaren historia ez da emoitzetan bakarrik idatzi. Argazkiak, kronikak, kartelak eta urteetan zehar bildutako dokumentuak be funtsezkoak dira herri baten kirol ondarea ez galtzeko. Helburu horregaz urteak daroaz Iñaki Beitia ondarrutarrak Ondarroako kirolaren leihoa egitasmoaren bidez herriko kirolaren memoria batu, antolatu eta zabaltzen. Kirolagaz lotura estua izan dau betidanik. Atletismoan hasi zan, saskibaloian entrenatzaile eta sustatzaile moduan jardun dau, eta urte luzez herriko kirolaren kronikak eta emoitzak batu izan dauz. Esperientzia horrek guztiak bultzatuta sortu eban, orain dala hamar urte inguru, sare sozialen bidez, Ondarroako kirolaren historia zabaltzen dauen egitasmoa. Erretiroa hartu ostean, barriz, artxibo historikoa osotzeari ekin eutson. Gaur egun, artxiboak ehundaka orrialdetako ikerlanak batzen dauz. Besteak beste, arraunaren historiari buruzko lan monografikoak, Ondarroa Arraun Elkartaren estropaden datuak, herriko kirolarien ibilbideak, argazkiak, emoitzak, sailkapen ofizialak eta askotariko dokumentazinoa gordetzen dauz. Beitiaren esanetan, lan horren helburua ez da datuak pilatzea bakarrik; belaunaldi barriek Ondarroako kirolaren historia ezagutu eta herriko memoria galdu ez daiten laguntzea da. Horregaitik, egunero jarraitzen dau material barriaren bila, artxiboa handitzen eta herriko kirol ondarea guztion eskura jarten.

Urtebete itsasoan emon ostean, etxera itzuli da Jose Pablo Arriaga eskultore markinarra. Lau Teila izeneko arte proiektua amaitu dau, Atlantikoa bakarka zeharkatu eta, ondoren, familiagaz batera Karibeko hainbat ugarte nabegatu ostean. Orain, itsasoan bizi izandako guztia bere sormen lanean islatu eta Euskal Herrian partekatzeko asmoa dauka. Esperientziaren balorazino oso positiboa egin dau Jose Pablo Arriaga eskultoreak. Naturarekin eta familiagaz urtebetez bizitakoa "aberasgarria" izan dala azaldu dau, eta halako esperientziek persona lez hazteko balio dabela nabarmendu dau. Horren harira, argi adierazo dau: "edonork egin beharko leuke horrelango bidaia bat". Lau Teila proiektua artistaren ibilbidean urteak daroazan teilaren sinbolismoan oinarritu da. Horretarako, belaontzia egokitu eta prestaketa logistiko zein personal handia egin behar izan eben, nahiz eta hasieran aurreikusitakoa baino denpora gitxiago izan guztia antolatzeko. Itsasoko etapea amaituta, Arriaga lanean hasi da dagoeneko. Bidaiak emondako bizipenak eta jasotako esperientziak etorkizuneko sormen proiektuetan islatu gura dauz, eta laster horreen barri emongo dauela aurreratu dau Bizkaia Irratian.

Gorabideko erabiltzaile talde batek San Mames eta Athletic Museoa bisitatu dauz gaur, alkarteak udarako antolatutako oporretako programearen barruan. Egun bateko urteeren egitarauaren parte izan da jarduerea, eta aisialdiaz harago, adimen desgaitasuna daben pertsonen gizarte-partaidetza eta presentzia inklusiboa sustatzea dau helburu. Aurten, Gorabidek zortzi eguneko 13 bidaia eta Bizkaian zehar antolatutako 24 eguneko urteera eskainiko deutsez 282 erabiltzaile eta 113 boluntariori. Eider Pertika Gorabideko aisialdi arduradunak azaldu dauenez, programea aisialdiko jardueretatik harago doa, eta parte-hartzaileen autonomia, inklusinoa eta komunidadeko parte-hartze aktiboa indartzea dau xede. San Mameseko bisiteaz gain, udako egitarauak beste hainbat jarduera be jasotzen dauz, halan zelan, itsasadarrean itsasontziz ibiltea, Getxoko kostaldean bela jarduereak egitea, Salburuako hezeguneak edo El Pobal Burdinola bisitetea, eta Santander edo Laredorako txangoak. Paule Maguregi monitoreak nabarmendu dau horrelango urteeren atzean prestaketea handia dagoala, jarduera guztiak parte-hartzaile bakotxaren beharretara egokitzeko. Helburua esperientzia segurua ez eze, aberasgarria be izatea da, parte-hartzaileek ingurune barriak ezagutu eta gizarteko espazio publikoetan modu naturalean parte hartu daien.

Mahasti Artean ekimenaren zazpigarren edizinoa irailaren 11tik 13ra egingo da Durangaldean, Bizkaiko Txakolina Jatorri Deiturak eta Urkiola Landa Garapenarako alkarteak antolatuta. Aurten be Bizkaiko txakolina kultureagaz, gastronomiagaz eta naturagaz buztartzea izango da helburu nagusia. Maider Zalduondo Bizkaiko Txakolina Jatorri Deiturako ordezkariak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, jaialdia Bizkaiko txakolina sustatzeko eta gure lurraldeko paraje bereziak ezagutzera emoteko sortu zan. Zalduondok gogoratu dau ekimena pandemia garaian jaio zala. Bakion egin zan lehen edizinoa. Ordutik, Urdaibai, Txorierri, Enkarterri eta Gorbeialde moduko eskualdeak zeharkatu dauz. Aurten Durangaldeak hartuko dau lekukoa. Jaialdiak Durangaldeko hiru toki enblematiko hartuko dauz: Etxanojauregi mahastia (Amorebieta-Etxano), Solatsu Telleria (Elorrio) eta Durangoko Azoka. Aurtengo egitarauan lau proposamen izango dira. Irailaren 11n Maria Cruickshanken bakarrizketak zabalduko dau jaialdia Etxanojauregiko mahastian. Biharamon goizean, Miren Mentxakak zuzenduta, yoga saioa egingo da Elorrioko Solatsu Tellerian. Arratsaldean, barriz, Zea Mayseko Aiora eta Piti, eta Arima Soul taldearen kontzertuak izango dira Etxanojauregiko mahasti artean. Eta domekan, irailaren 13an, Durangoko historia eta gastronomia buztartuko dauazan ibilbide gidatua eta dastaketa bereziagaz emongo jako amaierea Mahasti Artean ekimenari. Jarduera guztietarako sarrerak dagoeneko salgai dagoz Bizkaiko Txakolinaren webgune ofizialean.

Barakaldoko BECek Euskal Encounterren 34. edizinoa hartuko dau garagarrilaren 23tik 26ra. Lau egunez, 5.000 parte-hartzaile inguru batzen dira Europako ordenagailu-topaketa handienetako batean, non teknologia, bideojokoak, programazinoa, hardwarea eta sormen digitala izango diran protagonista. Horrez gain, publiko guztiari zuzendutako OpenGuneko jarduera ugari antolatu dabez. Aurtengo egitarauak berbaldiak, tailerrak, txapelketak eta erakustaldiak bilduko dauz. Robotikeak be bere lekua izango dau, besteak beste, roboten borrokekin, eraikuntzea eta programazino tailerragaz eta nazinoarteko lehiaketetan dabilzan diran robot profesinonalen erakustaldiekin. Xiber Aguilerak, Euskal Encounterreko robotika arduradunak, azaldu dau topaketearen helburua ez dala teknologia erakustea bakarrik, eta ezagutzea partekatzea eta zaletasun bera daben pertsonen arteko alkarlana sustatzea baino. Haren esanetan, jarduera guztiak adin eta esperientzia maila guztietako pertsonei zuzenduta dagoz. Aguilerak nabarmendu dau robotikaren arloan gaur egungo erronka nagusietako batzuk autonomia hobetzea, energia-kontsumoa optimizatzea eta adimen artifizialaren bidez robotek ingurunea gero eta modu eraginkorragoan interpretetea dirala. Halan be, azpimarratu dau Euskal Encounterren helburua teknologia herritar guztiengana hurreratzea eta interesa dauen edonori lehen pausoak emoteko aukerea eskaintzea dala.

Donostian sortu barri dan Toki Kultur Alkarteak euskerazko mahai-olgetak sortu eta hizkuntzearen astialdiko erabilerea indartzea dau helburu. Horretarako, Itsulapikoa crowdfunding kanpainearen bidez lehenengo joko biak ekoizteko babesa lortu dau, eta laster merkaturatuko dauz. Alkartearen lehenengo proposamen biak 1901 Azken Balea eta Latxa jokoak dira. Lehenengoak euskal baleazaleen historian dau oinarria, eta bigarrenak, euskal artzaintzan inspirautako familia-olgeta proposatzen dau. Kasu bietan, dibertsinoa eta euskal kulturea buztartzea izan da sortzaileen lehentasuna. Jon Fernandez Toki Kultur Alkartearen sortzaileetariko batek azaldu dauanez, euskereak aisialdian erabilera-esparru gehiago behar dauz. Horregaitik, mahai-olgetak tresna egokia dirala uste dabe gazteek eta helduek aurrez aurre, euskeraz eta pantailatik urrun gozetako. Baina mahai-olgetez harago, alkarteak komunidadea sortu gura dau. Etorkizunean joko barriak garatzeaz gain, tailerrak, topaketak eta euskerazko aisialdia sustatzeko beste hainbat ekimen martxan jartzea aurreikusten dabe.

EHUko ikertzaileek egindako azterlan batek agirian itxi dau Bizkaiko mozolo europarraren egoera kezkagarria. Ardeola aldizkari zientifikoan argitaratutako ikerketearen arabera, espeziearen populazinoa % 73 jatsi da 1998tik 2024ra bitartean. Garai hatan ezagutzen ziran 272 ugaltze-eremuetatik 55 baino ez dira gaur egun okupetan. Ikertzaileen esanetan, gainbeheraren atzean Bizkaiko paisaiaren eraldaketa dago. Urbanizazinoaren hazkundeak, errepide-sarearen hedapenak eta sega-larre tradizinonalen galereak mozoloaren habitat naturala murriztu dabe. Horri gehitu behar jako baserriaren eta abeltzaintza estentsiboaren gainbehera, elikadurea eta ugalketa-gune egokiak gitxituz. Habitataren galeraz gain, eraikin zaharren barritzeak be eragina izan dau espeziean. Mozoloek sarritan borda, kamara eta hormetako zuloetan egiten dabez habiak, baina eraikin horreek zaharbarritzean sarrera guztiak ixteak ugaltzeko aukereak murriztu dauz. Ikertzaileen ustez, neurri sinple batzuek, halan zelan habi-kutxak jartzeak edo eraikinetan sarrera txikerrak uzteak, populazinoa manteniduten lagun daikie. EHUko adituek gogorarazo dabe mozoloa landa-ingurunearen osasunaren adierazleetako bat dala. Hareen eretxiz, espeziearen etorkizuna bermatzeko ezinbestekoa izango da geratzen diran populazinoak babestea, habitat egokiak zaintzea eta lur-jabeekin nahiz erakundeakaz alkarlanean kontserbazino-neurriak sustetea.

Gordexolan dagoen Tipi-Tapa zentroak zaldiekin lagundutako terapia eskaintzen dau aniztasun funtzinonala daukien pertsonen bizi-kalidadea hobetzeko. Proiektuaren sortzaile eta zuzendari Ziortza Llanok, ganera, emakumeen lidergo ekintzailea autortzen dauen WITTH saria jaso barri dau Sevillan. 2021ean sortutako zentroa Bizkaian terapia mota honetan espezializautako zentro monografiko bakarra da. Bertan, erabiltzaile bakotxaren beharretara egokitutako saioak diseinatzen ditue, aurretik egindako balorazino baten bidez. Terapia prozesuan, helburu fisikoak, kognitiboak, emozinonalak eta sozialak lantzen dira. Erabiltzaile bakotxarentzat zaldirik egokiena aukeratzea funtsezkoa da. Horretarako, animaliaren izaerea, tamainua, mobimentua eta landu beharreko helburu terapeutikoak hartzen ditue kontuan, beti be, zaldiaren ondoizatea bermatuz. Gainera, hasieran batez be umeak artatzen baebezan be, gaur egun helduen eskaria be gero eta handiagoa dala azaldu dabe. Llanoren esanetan, terapiaren erronka nagusietako bat gizartean dagoen ezagutzea handitzea da. Horrez gain, etorkizunera begira, zaldiekin lagundutako terapia persona guztientzat eskuragarriago izatea da Tipi-Taparen helburu nagusietako bat.

Musika Bulegoak eta Durangoko Udalak Musik(h)abian ekintzailetza programa barria aurkeztu dabe, Euskal Herriko musika-proiektuak profesinonalki garatzen laguntzeko. Lehen edizino honetan lau proiektu aukeratuko dabez: hiru deialdi edegiaren bidez eta laugarrena Durangoko Udalaren ekimen baten bitartez. Programea musika-sektorean atzemondako profesionalizazino beharrari erantzuteko sortu da. Aukeratutako parte-hartzaileek hamar asteko prestakuntzea jasoko dabe urriaren 14tik abenduaren 16ra bitartean, Durangon eta Errenterian egingo diran saioetan. Prestakuntzeak 40 orduko talde-formakuntzea eta 25 orduko banakako mentoretzea buztartuko dauz. Horrez gain, proiektu bakotxak 1.500 euroko laguntza ekonomikoa jasoko dau, eta parte-hartzaileek sektoreko profesinonalekin harremanak sortzeko aukerea izango dabe. Programearen helburua musika-proiektuak epe luzera sendotzea da, negozio-eredua, marketina, finantziazinoa, nazinoartekotzea eta bestelako arlo estrategikoak landuz.

Aurtengo Euskadiko Gazteak Lankidetzan programan 22 eta 30 urte bitarteko 56 gaztek hartzen dabe parte. Horeetatik 19 Perun dagoz dagoeneko, nazinoarteko lankidetza-proiektuetan lanean. Eusko Jaurlaritzaren ekimenak gazteak beste errealidade sozial eta kultural batzuk ezagutzera eta garapenerako lankidetzan parte hartzera hurreratzea dauka helburu moduan. Parte-hartzaileak hezkuntza, osasuna, gizarte-ekintza, bardintasuna edo komunidadeen garapena lako arloetan dabilz lanean, tokian tokiko erakundeakaz alkarlanean. Aldi berean, herrialde horreetako gizartea eta bizimodua bertatik bertara ezagutzeko aukerea dabe. Malen Oiartzabal eta Asier Zubia, Perura joan diran gazteekaz berba egiteko aukera izan dogu eta egotaldia lankidetza-lanetik harago doala azaldu dabe. Beste kultura batzuk ezagutzea, ikuspegi barriak eskuratzea eta pertsona legez haztea dira esperientziatik gehien baloretan dabezan alderdiak. Halaber, itzuleran bizitakoa ingurukoekin partekatzea eta hemen be sentsibilizazino-lana egitea dabe helburu. Hiru hamarkada baino gehiagoko ibilbidea dauen programatik 2.500 gazte euskaldun baino gehiago igaro dira dagoeneko, nazinoarteko lankidetzan lehen esperientzia eskuratuz.

Bizkaiko Foru Aldundiak hiru ibilbide historiko berezi antolatu dauz Bizkaiko Foru Barriaren 500. urteurrena ospatzeko. Garagarrilean eta irailean egingo diran bisiten bidez, Enkarterriko, Durangaldeko eta Zin Bideko ondare historikoa ezagutzeko aukera izango dabe herritarrek, lurraldearen antolaketa politiko eta sozialaren bilakaera bertatik bertara ezagutuz. Edizino berezi honek hiru ibilbide proposatzen dauz, bakotxa Bizkaiko historiaren ikuspegi desbardin batetik. Durangaldeko ibilbideak lurralde horren jatorria, kofradiak, eleizateak eta Gerediagako batzarren bilakaera izango dauz ardatz. Aritz Aranburu Gerediaga Elkarteko gidak azaldu dauenez, helburua Durangaldearen nortasuna eta Bizkaiaren eraketan izan dauen papera ulertzea da. Bestalde, Zin Bideak Bizkaiko jaunek foruak zin egiteko egiten eben bidea berreskuratuko dau. Bilbon hasi eta Gernikara arteko ibilbidean, parte-hartzaileek foruen garrantzia eta garaiko erritu instituzinonalak ezagutuko dabez. Leire Irazabal Euskal Herria Museoko zuzendariak nabarmendu dau museoak funtsezko zeregina izan dauela ibilbide horren koordinazinoan, Bizkaiko historiaren eta Foru Berriaren testuingurua azaltzeko. Ibibideek autobusez eta oinezko tarteak buztartuko dabez, eta geldialdi bakotxean lurraldearen historiari eta foruen bilakaerari buruzko azalpenak eskainiko dira. Antolatzaileen helburua da herritarrek Bizkaiaren iragana hobeto ezagutzea eta gaur egungo erakundeen jatorria ulertzea.

Eu Kids Online sarearen azken txostenak ohartarazo dau haur eta nerabeek gero eta konfiantza handiagoa dabela Adimen Artifizial Sortzailearen erantzunetan. Azterlanaren arabera, tresna hori, batez be ikasteko, lanak egiteko eta informazinoa bilatzeko erabiltzen dabe, baina erabilerea horrek pentsamendu kritikoa ahultzeko arriskua be badakar. Europako 20 herrialdetako 25.000 haur eta neraberen datuak aztertu dauz ikerketak, eta espainiar estatuko gazteen erabilerea be jaso dau. Txostenaren arabera, Espainian galdetutako gazteen % 23k Adimen Artifiziala erabiltzen dau idazlanak egiteko, % 29k testuak laburtzeko edo azaltzeko, eta gero eta gehiago dira gomendio pertsonalak edo babes emozinonala bilatzeko be erabiltzen dabenak. Nekane Larrañaga ikertzaileak azaldu dau, halan da be, tresnak aukera ugari eskaintzen dauazala, baldin eta laguntza lez erabiltzen bada eta ez ikaskuntza-prozesua ordezkatzeko. Ikertzaileek ohartarazo dabe kezkarik handiena gazte askok Adimen Artifizialak emondako erantzunak egiazkotzat hartzea dala, informazinoa kontrastatu barik. Horregaitik, ezinbestekotzat jo dabe pentsamentu kritikoa eta gaitasun digitalak indartzea, bai ikastetxeetan bai familietan, teknologia horren erabilerea arduratsua sustatzeko.

Euskal Herriko lehen mendi gidari agentzietako batek mende erdiko ibilpidea ospatzen dau aurten. 1976an sortu eban Felipe Uriartek Mendiak eta Herriak alkartea, eta ordutik milaka mendizale gidatu dabez Euskal Herrian, Alpeetan, Himalaian eta munduko beste hainbat menditan. Urteurrenagaz batera, Bai Euskarari saria be jaso dabe, euskerearen alde egindako ekarpena autortzeko. Felipe Uriarteren esanetan, agentzia Everestera egindako espedizino baten ondoren sortu zan, mendia ogibide bihurtzeko ametsari forma emoteko. Hasieratik argi izan eben jarduera euskeraz garatuko ebela, eta urte honeetan guztietan mendizaletasuna ez eze, bidaiatzen dan herrialdeetako kultura eta hizkuntzak ezagutarazotea be izan dabe helburu. Mendiak eta Herriak-ek mundu osoko mendietara eroaten dauz taldeak, baina gidaritzaren lana mendira igon aurretik hasten dala azpimarratzen dabe. Ibilpideak presteteaz gain, parte-hartzaileei materialaren inguruko aholkuak emoten deutseez eta bisitauko dabezan herrialdeen kultura eta ohituren barri be eskaintzen deutsee, mendia esperientzia oso baten barruan ulertuta. 50 urteko ibilpidearen autortzagaz batera jasotako Bai Euskarari saria poz handiz hartu dabe. Uriarteren ustez, autortzak erakusten dau euskerea edozein esparrutan erabili daitekela, baita mendizaletasunean eta nazinoarteko espedizinoak antolatzerakoan be. Agentziak etorkizunean be mendia, kulturea eta euskerea eskutik eroaten jarraitzeko asmoa berretsi dau.

Ainhoa Elortegik eta Leire Zaratek BBK Klima Abenturaren filosofia eta eskaintza aurkeztu dabez gaur Bizkaia Irratian. Azaldu dabenez, Urdaibaiko Biosfera Erreserban kokatutako esperientzia-parkeak aisialdia, natura eta ingurumen-hezkuntza buztartzen dauz, familiei klima-aldaketari eta jasangarritasunari buruz modu parte-hartzaile eta dibertigarrian ikasteko aukera eskainiz. Alkarrizketan, aurtengo barrikuntzak be nabarmendu dabez, halan zelan, ingurumen-aztarnaren eskaner barria, Natura Fugit erakusketea eta uda osorako prestau daben programazinoa. Helburua, azaldu dabenez, bisita bakotxa esperientzia desbardin bihurtzea da, dibertsioa eta ingurumenarekiko kontzientzia buztartuz.

Egitasmoak dagoeneko 33 proiektu jarri dauz martxan 31 udalerritan, eta 22.000 herritar inguruk parte hartu dabe. Antolatzaileen esanetan, helburu nagusia euskeraren erabilera sustatzea eta herritarren kontzientzia biztea da, egunerokoan euskera gehiago erabiltzeko. Sonia Pérez Taupako Bizkaian Bagara programaren arduradunak Bizkaia Irratian azaldu dau orain arteko balorazinoa positiboa dala, aurreikusitako helburuak beteten dabilzalako. Nabarmendu dau proiektuen arrakasta ez dala bakarrik zenbakietan neurtzen, baizik eta sortzen diran harreman sareetan eta euskaltzale barrien aktibazioan. Gainera, gazteei eta familiei zuzendutako ekimenek harrera ona izan dabela azpimarratu dau. Udagoienean Bizkaian Bagara programea udalerri gehiagotara zabalduko da, besteak beste, Getxora, Sopelara, Amorebieta-Etxanora, Bermeora, Sestaora eta Bilbora. 

Gerediaga alkarteak eta Ursula Donea adinekoen alkarteak antolautako ekimenaren bidez, Mañariko herritarren album pribatuetan gordeta dagozan irudiak digitalizatu eta etorkizunerako gordetzea da helburua, herriaren memoria kolektiboa osotzeko. Karmelo Bilbaok Ursula Donea alkarteko idazkariak azaldu dauenez, mota guztietako argazkiak bilatzen dabez: ospakizunak, personak, eskolak, lanak eta herriko eguneroko bizitza erakusten daben irudiak. Argazki guztiak digitalizatu ondoren, jaubeei itzuliko jakez, eta bakotxagaz batera haren testuingurua eta historia be jasoko dira. Antolatzaileek herritarren erantzun ona nabarmendu dabe, eta bildutako materiala Gerediagaren webgunearen bidez herritarren eskura jartzea aurreikusten dabe. 

Gernika-Lumoko Turismo Bulegoak Andra Maria eliza herritarrengana eta bisitariengana hurbiltzeko ekimen berezia jarri dau abian uda honetan. Garagarrilean eta abuztuan, astelehenetik barikura, 11:00etatik 13:30era, tenplua bisitatzeko aukerea egongo da, lau hizkuntzatan —euskeraz, gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez— argitaratutako gida labur baten eta audiogiden laguntzaz. Hori guztia doan izango da. Amaia Garcia Turismo Bulegoko zuzendariak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, ekimenaren helburua herriko ondare garrantzitsuenetako bat balioan jartzea da. "Gernika-Lumon daukagun altxorrik handienetako bat da. Bonbardaketaren ostean zutik geratu zan eraikin esangutsuena da, eta balioan jarri nahi izan dogu". Orain arte eliza zabalik egon bada be, bisitariek eraikina ikusteko aukerea baino ez dabe izan. Aurten, barriz, 5.000 eskuorri prestau dabez bisitariek eraikinaren historia eta esanahia modu autonomoan ezagutzeko. Ganera, ekimen honek Gernika-Lumoko turismo eskaintza osotuten dau, bisitariak beste baliabide batzuetara be bideratuz, esaterako, Astrako babeslekura. Helburua da bisitariek herriaren historia modu osoago baten ulertzea, Andra Maria eliza ardatz hartuta.

Euskal kazetarien ia erdiak (%45,9) ez dau Adimen Artifiziala erabiltzen, batez be zalantza etikoengatik. Hori da Euskal Herriko Unibertsidadeko ikertzaile dan Bárbara Sarrionandiak egindako tesiaren ondorio nagusienetako bat. Lehenengoz ikerketak modu enpirikoan aztertu dau Adimen Artifizialaren erabilerea Euskadiko komunikabideetan, eta erakutsi dau teknologia horren ezarpena hondino hasierako fasean dagoala. Sarrionandiak azaldu dauanez, lana metodologia mistoan oinarritu da. 501 kazetari aktibori egindako inkesta bat, komunikabide nagusietako arduradun teknologikoakaz egindako alkarrizketak, eta eskala handiko bost lengoaia ereduri (ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot eta Perplexity) egindako auditoretza esperimentala bateratu dauz. Ikerketak baieztatu dau profesionalen %45,9k ez dauala erabiltzen Adimen Artifiziala bere eguneroko lanean. Joera hori nabarmenagoa da idatzizko prentsan. Langileen %54,2k erabat baztertzen dau tresna horren erabilera. Ikertzailearen esanetan, komunikabideek "zuhurtzia informatiboa" izeneko eredua hartu dabe. Hau da, Adimen Artifiziala lan mekanikoetarako erabiltzen dabe —itzulpen automatikoak, transkipzinoak edo zuzenketa ortografikoak egiteko—, baina albisteen aukeraketa, idazketa eta edizinoa kazetarien esku izten dabe. Sarrionandiaren berbetan, "ez da Adimen Artifizialaren kontrako jarrera; arriskuak kontrolatuz, bere onurak aprobetxatzeko modua baino". Ikerketak agerian itxi dau, ganera, prestakuntza falta dala oztopo nagusietako bat. Izan be, euskal kazetarien %14 inguruk baino ez dau jaso AAri buruzko prestakuntza espezifikoa, eta kazetari gehienek euren kabuz ikasi behar izan dabe tresna hori erabiltzen. Beste ondorio esanguratsu bat "zentralismo algoritmikoa" da. Sarrionandiaren arabera, ChatGPT, Gemini edo antzeko tresnek tokiko informazinoa lantzeko mugak daukiez. Egindako probetan, AAk aipatutako iturrien %67 estaduko komunikabideak ziran, eta %15 baino ez Euskadiko hedabideak. Horrezaz gain, euskararen tratamenduan hondino zehaztasun arazoak dagozala nabarmendu dau, eta horrek "haluzinazinoak" (makinak sortutako datu faltsuak) sortzeko arriskua handitzen dau.

Elikagai-xahuketea gizarte aurreratuen ingurumen, ekonomia eta gizarte-erronka nagusietako bat izaten segiduten dau. Hori murrizten jarraitzeko helburuagaz, Elikadura, Landa Garapen, Nekazaritza eta Arrantza Sailak Elika Fundazioak egindako euskal elikagaien-kateko elikagai xahuketearen bigarren diagnostikoa aurkeztu dau. Azterketearen arabera, azken lau urteetan datu orokorrak ia bere horretan mantendu badira be, kateko hainbat esparrutan joera desbardinak antzeman dira. Arantza Madariaga Elika Fundazioko zuzendariak azaldu dauanez, elikagaien xahuketa pertsonak elikatzeko ekoiztu diran elikagaiak helburu horretarako erabiltzen ez diranean gertatzen da. Bere esanetan, horrek ondorio ekonomikoak ez eze, ingurumenekoak eta sozialak be badaukaz. Diagnostikoaren arabera, etxeak dira hondino be elikagai gehien xahutzen diran eremuak, nahiz eta orain dala lau urteko datuakaz alderatuta beherakadea izan dan. Madariagaren ustez, horretan eragina izan dabe familien kontzientzia handiagoak eta elikagaien prezioen igoerak. Izan be, herritarrek gero eta gehiago baloretan dabe erosten daben janaria eta arreta handiagoa jartzen deutse alperrik ez galtzeari. Diagnostikoak, ganera, elikadura-kateko hainbat mailatan aurrerapen garrantzitsuak baieztatzen dauz. Elikagaien eraldaketa sektorean, xahuketea nabarmen jaitsi da. Enpresek lehengaiak hobeto aprobetxatzeko neurriak hartzen dabez. Lehen ohikoa zan soberakinak baztertzea, baina gaur egun gero eta gehiago bilatzen dira horreei beste erabilera bat emoteko moduak. Bigarren diagnostiko honek Euskadin 2018tik garatutako lana sendotzen dau. Emaitzak, ganera, 2026-2030 Plan Estrategiko barriaren oinarri izango dira. Plan horrek sentsibilizazino eta prestakuntza-ekintzak indartuko dauz, batez be, murrizteko gaitasun handia daukien sektoreetan. Era berean, administrazinoen, elikadura-kateko eragileen eta gizarte-erakundeen arteko lankidetza sustatuko dau, elikagai-soberakinen kudeaketa hobetzeko eta elikadura-eredu eraginkorrago, jasangarriago eta arduratsuago baterantz aurrera egiten jarraitzeko.  

Sare sozialetan lortutako arrakastaren ostean, Janire Atxurra oholtza gainera igoko da, umorez eta naturaltasunez beteriko ikuskizuna eskaintzeko. Aulestiko eduki sortzaileak Lau Haizetara irratsaioan azaldu dau ilusino handiz baina urduritasunez bizi dauela erronka barria. Bere esanetan, bakarrizketan sare sozialetan erakusten dauen estilo bera mantenduko dau, bere eguneroko bizipenak eta umorea ardatz hartuta. Helburu nagusia, publikoak barre egitea eta une atsegina pasetea dala azpimarratu deusku. Markina-Xemeingo Uhagon Kulturgunean eskainiko dau bakarrizketea, garagarrilaren 12an, 19:00etan. Sarrerea, doan.  

Udaro errepikatzen dan egoerea da: oporraldiagaz eta eguneroko ohituren aldaketagaz batera, odol-emoteen kopurua jaitsi egiten da. Horregaitik, Gernika-Lumoko Odolkideak alkarteak herritarrak odola emotera animetan dauz, udan be ospitaleetako beharrizanei erantzuteko odol-erreserbak bermatzea ezinbestekoa dala gogorarazoz. Hori nabarmendu dau Amagoia Lopez de Larruzea alkarteko kideak Bizkaia Irratian. Lopez de Larruzeak azaldu dau odol-emoteek urtean zehar sasoi bitan egiten dabela beherantz: neguan, gripeak eta bestelako gaixotasunak dagozanean, eta udan, oporraldiagaz batera. Halanda be, ospitaleetako jarduerak ez dauka etenik izaten. Kirurgiak, tratamendu onkologikoak eta larrialdiak egunerokoak dira, eta horreek artatzeko odol-erreserbak prest egotea beharrezkoa da. Osakidetzaren datuan arabera, egunero 400 odol-emote inguru behar dira osasun sistemaren beharrizanei erantzuteko. Horregaitik, herritarren alkartasuna ezinbestekoa dala nabarmendu dau Lopez de Larruzeak: "Odola ezin da fabrikau, emon egin behar da". Odol-emoile barriak erakartzeko garrantziaz be egin deusku berba Odolkideak alkarteko kideak. Urteak igaro ahala, hainbat emoilek ezin izaten dabe odola emoten segidu (osasun arrazoiengaitik edo edadeagaitik), eta horrek belaunaldi-erreleboa beharrezko bihurtzen dau. Amagoia Lopez de Larruzearen ustetan, askotan odol-emotearen garrantzia ez da behar beste baloratzen, harik eta norberaren inguruko norbaitek transfusino bat behar izan arte.

Transpirenaica Solidaria 2026k aurrera darrai. Bagilaren 18an Hondarribian hasi zan hezkunzta eta gizarteratze proiektua hau, eta garagarrilaren 20an amaituko da Cadaqueseko Cap de Creus-en. Pirinioak oinez zeharkatzeaz harago, egoera ahulean dagozan gazteen inklusinoa, autonomia, bizikidetza eta balioen transmisinoa sustatzea dauka helburu. Formació i Treball fundazinoak antolatzen dau. Joan dan astean, Ane Astui bizkaitarrakk, Transpirenaica Solidariaren lau eguneko etapa baten hartu eban parte. Algortako gazteak gizarte hezitzaile lez lan egiten dau Katalunian. Emanzipazino pisuetan egiten dau lan, batez be, gazte migranteakaz. Astuik azaldu deuskunez, bere erakundearen bitartez ezagutu eban egitasmoa. Bere esanetan, esperientzia "berbakaz azaltzea zaila" bada be, guztiz gomendagarria da. Lau Haizetara irratsaioan azaldu dauanez, egunero, ibilaldia hasi aurretik, talde-dinamika bereziak egiten ebezan. Gazteek hausnarketarako dilema bat lantzen eben, eta gero, ibilbidean zehar, bakotxak ardura jakin bat hartzen eban: taldea gidatzea, atzean geratzen ziranei laguntzea, ingurunea garbi mantentzea edo taldekideen arteko giroa jagotea, besteak beste. Astuiren ustetan, metodologia horrek gazteen arteko konfiantza eta alkarlana indartzen dauz. "Esparru formaletik kanpo, natura moduko ingurune baten be asko ikasi daiteke. Natura, gazteak, alkartasuna... benetan ikagarria izan da", nabarmendu dau.

Jon Arretxe idazle bizkaitarra Gijongo Aste Beltzan izango da aurten be. Basauriko idazleak astelehenean aurkeztuko dau Cerdos y amapolas eleberria, igazko urte amaieran euskaraz argitaratutako Txerriak eta loreak lanaren gaztelaniazko bertsinoa. Arretxek aitortu dau urte asko daroazala Asturiasko jaialdira joaten, ia hamabost urte jarraian, eta ia etxean lez sentiduten dala. Bere esanetan, antolatzaileek eta publikoak harrera beroa egiten deutse beti. Idazlearen ustetan, Gijongo Aste Beltzaren berezitasuna, literatura eta jai giroa buztartzean datza. Barraken eta atrakzinoen artean egiten dira liburu aurkezpenak, eta horrek "nahasketa bitxia" sortzen dau. Arretxek nabarmendu dau gaur egun genero baltzaren inguruko jaialdi ugari dagozala, baina Gijongoa dala tradizino handiena eta erreferentzia nagusietakoa. Astelehenean bertan aurkeztuko dauan Cerdos y amapolas nobeleak oso harrera ona izan dauala azaldu dau. Txerriak eta loreak-en kasuan, lehen edizinoa berehala agortu zan. Gaztelaniazko bertsinoa apirilean kaleratu eban. Arretxek azaldu dau Touré pertsonaia albo batera ixteko erabagia berarena izan dala. Hamaika eleberriren ostean, atseden bat behar ebala esan dau, eta gizarteko bazterkeria eta miseria erakusten dauazan kontakizunetatik aldendu nahi izan dauala. Horren ordez, irakurlea ondo pasatzeko pentsatutako istorio arinago baten alde egin dau. Nobela barriaren beste berezitasunetako bat da oraingoan protagonistak eta gaizkileak bertokoak dirala. Basaurin, Gasteizen eta Arbizun girotutako istorioan ez dira agertzen Touré sailean ohikoak izan diran bazterkeria edo immigrazino giroko pertsonaiak. Oraingoan, "super-euskaldunak" dira kontakizuneko protagonista nagusiak.

Janire Arrizabalaga bertsolariak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, Gazteok ez daukagu ezer antzezlan barria poesia, musika eta bertsoa buztartzen dauzan sorkuntza kolektiboa da. Aurreko lanarekin alderatuta, oraingoan autogestinoaren alde egin dabe, antzokietatik harago gaztetxeetara eta herriko espazio autogestionatuetara iristeko helburuagaz. Arrizabalagaren esanetan, gaztetxeek funtsezko ekarpena egiten deutsie euskal kulturari, sortzaile askoren lehen plaza eta topagune diralako. Antzezlanak gazteek bizi dabezan espazio faltari, gentrifikazinoari eta gaztetxeen aurkako presinoari buruzko gogoeta proposatzen dau. Sorkuntza prozesuan Izaro Bilbao, Araiz Katarain eta Aneren parte hartzea nabarmendu dau. Diziplina desbardinak buztartuz, proiektu barritzailea osotu dabe. Lehen emonaldiek harrera oso ona izan dabela azaldu dau, eta jasotako eretxiei esker lana etenbako aberasten ari dirala. Antzezlanaren hurrengo emonaldia aste honetan, domekan izango da Larrabetzuko gaztetxean, 19:30ean.

Astelehenean abiatu ziran Ukrainatik Euskal Herriko harrera-familiakaz uda pasatzera etorri diran 92 ume eta gazteak, Chernobil alkarteak sustatutako programearen barruan. Bidaia osoa autobusez egin dabe, Ukrainako iparraldetik urten, Polonia zeharkatu eta Euskal Herrira iritsi arte. Atzo heldu ziran, eta hile bi igaroko dabez gurean. Chernobil alkartearen harrera-programak, aurten, 2026an, 30 urte betetzen dauz. Lide Alvarez Chernobil alkarteko kideak Bizkaia Irratian azaldu dauanez, iritsiera oso hunkigarria izaten da urtero, familiak eta umeak barriro alkartzen diralako. Harrera-programak 30 urte bete badauz be, alkartetik gogorarazo dabe beharra ez dala desagertu. Txernobyleko zentral nuklearraren istripua gertatu zala 40 urte igaro diran arren, kutsadureak hondino eragina dauka inguruan eta Ukrainako gerrak egoerea are gehiago okertu dau. Gerra dala eta, umeak urduriago dagozala igartzen dabela esan deusku Alvarezek. Aurtengo harrera-programan 92 umek eta gaztek parte hartzen dabe. Horretatik, 15, lehenengoz etorri dira. Bizkaian 32 ume egongo dira. Alkarteak eskerrak emon deutsez urtez urte euren etxeetako ateak zabaltzen dabezan harrera familiei, euren konpromisoari esker ume askok etorkizun desbardin bat izateko aukerea daukielako. Lide Alvarezek boluntarioen lana be azpimarratu dau. Euren egitekoa ezinbestekoa da harrera prestatzen, familiei laguntzen eta uda osoan programa koordinatzen. Horrezaz gain, boluntarioek aisialdi eta bizikidetza jarduerak antolatzen dabez udan, Ukrainatik etorritako umeek eta harrera-familiek esperientziak partekatu, loturak sendotu eta alkarren arteko laguntza-sarea indartu dagien. Aurtengo jardueren artean, urteerak, ibilaldiak eta topaketak egingo dabez.

Gaur abiatu da EuskarAbenturaren zortzigarren espedizinoa. Guztira 130 gaztek egingo dabe hilebetez Euskal Herria oinez zeharkatzeko bidea, Atharratzetik urten eta Getxoraino heldu arte. 500 kilometro inguru egingo dabez, 32 herri bisitatuz. Aurten Ondarroara eta Sakanara iritsiko da lehenengoz EuskarAbentura. Egunero 17 eta 20 kilometro arteko etapak egingo dabez, baina ibilaldiaz harago, barne-dinamikak, talde-lana eta hainbat arlotako erreferenteakaz topaketak be izango dabez parte-hartzaileek. Euskerea, natura, kultura eta gazteen arteko hartu-emonak izango dira egitasmoaren ardatz nagusiak. Haizea Solagurenbeaskoa EuskarAbenturako komunikazino taldeko kideak Lau Haizetara saioan nabarmendu dauanez, 15 eta 17 urte bitarteko gazteei zuzendutako egitasmo honetan parte hartzeko, beka bat lortu behar da aurrez. Aurtengo edizinoan 264 lan aurkeztu dira. EuskarAbenturearen helburu nagusia gazteen arteko euskerazko harreman sareak sendotzea da. Horregaz batera, Euskal Herriko txoko desbardinak ezagutzeko aukerea izango dabe, eta lurralde guztietako gazteak batuko dituan esperientzia partekatua biziko dabe. Aurtengoa egitasmoaren zortzigarren edizinoa izango da.

Uda sasoiaren hasieragaz batera, Euskadiko kanpinek eta landa-ostatuek aurreikuspen baikorrak egin dabez. Erreserben erritmo onak, oporrak gero eta lehenago antolatzeko joera eta Europatik datozan bisitarien hazkundeak uda ona iragartzen dabe sektorearentzat. Irati Sesma Euskadiko Kanpinen alkarteko presidenteorde eta Gran Camping Zarautzeko zuzendariak azaldu dauanez, denboraldia oso ondo hasi da. Bagilean eguraldi ona izan dogu, eta garagarrilaren erditik aurrera nahiz abuztuan ia okupazino osoa lortzea itxaroten dabe. "Gure helburua beti da denboraldi altuan %100eko okupazinora heltzea, eta aurreikuspenek hori erakusten dabe", adierazo dau Sesmak. Ganera, bezeroek gero eta lehenago egiten dabez erreserbak. Beste joera aipagarri bat, egotaldien luzapena da. Europatik datozan turistak be gero eta gehiago dira, batez be, Alemaniatik, Herbehereetatik, Irlandatik edo Frantziatik. Bestalde, Idoia Ezkurdia Nekatur (Euskadiko landa-ostatuak) alkarteko kudeatzaileak landa-ostatuetan be datuak baikorrak dirala nabarmendu dau Lau Haizetara irratsaioan. Momentu honetan, garagarrileko okupazinoa %54 ngurukoa da, eta abuzturako %65era hurbiltzen da, igazko datuak gaindituz. Gipuzkoa da erreserba gehien daukan lurraldea, baina Bizkaian eta Araban be azken urteotan hazkunde nabarmena ikusi dabela adierazo dau. Halanda be, Ezkurdiak zuhurtzia eskatu dau, eguraldiak edo nazinoarteko egoerak azken orduko erreserbetan eragina izan leikielako.

BBK Salak Gaupasa antzezlan barria aurkeztu dau, Bilboko Aste Nagusirako propio sortutako komedia. David Caiña bilbotarrak idatzi eta zuzendu dau lana, eta kuadrilla baten jai giroko bizipenak kontetan dauz, urte desbardinetan kokatutako egoeren bidez. Aiora Sedano, Josu Angulo, Iñaki Maruri, Lucia Astigarraga, Ibai Gonzalez eta Caiña bera dira protagonistak, eta abuztuaren 23tik 30era bitartean ikusi ahal izango da. Zortzi emonaldi eskainiko dira danetara.  Aiora Sedano aktorearen esanetan, ikusle askok euren burua islatuta ikusiko dabe antzezlanean, kuadrillen arteko hartu-emonak eta Aste Nagusiko giroa oso hurbiletik erakusten diralako. Gaupasa Aste Nagusian estreinauko dabe, eta umorea, adiskidetasuna eta Bilboko jaien izaerea izango dira antzezlanaren ardatz nagusiak.

Arratiako Ondare astegoienaren beste edizino bat egingo dabe Areatzan, ondare immateriala eta euskal kulturea balioan ipinteko helburuagaz. Aiko taldeko kidea dan Sabin Bikandik azaldu dauenez, ekimenak hizkuntzea, musikea, dantzea eta ahozko tradizinoa lako ondareak ezagutarazo eta belaunaldiz belaunaldi transmitidutearen garrantzia azpimarratuko dau. Aurtengo programan Arratiako jota, Durangaldeko erregelak, Galiziako jota eta Fuente Álamoko bolero eskolea landuko dabez, tokian tokiko adituekin batera. Antolatzaileen esanetan, kultur trukea eta dantza tradizinonalen arteko loturak ezagutzeko aukera parebakoa izango da. Ekimenaren arduradunek nabarmendu dabe ondarearen transmisinoa ezinbestekoa dala euskal kulturearen etorkizuna bermatzeko eta belaunaldi barriek tradizino horreek ezagutu eta bizirik mantentzeko. 

Leioako Udalak eta Ekobidea enpreseak Artatzako Jauregia ezagutzeko bisita gidatuak antolatu dabez beste urte batez uda honetan. Laugarren edizinoa izango da, eta helburua da herritarrei eta bisitariei jauregiaren historia, ondarea eta ingurunea gertutik ezagutaraztea. Bisitak euskeraz eta gaztelaniaz eskainiko dira, talde txikietan, eta parte-hartzaileek jauregiko areto nagusiak eta lorategiak ezagutzeko aukerea izango dabe. Iazko arrakastearen ondoren, aurten be saio askotarako plazak bete dira. Antolatzaileek gogorarazo dabe interesa dabenek aldez aurretik erreserbea egin behar dabela, ondino libre dagozan saioetan parte hartu ahal izateko.

Iker López Etxebarriko alkateak Lau Haizetara saioan azaldu dauenez, ekimena udaleko langileen ideia batetik sortu zan, komunikazino bide barriak bilatzeko helburuagaz. Komikia etxe guztietara banatu dabe, eta udalaren esanetan, lehen harrerea oso ona izan dau. Formatu barriak adin guztietako herritarrengana heltzea bilatzen dau, batez be ohiko komunikazino bideetara edo sare sozialetara hain erraz heltzen ez diranengana. Alkateak azpimarratu dau komunikazinoa eten barik egokitu behar dala gizartearen ohitura barrietara. Horregatik, komikia ohiko informazino kanalak osatzeko tresna moduan aurkeztu dabe, udalaren eta herritarren arteko hartu-emona indartzeko asmoz.

Euskal mitologian eta udako solstizioaren inguruko errituetan oinarritutako ipuinak Lore eta Ekiaren abentura kontetan dau. Protagonistek auzoa salbetako Udaburuaren sekretua aurkitu beharko dabe, Mariren lurraldera egindako bidaia batean. Jon Etxebarria liburuaren idazleak azaldu dau, liburuaren helburua udako solstizioaren benetako esanahia berreskuratzea eta euskal mitologia erritu eta tradizinoekin lotzea dala. Horretarako, sorginak, galtzagorriak, laminak eta beste personaia mitologiko batzuk agertzen dira kontakizunean, beti be natureagaz eta komunidadeagaz daukien loturea azpimarratuz. Etxebarriaren esanetan, umeei zuzendutako lana izan arren, familia osoak batera irakurteko moduko liburua da. Irakurketearen bidez, gure sustraiak, ohiturak eta auzolana balioan jartea da asmoa, tradizinoak gaur egungo gizartera ekarri eta bizirik manteniduteko.

Juantxo Zeberio musikariak eta konpositoreak bere azken lanari buruz egin dau berba Lau Haizetara saioan, Lur izeneko diskoa. Proiektua Maddi Oihenartegaz batera sortu dau, urteetako lankidetza artistikoaren emoitza legez. Diskoak Euskal Herriko sustraiak eta kultura partekatua daukaz ardatz moduan, baina nazinoarteko Palestinako egoereak be eragin handia izan dau bere sorkuntzan. Zeberiok azaldu dau Palestinako egoerea eta herri horren sufrimenduakinspirazino iturri garrantzitsua izan dirala lanean. Bere esanetan, artistek ezin dabe isilik geratu halako gertakarien aurrean, eta musikaren bidez alkartasuna eta hausnarketea sustatu gura izan dabez. Diskoko hainbat kantuk Palestinako errealidadea eta poesiaren oihartzuna jasoten dabez. Lur diskoa zuzenean aurkezten dabilz kontzertu berezietan, eta Zeberiok publikoari emonaldietara hurreratzeko konbitea egin deutso. Kontzertuetan euskal musikaren eta ekialdeko doinuen arteko buztarketea eskaintzen dabe, giro hunkigarria eta hausnarketarako aproposa sortuz.

Formula Student Bizkaia taldeak bere monoplaza barria aurkeztu dau, proiektuaren 20. urteurrenagaz bat eginez. Bilboko Ingeniaritza Eskolako ikasleek diseinatu eta eraikitako ibilgailuak hainbat barrikuntza daukaz, besteak beste aurreko ardatzean motor barriak eta kontrol-sistema optimizatua. Taldea aurten Europako txapelketetan lehiatuko da barriro. Igaz Erresuma Batuko Silverstoneko Formula Student txapelketea irabazi ondoren, Bizkaiko taldeak titulua defendiduk0 dau eta, gainera, lehenengoz parte hartuko dau Alemaniako Formula Student Germany lehiaketan. Taldekideen esanetan, erronka handia izango da nazinoarteko unibersidade eta industria babes handiko taldeakaz lehiatzea. Proiektuan urte osoan zehar 40 ikasle inguruk parte hartzen dabe, eta ekimenak balio handia dau kaetorkizuneko ingeniarien prestakuntzan. Álvaro Rodríguez Formula Studenteko kideak Lau Haizetara saioan nabarmendu dauenez, ikasleek ezagutza teknikoak ez ezik, talde-lana, lidergoa eta lan-munduan funtsezkoak diran gaitasun praktikoak be garatzen dabez.

Antolatzaileek ehun lagun ingururen parte-hartzea gura dabe, adina eta aurretiko esperientzia kontuan hartu barik. Bagilaren 24tik 26ra bitartean doako tailerrak egingo dira, eta hilaren 26an parte-hartzaileak Bilboko hainbat auzotatik abiatu eta Abandoibarraraino helduko dan esku-hartze koreografiko berezi baten protagonista izango dira. Helburua da uria beste modu batera bizitzea eta eguneroko ibilerea esperientzia artistiko kolektibo bihurtzea. Talde guztiak arratsaldeko 18:30ak inguruan batuko dira Guggenheim inguruan, aire zabalean egingo diran dantza garaikideko emonaldien atariko moduan. Parte hartu gura dabenek informazino gehiago eskatu edo izena emon leikie doan, [email protected] helbidera idatzita.

Txupinazoagaz batera, adin guztietarako jarduerak antolatu dira, herriko alkarte eta taldeen parte-hartze handiari esker. Alaitz Erkoreka Mungiako alkateak azpimarratu dau jaietan tradizinoa eta modernidadea buztartuko dirala. Kontzertuak, kale animazinoa, ume eta familientzako ekintzak eta jarduera solidarioak izango dira, herritarren arteko giro ona eta parte-hartzea sustatzeko. Bestalde, segurtasuna izango da lehentasun nagusietako bat. Udalak eta antolakuntzan parte hartzen daben eragileek hainbat neurri prestau dabez, eta alkateak jaiak errespetuz eta arduraz bizitzeko deia egin dau. Era berean, Mungiatik kanpoko bisitari guztiak jaietan parte hartzera konbidau dauz.